Publicystyka - ngo.pl

Leitmotivem posiedzenia był dialog między organizacjami społecznymi a władzami różnego szczebla – ten potencjalny, jak i ten, którego brakuje.

Z perspektywy tego, o czym rozmawiano podczas całego posiedzenia, dość symboliczny wydaje się początek obrad, który poświęcono współpracy organizacji społecznych z Sejmem RP po nowelizacji regulaminu z lipca 2024 roku. W regulaminie zapisano wówczas obowiązek poddawania konsultacjom społecznym każdej inicjatywy ustawodawczej. Doradca Szefa Kancelarii Sejmu, Andrzej Krawczyk, poinformował, że od uruchomienia portalu w konsultacjach wzięło udział ponad 123 tysiące osób, zgłaszając 1319 opinii. Zachęcał do korzystania z tej ścieżki, podkreślając, że im szybciej uwagi spłyną, tym większa szansa na zaprezentowanie ich posłom przez pracowników Kancelarii.

System, unikalny w skali europejskiej, projektowano jednak głównie z myślą o osobach fizycznych, przez co nie odpowiada on w pełni potrzebom fundacji i stowarzyszeń. Przedstawiciele sektora wskazywali na luki: brak informacji zwrotnej o losie uwag, zrównywanie głosu dużej federacji z opinią jednej osoby oraz brak możliwości podania NIP-u organizacji. Kuba Wygnański dodał, że kluczowym wyzwaniem pozostaje brak analogicznego narzędzia po stronie rządowej po zamknięciu portalu konsultacje.gov.pl, co jest jednym z kamieni milowych KPO. W efekcie ustalono, że przedstawiciele RDPP i Kancelarii Sejmu spotkają się na roboczych rozmowach technicznych, aby dopracować system.

Atmosfera zagęściła się podczas wystąpienia Pawła Bilskiego z Fundacji Oczami Brata, dotyczącego konkursu na asystencję osobistą. Podana przez przedstawicielkę resortu rodziny w mediach publicznych informacja o braku konkursu dla organizacji społecznych na 2027 rok wywołało oburzenie. Pod wpływem presji ministerstwo zmieniło zdanie i ogłosiło konkurs, lecz kosztem obcięcia puli dla samorządów. Łączna kwota na obie ścieżki (1,2 mld zł) okazała się niższa niż w 2026 roku. Paweł Bilski oraz Łukasz Wielgosz z Fundacji Avalon krytykowali ręczne zarządzanie i brak stabilności, apelując o stworzenie stałego mechanizmu współpracy i przewidywalnego finansowania, zamiast zmuszania organizacji do gaszenia pożarów.

CZYTAJ TAKŻE: Paweł Bilski: Wsparcie dla osób z niepełnosprawnościami nie może zależeć od corocznych konkursów. Apel do ministerstwa o stabilność i przewidywalność [komentarz] >>

Pikanterii sprawie dodał fakt, że w tym samym czasie sejm odrzucił bezkosztowe poprawki organizacji do ustawy o asystencji.

Kolejną informacją, która podgrzała atmosferę spotkania  była ta o planowanym zmniejszeniu budżetu Narodowego Instytutu Wolności (NIW) o 46 mln zł. Dyrektor Łukasz Jachimowicz uspokajał, że prace nad budżetem trwają, jednak Maciej Kunysz, współprzewodniczący RDPP, otwarcie skrytykował decyzje rządowe, wymieniając trzy nazwiska, od których bezpośrednio zależy obcięcie budżetu NIW: ministry Hanny Majszczak, ministra Aleksandra Domańskiego i premiera Donalda Tuska. Jego zdaniem takie postępowanie sprawi, że rząd nie wygra nadchodzących wyborów. Zaapelował o wysyłanie pism do parlamentarzystów, aby zwrócić ich uwagę na sytuację organizacji społecznych.

Wobec biernej postawy części przedstawicieli resortów w Radzie, Paweł Bilski zasugerował wręcz opuszczenie obrad w proteście przeciwko braku prawdziwego dialogu. Działacze uznali jednak, że wyjście z sali byłoby porzuceniem spraw najsłabszych i zaapelowali o wsparcie także do korporacji samorządowych.

Rada podjęła uchwałę w sprawie finansowania organizacji pozarządowych ze środków publicznych w 2027 roku oraz koniecznych zmian w polityce rządu wobec organizacji pozarządowych. Czytamy w niej m.in. „Rada Działalności Pożytku Publicznego, kierując się troską o rozwój społeczeństwa obywatelskiego, realizując swoje ustawowe zadania, wyraża głębokie zaniepokojenie i sprzeciw wobec prowadzonej przez Radę Ministrów polityki na rzecz organizacji pozarządowych, w szczególności wyrażonej w ograniczeniu finansowania działalności obywatelskiej i braku realizacji zapowiadanych zmian legislacyjnych".

ZOBACZ TAKŻE: Widok z trzeciego sektora. Konferencja NIW w cieniu cięć budżetowych [film] >>

Dyskusja wokół Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej (POLOC) uwypukliła kolejny obszar systemowego pęknięcia. Mimo że organizacje zgłosiły 200 stron uwag do tego Programu, a rząd zagwarantował 5% środków z puli wojewódzkiej na działania społeczne, wciąż brakuje wsparcia dla organizacji ogólnopolskich oraz środków w NIW na budowanie odporności społecznej.

Olga Pawłowska-Plesińska oraz Marta Dermańska, reprezentujące Sieć Mapuj Pomoc przedstawiły propozycję utworzenia Regionalnych Rad ds. Odporności Społecznej, za pośrednictwem których możliwe by było włączenie przedstawicieli fundacji i stowarzyszeń do wojewódzkich Zespołów Zarządzania Kryzysowego.

Kuba Wygnański w ostrych słowach skrytykował brak strategii, ewaluacji i nadzoru nad 5-letnim programem obrony cywilnej, wskazując na całkowite ignorowanie przez rząd roli spontanicznych, niezaplanowanych działań samopomocowych.

Przedstawiciele MSWiA oraz Rządowego Centrum Bezpieczeństwa nie odnieśli się wprost do propozycji powołania rad, wskazując jedynie na formalne możliwości zawierania porozumień z wójtami czy starostami oraz odsyłając po wszystkie odpowiedzi do Poradnika bezpieczeństwa. Przyznali również, że administracja nie ma gotowych odpowiedzi na pytania dotyczące ewakuacji osób z niepełnosprawnościami, przerzucając to zadanie na organizacje społeczne.

Urzędnicza opieszałość i ryzyko finansowe przerzucone na działaczy

Gwałtowną dyskusję wywołała rezygnacja Waldemara Weihsa z funkcji przewodniczącego zespołu ds. interwencji. Wskazał on na niszczenie potencjału obywatelskiego przez urzędnicze interpretacje i kontrole, które kończą się żądaniami zwrotu dotacji (m.in. w Departament Polityki Senioralnej). Problem dotyczy głównie kwalifikowalności kosztów poniesionych przed podpisaniem umowy, co wynika z opieszałości urzędów przy rozstrzyganiu konkursów. Michał Braun przypomniał, że ustawa o finansach publicznych nie zakazuje jednoznacznie refundacji. Jednak brak spójnej wykładni w różnych resortach stawia zarządy organizacji przed widmem płacenia za projekty z własnej kieszeni.

Przedstawiciele administracji odpierali zarzuty, tłumacząc, że postępowania wynikają z formalnych wniosków pokontrolnych, a nie ze złej woli. Ministra Adriana Porowska zaapelowała jednak o wspólną zmianę tej praktyki i szukanie sojuszników w rządzie, by zatrzymać karanie społeczników za systemowe opóźnienia urzędników.

Podczas posiedzenia poruszono również temat nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Mateusz Wojcieszak z Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych zaapelował o poparcie petycji w sprawie nowelizacji, którą w sejmie (wraz z projektem zmian w ustawie) złożył OFOP. 

Ministra Porowska poinformowała o rychłej decyzji dotyczącej wpisu projektu rządowego do Wykazu Prac Legislacyjnych, podkreślając konieczność połączenia obu ścieżek. Treść rządowych propozycji wciąż jednak pozostaje nieznana.

Padły także pytania o stan prac nad rozporządzeniami do już uchwalonej małej nowelizacji. Zebrani usłyszeli, że w trakcie konsultacji spłynęło blisko 800 uwag i obecnie trwa ich rozpatrywanie i  przygotowywanie rzetelnych odpowiedzi.

CZYTAJ TAKŻE: Są nowe przepisy w ustawie o pożytku, ale nie ma do nich rozporządzeń. Przewodniczący KPP wyjaśnia >>

Ważnym punktem posiedzenia były także  informacje o pracach nad Planem Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (PPKR) na lata 2028–2034, przedstawione przez Justynę Ochędzan. Rząd i część samorządów dążą do tego, by wsparcie dla organizacji społecznych projektować wyłącznie na poziomie centralnym, czemu sprzeciwiają się społecznicy, domagając się dedykowanych środków w każdym z 16 regionów oraz przeznaczenia co najmniej 0,5% całej puli na budowanie potencjału organizacji. Dyrektor Piotr Krasuski z MFiPR zapewnił o gotowości do włączania partnerów społecznych w prace grup roboczych po przyjęciu założeń przez rząd, zastrzegając jednak potrzebę przestrzeni na uzgodnienia wewnątrz administracji.

Rada przyjęła uchwałę w sprawie zapewnienia pełnego udziału organizacji pozarządowych w przygotowaniu i realizacji Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego dla Polski na lata 2028–2034

Podczas wrześniowego posiedzenia Rady znalazł się także czas na prezentację „Model współpracy administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi”, zaktualizowanego przez Sieć SPLOT. Z modelem można się zapoznać na stronie: https://siecsplot.pl/model-wspolpracy-2/

Do Rady powołano nowych członków i członkinię. Stronę pozarządową zasilili: Hraczja Bojadżjan zInstytutu Ormiańskiego, Sławomir Stańczuk z Federacji Organizacji Pozarządowych Podregionu Siedleckiego i Marek Kirkowski z Międzyszkolnego Uczniowskiego Klub Sportowy NIEDŹWIADKI. Stronę rządową: Marlena Muszyńska - Dyrektor Departamentu Polityki Senioralnej w Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, przedstawicielka Przewodniczącego Komitetu do spraw Pożytku Publicznego (od 15 września 2026 roku) oraz Rafał Budyta - zastępca Dyrektora w Biurze Współpracy z Mediami, przedstawiciel Ministra Spraw Zagranicznych (od 19 sierpnia 2026 roku)