Publicystyka - ngo.pl

Na koniec 2020 roku organizacje pozarządowe i organizacje kościelne zatrudniały na podstawie umowy o pracę 181 tys. osób, a kolejne 393 tys. współpracowało z nimi na podstawie umów cywilnoprawnych (dane na podstawie badań GUS z 2020). Niezależnie od formy zatrudnienia, organizacje były głównym miejscem pracy dla 188 tys. osób.

Czym praca etatowa w organizacjach wyróżnia się na tle polskiego rynku pracy? Dane GUS pozwalają wskazać na kilka charakterystycznych cech.

• Małe zespoły: 60% zespołów pracowniczych liczy nie więcej niż 5 osób.
• Niepełny wymiar zatrudnienia: na część etatu pracowało 31% osób zatrudnionych w organizacjach, podczas gdy w gospodarce narodowej tylko 5%.
• Niskie pensje: w 2020 roku średnia pensja w organizacjach (przy pełnym wymiarze zatrudnienia) wyniosła 4,5 tys. złotych w porównaniu do 5,2 tys. złotych w całej gospodarce narodowej.
• Feminizacja: na koniec 2020 r. kobiety stanowiły 75% zatrudnionych w sektorze pozarządowym, podczas gdy ich udział wśród zatrudnionych w gospodarce narodowej wynosił 48%.
• Więcej osób w wieku emerytalnym: w niemal 40% organizacji zatrudniających na umowę o pracę pracują osoby w wieku emerytalnym. Stanowią one 8% wszystkich zatrudnionych w organizacjach w porównaniu do 3% w gospodarce narodowej.
• Więcej osób z orzeczoną niepełnosprawnością: 14% pozarządowych pracodawców zatrudnia przynajmniej jedną osobę z orzeczoną niepełnosprawnością. Pracownicy z niepełnosprawnościami stanowili niemal 7% osób pracujących w organizacjach, a gospodarce narodowej 3,5%.

Z badań Klon/Jawor wynika, że 41% organizacji płaci za pracę stale i regularnie (co najmniej raz w tygodniu). Ponad połowa organizacji posiadających tak rozumiany stały, płatny zespół (22% wszystkich NGO) przynajmniej jedną osobę zatrudnia na podstawie umów o pracę, a pozostałe (19% wszystkich NGO) korzystają ze stałej i regularnej pracy osób pracujących wyłącznie na podstawie umów cywilnoprawnych. 

Pozostałe organizacje płacą za pracę sporadycznie (24%) lub korzystają wyłącznie z pracy społecznej (35%).

Zakres badań Klon/Jawor jest węższy niż badań GUS – przyglądamy się stowarzyszeniom i fundacjom, które stanowią około 70% podmiotów non-profit objętych sprawozdawczością na potrzeby statystyk publicznych. Ponadto GUS proponuje inny sposób kategoryzacji organizacjach według klas zatrudnienia. Zgodnie z danymi z 2020 roku 62% organizacji non-profit nie ma płatnego personelu (można założyć, że grupa ta jest tożsama z organizacjami nieposiadającymi płatnego zespołu pracowników lub współpracowników w badaniach Klon/Jawor), 24% zatrudnia tylko na umowy cywilnoprawne, zaś 14% ma personel na umowę o pracę.

Sektor społeczny jest zróżnicowany pod względem możliwości i zapotrzebowania zatrudniania stałego, płatnego personelu. Z badań Klon/Jawor wynika, że stałe zespoły pracownicze częściej mają organizacje z branż usług socjalnych, ochrony zdrowia oraz sportu. Można przypuszczać, że organizacje z tych właśnie branż częściej niż inne potrzebują stałego personelu do prowadzenia swoich działań, np. do wsparcia kryzysowego i interwencyjnego, prowadzenia zajęć rehabilitacyjnych czy zajęć sportowych.

Warto też zwrócić uwagę na zatrudnienie w branży kulturalnej. Choć stowarzyszenia i fundacje zajmujące się kulturą najrzadziej (spośród sześciu największych branż sektora społecznego) mają stały zespół, to najczęściej zlecają płatną pracę w sposób nieregularny, sporadyczny.

Na podstawie danych GUS można powiedzieć coś o zatrudnieniu w mniejszych branżach sektora. Największy udział organizacji posiadających płatny personel odnotowano w grupie organizacji zajmujących się… rynkiem pracy i aktywizacją zawodową oraz kwestiami zawodowymi, pracowniczymi i branżowymi (połowa ma etatowych pracowników).

Podobnie jak w badaniach Klon/Jawor pod względem poziomu zatrudnienia wyróżniają się organizacje z branży ochrony zdrowia, pomocy społecznej i sportu, ale także podmioty działające w obszarze edukacji i wychowania. Z kolei branże o najniższym zatrudnieniu to – poza kulturą i sztuką – organizacje zajmujące się ochroną prawa, w tym prawami człowieka, ekologią, rozwojem lokalnym oraz ratownictwem.