Publicystyka - ngo.pl

Majowe spotkanie było czwartym - i ostatnim w tej formule - spotkaniem przed wielkim finałem, czyli spotkaniem założycielskim, na którym przedsiębiorstwa społeczne powołają swoją reprezentację. Będzie to pierwsza tego typu organizacja w Polsce. Tym samym domknięty zostanie proces rozpoczęty w wakacje 2024 roku.

To ostatnie miesiące, podczas których rozstrzygnie się kształt i charakter nowej organizacji. Uczestnicy przedsięwzięcia zadecydują o formie prawnej swojej reprezentacji, a także o skali jaką będą chcieli nadać temu podmiotowi na starcie. Dyskusja podczas spotkania dotyczyła jednak nie tylko przygotowań do jesiennego finału, ale także przyszłości. Omawiano perspektywy dotyczące finansowania i rozwoju podmiotu. Przedstawiono koncepcję wzmocnienia go w ramach działalności gospodarczej, która wspierałaby inne wcześniej zapewnione czy zakładane przychody: składki członkowskie i wsad dostarczony w projekcie. 

Poruszano również watki dotyczące znaczenia reprezentacji przedsiębiorstw społecznych. Wracała dyskusja o tym jak w korzystnym, ale też prawdziwym świetle, przedstawiać działania ekonomii społecznej i aktywność prowadzoną przez założycieli i przyszłych członków. Jakość reprezentacji może zostać wzmocniona jeśli przedsiębiorczość społeczna osiągnie należną jej rangę i zostanie doceniona. O sile podmiotu może też zadecydować jego liczebność.

W jakiej formie powołać reprezentację przedsiębiorstw społecznych rozważano już podczas poprzednich spotkań. W maju zagadnienia te odświeżyła adwokat Iwona Wachel. Przypomniała o wskazywanym wcześniej, jako najbardziej rokujący, związku pracodawców i podstawowym problemie tej formy federalizacji: jest nim niepewność zatrudnienia w podmiotach, które będą tworzyć nową organizację. Mimo że określony wskaźnik zatrudnienia jest ustawowym wymogiem nadania i utrzymania statusu przedsiębiorstwa społecznego (nie ma zatrudnienia - nie ma przedsiębiorstwa), Iwona Wachel dużo uwagi poświęciła omówieniu ryzyk w tym obszarze.

Innym rodzajem podmiotu, który można rozważać są izby gospodarcze. Mówczyni często się do nich odnosiła, przyznając, że ma doświadczenie właśnie z tego typu podmiotami. Problemem z izbami jest jednak regulacja, która uniemożliwia przystąpienie do takiej organizacji części przedsiębiorców społecznych - konkretnie tych, którzy swoją działalność ekonomiczną realizują w ramach odpłatnej działalności pożytku publicznego.

Na spotkaniu przypomniano o ofercie, z której mogą skorzystać nie tylko twórcy przyszłej reprezentacji, ale także szersze grono podmiotów ekonomii społecznej i nie tylko. Baza wiedzy oferuje informacje w części otwartej i zamkniętej. Otwarta ma charakter promocyjny i skierowana jest również do otoczenia PES (samorządów, partnerów biznesowych, klientów). Zawiera m.in. podstawowe informacje o przedsiębiorstwach społecznych oraz umożliwia znalezienie konkretnego przedsiębiorcy.

Warunkiem skorzystania z wiedza zgromadzonej w części zamkniętej jest przynależność do sieci SAMO-ES. Część zamknięta udostępnia artykuły przygotowane przez ekspertów. Umożliwia też kontakt i wymianę doświadczeń między PS za pośrednictwem forum. Mając dostęp do części zamkniętej, można wziąć udział w spotkaniach online. 

Bazę wiedzy przygotowało i odpowiada za nią Stowarzyszenie Na Rzecz Spółdzielni Socjalnych. Stowarzyszenie prowadzi też doradztwo (pierwszego kontaktu i specjalistyczne).

Ta aktywność projektu SAMO-ES, to dziś konkretne dokonania - za nami dwie edycje targów, podczas których przedsiębiorczość społeczna prezentowała się w sposób przemyślany i profesjonalny. FairMade Fest! – Targi Społecznie Zaangażowane odbyły się w 2024 i 2025 roku. Pierwsze towarzyszyły konferencji "Ekonomia Społeczna 2.0" (Warszawa, 14-15 listopada 2024 r.), a drugie konferencji "Spółdzielnie budują lepszy świat" w ramach Ogólnopolskich Spotkań Ekonomii Społecznej (Poznań, 23-24 października 2025 r.).

O targach opowiadała Laura Majboroda-Andrukiewicz z Fundacja „Być Razem”. 

W tym roku przedsiębiorcy społeczni będą mogli wziąć udział w kolejnej imprezie. Tym razem odwiedzą Gdańsk. Spotkanie zaplanowane jest na październik. Obecnie trwają przygotowania do zaprezentowania przedsiębiorstw społecznych w tegorocznych targach.

Możliwości, które otwierają się przed członkami nowej organizacji przedstawiła Joanna Gosiewska–Giralt. Omówiony system "dowodzenia ekonomią społeczną" obejmowałby oczywiście przedsiębiorców społecznych, ale jego oddziaływanie dotyczyłoby również samorządów, partnerów biznesowych, a nawet klientów indywidualnych. Z jego pomocą sektor mógłby m.in. w sposób zintegrowany oferować swoje produkty. "To architektura, która po raz pierwszy pozwala ekonomii społecznej działać, skalować się i negocjować jako jeden spójny, oparty na danych sektor gospodarki." [fragment prezentacji].  

Uczestnicy spotkania zostali też zapoznani i rozpoczęli korzystanie z aplikacji PLZ. PLZ to narzędzie technologiczne, które pozwala budować relacje współpracy oparte na zaufaniu oraz dobrze zarządzać lokalnymi zasobami. Mogą z niego korzystać spółdzielnie, lokalne społeczności, mieszkańcy, związki zawodowe, organizacje pozarządowe. Dla przedsiębiorców społecznych może być po prostu narzędziem komunikacji, ale jego funkcjonalności są oczywiście znacznie większe (można się z nimi zapoznać na stronie aplikacji). Korzystanie z PLZ rozpoczęło się od zainicjowania za jego pomocą dyskusji, a także wypełnieniu ankiety.

Drugi dzień spotkania rozpoczął się od prezentacji dotyczącej kluczowego zagadnienia dla przyszłego funkcjonowania nowej organizacji - omówienia koncepcji funduszu. Przedstawił ją Tomasz Janas. Poznaliśmy m.in. obszerną diagnozę sytuacji społecznej i gospodarczej - w perspektywie globalnej i wybiegającej w przyszłość. Można tu wspomnieć np. o prognozowanej konieczności zmiany sposobu pracy 60% ludzi - 5 mln Polaków będzie musiało się przekwalifikować. Przedsiębiorstwa społeczne, nowa organizacja, a tak naprawdę cały sektor ekonomii społecznej ma szansę na rozwój, jeśli uwzględni w swoich planach zarysowaną przez Tomasza Janasa perspektywę. 

Polska jest krajem, który "wybrał wolność i efektywność - i zgubił architekturę więzi". Mamy najniższy poziom zaufania społecznego w Europie. "Jesteśmy  zawieszeni między dziećmi, a starzejącymi się rodzicami", a to z kolei wpływa na naszą pracę. W sferze rozwoju gospodarczego mieliśmy dwa kluczowe momenty: tzw. reforma Wilczka (jeszcze w l. 80-tych XX w.) oraz regulacje podatkowe sprzyjające jednoosobowej działalności gospodarczej z czasów rządów Leszka Milera (początek XXI w.). Teraz czeka nas kolejny moment i będzie to przełom związany z ekonomią społeczną, dowodził Tomasz Janas.

Usłyszeliśmy, że projekt dotyczący tworzenia reprezentacji jest jedną z najistotniejszych innowacji w naszym kraju, a jego sercem jest fundusz. Ma to być innowacja systemowa, a nie proste narzędzie wykorzystywane przez podmiot zrzeszający przedsiębiorców społecznych i dających im określone profity. Dlatego przedstawiona wizja funduszu charakteryzowała się rozmachem. Przede wszystkim organizacja ma prowadzić działalność gospodarczą i na niej budować swój zasób. Środki mają być w jak najmniejszym stopniu rozdawane - posłużą raczej rozwojowi i wspólnym przedsięwzięciom. Środki mają pracować. Zaproponowane rozwiązanie bazuje na sprawdzonych wzorcach działających w innych krajach. Nie jest to przesądzony model, który bez dyskusji mają przyjąć tworzący reprezentację PS - ma się on raczej stać dla nich inspiracją. Do przyszłych członków należy decyzja.

Końcówkę drugiego dnia spotkania zdominowała długa i swobodna dyskusja. Jeszcze raz omawiano wątki, które pojawiały w trakcie trwania całego spotkania formacyjnego. Mimo, że w jego programie nie było punktu poświęconego wysokości składek członkowskich (prace nad składkami podjęto - i właściwie zakończono - znacznie wcześniej), temat ten wracał i wydawał się szczególnie poruszać uczestników rozmowy. Rozważano m.in. na ile wysokość składki może ograniczać dostępność do członkostwa w nowej organizacji, a przez to blokować jej rozwój (przez ograniczanie liczby członków).  

W dyskusji pojawiały się potrzeby i oczekiwania przyszłych członków związku/izby/podmiotu. Witold Ekielski deklarował, że potrzebne jest mu głównie forum spotkań, rozmowy, "słuchania kogoś".  

Inny wątek polemizował z zaprezentowaną strategią finansową. Członkostwo w nowej organizacji nie ma polegać na "osiąganiu korzyści". Wyraźnie kontrastowało to z podejściem, że składka ma przyszłemu członkowi dać konkretne profity.

Ważną kwestią podczas spotkania była kwestia zaufania. Istotne pytanie: kto komu ma zaufać? Przecież nowa organizacja nie jest tworem narzuconym odgórnie, wygenerowanym przez określoną grupę - ostatecznie stworzą ją samodecydujące o sobie i kształcie federacji przedsiębiorstwa społeczne. O zaufanie apelowały m.in. nowe władze OZRSS, liderzy projektu SAMO-ES, oraz omawiający nowe dla uczestników spotkania, rozwojowe koncepcje (fundusz, rozwiązania cyfrowe) eksperci.

Projekt „SAMO-ES. Samoorganizacja przedsiębiorstw społecznych jako odpowiedź na wyzwania społeczne” realizowany jest w partnerstwie, które tworzą Ogólnopolski Związek Rewizyjny Spółdzielni Socjalnych (lider), Fundacja Rozwoju Przedsiębiorczości Społecznej „Być Razem” z Cieszyna, Stowarzyszenie na rzecz Spółdzielni Socjalnych, Stowarzyszenie Klon/Jawor.

ℹ️ Odwiedź nas: www.samo-es.pl