Publicystyka - ngo.pl

Jeszcze rok temu nie spodziewałam się, że moja wizja na temat przyszłości szkoły stanie się naszą rzeczywistością już, zaraz, za kilka miesięcy.

To była wizja szkoły, która musi radzić sobie z łączeniem różnorodnych perspektyw, odpowiadając na potrzeby kompetencyjne osób uczących się przy równoczesnym uwzględnieniu ich indywidualnych talentów i tożsamości. Od otwarcia wystawy Jak robić szkołę? nie minął nawet rok, zanim Rosja zaczęła inwazję na Ukrainę. Podczas 13. festiwalu Warszawa w budowie wskazywałam, że te kilka milionów osób, będących odbiorcami i odbiorczyniami nauki w szkołach publicznych, zostaną zmiecione z planszy przez globalizację.

Kiedy w pomaturalne wakacje zastanawiałam się, jaka przyszłość czeka polską szkołę, w moim umyśle jasno świeciło jedno słowo: różnorodność.

Dla mnie, absolwentki profilu matematycznego, kluczowe są liczby. Dziś, dzięki badaniom Kampanii Przeciw Homofobii, wiemy, że w każdej standardowej trzydziestoosobowej klasie statystycznie znajdzie się przynajmniej jedna lub dwie osoby LGBTQ+ (w moim liceum takich osób, które były wyautowane, było więcej!), a 70% z nich doświadczy w swoim życiu przemocy. Nierzadko w szkole.

Co więcej: to, że w polskim systemie znajdzie się jeszcze więcej osób, dla których polski nie jest pierwszym językiem, było do przewidzenia jeszcze przed 24 lutego 2022. Tendencja wzrostowa trwała przez ostatnią dekadę: od 2010 do 2020 liczba osób bez polskiego obywatelstwa, które korzystały w polskim systemie z prawa do edukacji, wzrosła pięciokrotnie. Nie trzeba tu nikogo przekonywać, że wojna w Ukrainie te liczby zwiększyła drastycznie. I choć Amerykanie z dumą wskazywali na przykład samoorganizującej się Polski, w kontekście systemowej edukacji trudno o podobny optymizm.

System pruski nie działa. To prosty zero-jedynkowy wniosek. Nie da się, ku zdziwieniu ministerstwa i rodem z teledysku Floydów, produkować masowo absolwentów i absolwentek o konkretnym światopoglądzie, wyglądzie i przekonaniach patriotycznych. Ścieranie się tysięcy różnorodnych osób to normalna kolejność powszechnej edukacji.

Dziś zatem warto zadać sobie pytanie: jak możemy systemowo korzystać z rozwiązań wykorzystywanych w edukacji eksperymentalnej? Czy możemy je przenieść na grunt przepełnionych klas i kanwę kryzysu kadrowego w środowisku nauczycielskim?

Dzięki staraniom organizacji pozarządowych i pojedynczych aktywistów i aktywistek na rzecz dostępu do opieki psychologicznej w szkołach, zdrowie psychiczne wreszcie znalazło się w aktywistyczno-medialnym mainstreamie. Kiedy dużo o kryzysie samym w sobie mówi się w mediach, o rozwiązaniach profilaktycznych już trochę mniej. W polskim systemie od lat zapomina się o kompetencjach, o roli edukacji pozaformalnej. A to ona mogłaby stanowić narzędzie do walki z kryzysami zdrowia psychicznego.

 Nasi rodzice w naszym wieku nie przetwarzali aż tak wielu informacji. Nie mieli aż tak wielu impulsów, docierających do nich z każdej strony, z każdego typu mediów. Rozwój globalny przykłada rękę do tego, że młode osoby, pozbawione wiedzy co do tego, jak filtrować informacje, nie uczą się także dbać o swoją dietę medialną. Nie bez powodu tak wysoki poziom agresji i przemocy, zwłaszcza w przestrzeni cyfrowej, staje się dla młodych osób codziennością.

Wszystkie rozwiązania, które regularnie prezentuję, są nieodłącznie związane z naukami społecznymi. Świadomość socjologiczna i polityczna, elementy edukacji medialnej – to wszystko są elementy przedmiotu, jakim jest wiedza o społeczeństwie. Jednak o życiu społecznym w liceum lub technikum mogą uczyć się już tylko pasjonaci i pasjonatki: WOS stał się towarem luksusowym, występującym jedynie na liście przedmiotów rozszerzonych.

Zapominamy wciąż o jednym fakcie: umiejętności konieczne do przetwarzania technologii mimo wszystko nie zawierają się jedynie w programie przedmiotów z obszaru STEM. Za technologią kryje się człowiek, a wraz z nim przekonania, stereotypy i uprzedzenia.

Przyszłość polskiej edukacji to nie tylko piękne, multimedialne sale. Dziś nie ma szans na naukę bez dobrze opłacanego przewodnika lub przewodniczki w zadawaniu kolejnych pytań. Szkoła 2022 to nadal brak kluczowych kompetencji i szans na znalezienie bohaterek i bohaterów, którzy będą chcieli ją odbudowywać od podstaw.

Zuzanna Karcz (ona/jej) – absolwentka 2020/2021 IV Liceum Ogólnokształcącego im. Stanisława Staszica w Sosnowcu, przewodnicząca Samorządu Uczniowskiego w roku szkolnym 2018/2019. Dziś aktywistka na rzecz edukacji obywatelskiej, antydyskryminacyjnej i klimatycznej. Działa na rzecz wzmacniania podmiotowości i widoczności młodych osób i innych grup dyskryminowanych, w procesach decyzyjnych. Studentka globalnego biznesu, finansów i zarządzania (Governance) w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie i prawa na Uniwersytecie Warszawskim. Członkini Rady Programowej OEES. Kuratorka Forum Przyszłości Kultury Teatru Powszechnego w Warszawie.