Publicystyka - ngo.pl

Czy rozpoczną się prace nad petycją OFOP-u i czy zostaną one zainicjowane w Podkomisji stałej do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi, której przewodniczy poseł Tadeusz Tomaszewski? Być może nastąpi to za dwa tygodnie. Przez ten czas będziemy czekać na wpis do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów nowelizacji ustawy o pożytku, nad którą od blisko roku pracuje Departament Społeczeństwa Obywatelskiego. Od tego czy wpis ten nastąpi i jaki kształt przyjmie, będą zależeć dalsze losy petycji zaproponowanej przez organizacje.

6 lutego 2026 r. Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych złożyła do Sejmu petycję w sprawie zmiany ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Propozycje, które ostatecznie znalazły się w tej petycji, gotowe były jeszcze przed wyborami parlamentarnymi 2023 r. Środowisko organizacji przekazało je nowemu rządowi, licząc na uchwalenie zaproponowanych przepisów, które przed wyborami partie tworzące nowych rząd przyjmowały z otwartością i oceniały pozytywnie. 

O podjęcie prac nad przygotowaną nowelizacją apelowała Grupa robocza ds. uproszczeń prawnych dla organizacji pozarządowych (zobacz: Grupa robocza ds. uproszczeń prawnych dla organizacji pozarządowych. Krótkie podsumowanie pierwszego półrocza działalności) oraz Rada Działalności Pożytku Publicznego (zobacz: Uchwała w sprawie nowelizacji ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie w zakresie zlecenia realizacji zadań publicznych). Departament Społeczeństwa Obywatelskiego przyjął wyzwanie i uwzględnił przedstawione postulaty dotyczące zlecania zadań w swoje tzw. dużej nowelizacji. Jak pamiętamy procedował jednocześnie swój własny pomysł - małą nowelizację. 

Na początku 2026 roku wydawało się, że mała nowelizacja jest priorytetem departamentu i wszystko wskazywało na to, że prace nad nią zakończą się powodzeniem (co ostatecznie nastąpiło - przepisy weszły w życie 1 września). Dużą nowelizację próbowano w styczniu wpisać do wykazu prac Rady Ministrów, ale nie udało się to do dziś. W tej sytuacji Ogólnopolska Federacja Organizacji Pozarządowych, niewierząc w powodzenie rządowych prac nad kompleksową zmianą w ustawie o pożytku, postanowiła przedstawić swoje propozycje posłom i posłankom w formie petycji.

Propozycje zawarte w petycji opisywaliśmy wielokrotnie. Materiałem pomagającym zorientować się o co w nich chodzi są dwa artykuły Piotra Chorosia z 2025 r.: „Propozycje zmian w ustawie o działalności pożytku publicznego. Nowe tryby zlecania zadań" oraz „Propozycje zmian w ustawie o działalności pożytku publicznego. Modyfikacje ogólnych zasad zlecania realizacji zadań".

Petycja OFOP była przedmiotem standardowych prac Komisji Petycji. Komisja do spraw Petycji przekierowała petycję do Komisji Polityki Społecznej i Rodziny. Ostatecznie sprawa trafiła do Podkomisji stałej do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi. Posiedzenie 6 października było pierwszym podczas którego pochyloną się nad tą sprawą.

Posiedzenie podkomisji rozpoczął przewodniczący Tadeusz Tomaszewski. Zapowiedział, że jego zamiarem jest doprowadzenie do tego, żeby przepisy zaproponowane przez organizacje pozarządowe zostały przepracowane i stały się projektem komisyjnym. Następnie petycję, w imieniu zgłaszających, omówił Tomasz Schimanek, zastępca przewodniczącego Grupy roboczej ds. uproszczeń prawnych dla organizacji pozarządowych i członek Zespołu OFOP Proste prawo dla NGO.

Tomasz Schimanek przypomniał kto i w jaki sposób wypracował omawiane propozycje oraz jak organizacje próbowały zainteresować tą propozycją rząd. Zreferował co znajduje się w petycji - zawiera ona gotowe rozwiązania czyli projekt zmian w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, konkretnie w jej Dziale drugim zbierającym przepisy o zlecaniu zadań publicznych. Zmiany dotyczą obecnych procedur zlecania zadań (trybu konkursowego oraz pozakonkursowego - art. 19a), ale także - co stanowi szczególny dorobek organizacji - propozycje nowych, elastycznych trybów współpracy finansowej, które dostosowują przepisy do dzisiejszych realiów, czerpią z rozwiązań stosowanych w prawie zamówień publicznych oraz są wynikiem doświadczeń z ponad 20 już lat stosowania ustawy w tym zakresie. Ocenił, że zmarnowano półtora roku, od kiedy zmiany w Dziale 2 ustawy zostały polecone rządowi przez Grupę ds. uproszczeń.

Kluczowa dyskusja na posiedzeniu dotyczyła tego, kto teraz ma się zająć projektem i którym. Napięcie spowodowane jest deklaracjami ze strony przedstawicieli Departamentu Społeczeństwa Obywatelskiego, którzy twierdzą, że to co znajduje się w petycji, znajdzie się również w projekcie rządowym. Departament nie widzi więc celowości prac nad projektem z petycji. Na posiedzeniu Departament reprezentowała Anna Czaplińska. Dyrektor Departamentu Społeczeństwa Obywatelskiego Łukasz Jachimowicz oraz Wiceprzewodnicząca Komitetu ds. Pożytku Publicznego Adriana Porowska nie mogli wziąć udziału w posiedzeniu z powodu zaplanowanych wcześniej aktywności. 

Anna Czaplińska przedstawiła jak w rządzie wyglądają pracę nad propozycją. Po raz kolejny usłyszeliśmy o zastrzeżeniach, które formułuje głównie Ministerstwo Finansów i służby legislacyjne rządu (wiemy, że zastrzeżenia są, ale nie wiemy czego konkretnie dotyczą i jaki argumenty im towarzyszą). Podtrzymano zapowiedź, że projekt ma się znaleźć w wykazie prac legislacyjnych RM już za chwilę - kolejne działania zmierzające do uzyskania wpisu departament podjął na początku października. 

Co o tym sądzą organizacje pozarządowe optujące za podjęciem prac nad projektem z petycji? Przede wszystkim wskazują na to, że tak naprawdę nie wiemy co będzie zawierał projekt rządowy. Wszystko czym teraz dysponujemy to opis projektu przedstawiony w styczniu 2026 roku (zobacz: Druga nowelizacja ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie - najważniejsze informacje), kiedy to próbowano po raz pierwszy wpisać projekt do wykazu. Departament nie udostępnia więcej informacji i tłumaczy, że nie może tego zrobić do momentu uzyskania wpisu. Nie wiemy więc co otrzymamy i kiedy.

Na posiedzeniu nie nastąpiło rozstrzygnięcie opisanego dylematu. Będziemy czekać. Tadeusz Tomaszewski postanowił, nawiązując do deklaracji przedstawionych przez Annę Czaplińską, dać rządowi jeszcze dwa tygodnie. Przez ten czas ma nastąpić wpis dużej nowelizacji ustawy o pożytku do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów. Od tego czy wpis ten rzeczywiście się pojawi oraz od jego kształtu zależą teraz losy petycji. 

Możliwa jest sytuacja, w której propozycje organizacji pozarządowych pozostaną w grze, nawet jeśli Departament tym razem dotrzyma słowa i pokaże wpis. Wtedy prace mogą skoncentrować się na tych rozwiązaniach z projektu organizacji, które nie znajdą się w projekcie rządowym. Brak wpisu powinien za to otworzyć ścieżkę do prac nad całością propozycji zawartych w petycji OFOP.