Publicystyka - ngo.pl

• dwie propozycje o charakterze symbolicznym - ustanawia Dzień Społeczeństwa Obywatelskiego oraz odznakę "Za zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego",
• zmiany w zasadach dotyczących wkładów własnych w konkursach oraz waloryzację kwot dotyczące procedury tzw. małych grantów,
• zmiany w zasadach nadzoru Przewodniczącego KPP nad organizacjami pożytku,
• likwidację Fundusz Wspierania Organizacji Pożytku Publicznego i przeniesienie środków do Funduszu Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego.

*określenie "mała nowelizacja" pojawiło się na samym początku prac nad omawianymi tu przepisami, kiedy jednocześnie próbowano doprowadzić do przyjęcia przez rząd kompleksowych propozycji przygotowanych przez organizacje pozarządowe (piszemy o tym jeszcze na końcu tekstu)

Małe granty
W artykule 19a, który zbiera przepisy dotyczące tzw. małych grantów, czyli procedury finansowania działań organizacji pozarządowych z pominięciem otwartego konkursu ofert, zwaloryzowano kwoty określające w jakich przypadkach i w jakiej skali może być stosowany ten artykuł. Małe granty będą przyznawane do kwoty 20 tys. zł (wcześniej było to 10 tys.). Łączna kwota małych grantów przyznana jednej organizacji w jednym roku nie może przekroczyć 40 tys. (wcześniej 20 tys.). Ponadto zmienia się proporcja między środkami przeznaczanymi do rozdania w ramach małych grantów i w ramach konkursów: teraz na małe granty będzie można przeznaczyć 30% środków, "30% dotacji planowanych w roku budżetowym na realizację zadań publicznych przez organizacje pozarządowe oraz podmioty wymienione w art. 3 ust. 3" (wcześniej 20%). Z artykułu 19a znika również ograniczenie wskazujące, ze działania dofinansowane w ramach małego grantu muszą się zamknąć w okresie 90 dni.

Wkłady finansowe
W artykule 5 ustawy wprowadzono przepisy (nowe ustępy 4a i 4b), których celem jest wyeliminowanie obowiązkowych wkładów finansowych (sytuacji kiedy organizacja realizująca zadanie publiczne musi taki wkład zapewnić). Nowy przepis sformułowano w ten sposób, że jako dopuszczalne wskazuje on wkłady rzeczowe lub osobowe. Jednocześnie przepis zastrzega, że wkłady te mogą być zastąpione przez wkład finansowy, jeśli taką możliwość dopuści organ zlecający zadnie publiczne.

Nowelizacja wprowadza nowy dział do ustawy: "Dział IA. Dzień Społeczeństwa Obywatelskiego i odznaka „Za Zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego”. 

Dniem Społeczeństwa Obywatelskiego został ustanowiony 24 kwietnia. Jest to dzień uchwalenia ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Odznakę „Za Zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego". Odznakę będzie nadawał Przewodniczący Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z własnej inicjatywy albo na wniosek Rady Działalności Pożytku Publicznego lub co najmniej 10 organizacji pozarządowych. Odznaka ma być "zaszczytnym, honorowym wyróżnieniem, które może być nadawane za szczególne zasługi na rzecz społeczeństwa obywatelskiego".

Kontrola
Nowelizacja wprowadza nowy kształt art. 31 ustawy, o protokole pokontrolnym, oraz art. 32 ustawy, o wystąpieniu pokontrolnym. Przepisy te dotyczą kontroli, której podlegają organizacje pożytku publicznego - kontrolę tę sprawuje Przewodniczący Komitetu ds. Pożytku, a może ona zostać zarządzona z urzędu a także na wniosek organu administracji publicznej czy organizacji.

Likwidacja Fundusz Wspierania Organizacji Pożytku Publicznego
Zostaje zlikwidowany Fundusz, do którego spływały środki z 1,5% wydatkowane nieprawidłowo (i zwracane) lub takie które trafiały do OPP, do których nie powinny trafić (tracących status lub nieuwzględnionych w wykazie uprawnionych do 1,5%). Teraz środki te będą trafiać do Funduszu Wspierania Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego (funduszu opisanego w ustawie o grach hazardowych - stąd pojawienie się tej ustawy w tytule nowelizacji). Przepisy dotyczące funduszy wchodzą w życie 1 stycznia 2027 r. (czyli w innym terminie niż pozostałe opisane tu zmiany).

Inne zmiany (wybrane)

• nowa sfera pożytku w art. 4 ustawy - praca z młodzieżą (uzupełnienie w pkt. 15) oraz obrona cywilna (uzupełnienie w pkt. 23),
• nowy limit dla uproszczonych sprawozdań merytorycznych organizacji pożytku - 200 tys. zł (wcześniej 100 tys.),
• dodatkowy miesiąc dla Dyrektora Narodowego Instytutu Wolności na sporządzenie informacji dotyczącej wydatkowania przez OPP środków finansowych pochodzących z 1,5 % podatku dochodowego od osób fizycznych (informacja sporządzania na podstawie sprawozdań OPP - wcześniej sporządzana do do 31 grudnia, teraz do 31 stycznia).

Zmiany wprowadzone nowelizacją z 19 czerwca spowodowały również konieczność znowelizowania lub wydania nowych rozporządzeń. 

Dwa z nich zostały już wydane. To:

• Rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z dnia 21 sierpnia 2026 r. w sprawie odznaki „Za Zasługi dla Społeczeństwa Obywatelskiego”, Dziennik Ustaw 2026 r. poz. 1131 oraz
• Rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego z dnia 21 sierpnia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie przeprowadzania kontroli organizacji pożytku publicznego, Dziennik Ustaw 2026 r. poz. 1124

Planowana jest również zmiana dwóch rozporządzeń ze wzorami. To:

• Rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego w sprawie wzorów ofert i ramowych wzorów umów dotyczących realizacji zadań publicznych oraz wzorów sprawozdań z wykonania tych zadań oraz
• Rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego w sprawie uproszczonego wzoru oferty i uproszczonego wzoru sprawozdania z realizacji zadania publicznego

Konsultacje rozporządzeń ze wzorami ogłoszono 31 lipca (zobacz: Konkursy i małe granty z nowymi wzorami od września. Ruszyły konsultacje ważnych rozporządzeń). Organizacje pozarządowe dostały 10 dni na zgłoszenie uwag. Przedstawiając projekty zakładano, że wejdą one w życie, podobnie jak większość przepisów nowelizacji, 1 września 2026 roku. W chwili zamykania tego artykułu (31 sierpnia) w Dzienniku Ustaw nie można jeszcze było znaleźć dwóch wskazanych rozporządzeń (być może ich publikacja nastąpiła późnym wieczorem tego dnia).

Wchodząca w życie nowelizacja ustawy o działalności pożytku publicznego nie budziła entuzjazmu w środowisku organizacji pozarządowych, które działają na rzecz korzystnych zmian prawnych dla III sektora. Nie chodziło to, że nowelizacja proponowała przepisy złe. Krytyka dotyczyła tego, co się w nowelizacji nie znalazło. Kompleksowe rozwiązania proponowane i przygotowane przez organizacje pozarządowe w projekcie rządowym pominięto. Można było wręcz odnieść wrażenie, że pojawił się on w konkurencji do rozwiązań wypracowanych przez III sektor. Pisaliśmy o tym wielokrotnie relacjonując postępy prac nad małą nowelizacją i przypominając co postulują organizacje. Poniżej przypominamy wybrane artykuły:

Agata Tomaszewska: Prace parlamentu powinny dotyczyć projektu ustawy o pożytku przygotowanego przez organizacje [komentarz]

Rafał Kowalski: Drogi rządzie: zrób coś, żeby te pieniądze działały jak najlepiej! [komentarz]

Piotr Drygała: Zamiast systemowej rewolucji – kosmetyka. Czy parlament uratuje ustawę o pożytku publicznym? [komentarz]

#prosteNGO. W sprawie zmian w ustawie o działalności pożytku publicznego

Czego nie ma (a powinno być) w rządowej nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego? Wyjaśnia Cezary Miżejewski [film]

Nowelizacja pożytku rozczarowuje. Prezentujemy stanowiska

Czekamy na poważne zmiany w ustawie o działalności pożytku. Dostaniemy lifting?

Dwie nowelizacje ustawy o działalności pożytku. Czwarte posiedzenie RDPP VIII kadencji [relacja]