Publicystyka - ngo.pl

O ustawie pisaliśmy na etapie kiedy była ona rządowym projektem (zob. Projekt ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy…). Nad projektem pracowano w Sejmie i Senacie w trybie ekspresowym (zob. przebieg procesu legislacyjnego). Ustawę przyjęto 12 marca i jeszcze tego samego dnia została ona podpisana przez Prezydenta i opublikowana.

Zawartość ustawy opisuje artykuł pierwszy tego aktu. 

Art. 1 

1. Ustawa określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej bezpośrednio z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

(…)

3. Ustawa określa również:

1) szczególne zasady powierzenia pracy obywatelom Ukrainy, przebywającym legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

2) pomoc zapewnianą przez wojewodów, jednostki samorządu terytorialnego oraz inne podmioty obywatelom Ukrainy;

3) utworzenie Funduszu Pomocy w celu finansowania lub dofinansowania realizacji zadań na rzecz pomocy obywatelom Ukrainy;

4) niektóre uprawnienia obywateli Ukrainy, których pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny;

5) szczególne zasady przedłużania okresów legalnego pobytu obywateli Ukrainy oraz wydanych im przez organy polskie dokumentów dotyczących uprawnień w zakresie wjazdu i pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;

6) niektóre uprawnienia obywateli polskich i obywateli Ukrainy będących studentami, nauczycielami akademickimi lub pracownikami naukowymi wjeżdżającymi z terytorium Ukrainy;

7) szczególne regulacje dotyczące kształcenia, wychowania i opieki dzieci i uczniów będących obywatelami Ukrainy, w tym wsparcia jednostek samorządu terytorialnego w realizacji dodatkowych zadań oświatowych w tym zakresie;

8) szczególne zasady organizacji i funkcjonowania uczelni w związku z zapewnianiem miejsc na studiach dla obywateli Ukrainy, o których mowa w ust. 1;

9) szczególne zasady podejmowania i wykonywania działalności gospodarczej przez obywateli Ukrainy, przebywających legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Jak wynika z powyższego wyliczenia przepisy dotyczą głównie obywateli Ukrainy i spraw związanych z ich pobytem, pracą, edukacją, zdrowiem czy pomocą, jaką otrzymują i będą otrzymywać na terytorium Polski. Chociaż nie są to przepisy skierowane bezpośrednio do NGO-sów to ich znajomość będzie ważna dla tych organizacji, które pomagają Ukraińcom i Ukrainkom.

Artykuł 12 ustawy zaczyna się od wyliczenia pomocy, którą może zapewnić wojewoda obywatelom Ukrainy (wymienia się m.in. zakwaterowanie, wyżywienie, transport). W ustępie 2 tego artykułu znajdujemy wskazanie, że działania pomocowe innych podmiotów, w tym NGO-sów, są koordynowane właśnie przez wojewodę. 

art. 12 ust. 2
Wojewoda koordynuje działania organów władzy publicznej oraz organizacji pozarządowych i przedsiębiorców, w zakresie udzielania pomocy obywatelom Ukrainy.

W dalszej części artykułu 12 znalazł się zapis o możliwości zlecenia NGO-som działań, od wyliczenia których rozpoczyna się artykuł. Zadania te mogą być zlecone z pominięciem otwartego konkursu ofert.

art. 12 ust. 8
W celu zapewnienia pomocy, o której mowa w ust. 1, 4 i 18, wojewoda, organ jednostki samorządu terytorialnego, związku jednostek samorządu terytorialnego lub związku metropolitalnego oraz organ administracji publicznej i jednostki organizacyjne podległe organom administracji publicznej mogą zlecić organizacjom pozarządowym, podmiotom wymienionym w art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2020 r. poz. 1057 oraz z 2021 r. poz. 1038, 1243, 1535 i 2490) oraz związkom zawodowym realizację zadania publicznego z pominięciem otwartego konkursu ofert (…).

Opisane jest w art. 13 ustawy. W treści artykułu wymienia się osoby fizyczne, ale wskazuje się również, że świadczenie przysługuje "każdemu podmiotowi". Warunki przyznawania świadczenia i jego wysokość określi rozporządzenie Rady Ministrów.

art. 13 ust. 1
Każdemu podmiotowi, w szczególności osobie fizycznej prowadzącej gospodarstwo domowe, który zapewni zakwaterowanie i wyżywienie obywatelom Ukrainy, o których mowa w art. 1 ust. 1, może być przyznane na jego wniosek, świadczenie pieniężne z tego tytułu nie dłużej niż za okres 60 dni. Okres wypłaty świadczenia może być przedłużony w szczególnie uzasadnionych przypadkach.

Fundusz zostanie utworzony w Banku Gospodarstwa Krajowego w "celu finansowania lub dofinansowania realizacji zadań na rzecz pomocy Ukrainie". Fundusz opisany jest w artykule 14 ustawy (i dalej aż do art. 20). Z przepisów wynika, że środki Funduszu będą mogły trafić również do NGO-sów.

art. 14 ust. 11
Finansowanie lub dofinansowanie ze środków Funduszu może być udzielone jednostkom sektora finansów publicznych oraz jednostkom spoza tego sektora.

Zarówno w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, jak i w ustawie po podatku dochodowym od osób prawnych, znalazły się przepisy dotyczące pomocy Ukraińcom i Ukrainkom. Ustawa pozwala zaliczyć przez darczyńcę wydatki na przekazaną pomoc w koszty uzyskania przychodu oraz zwalnia z podatku dochody związane z niesieniem pomocy. Zwalnia także z podatku pomoc humanitarną otrzymaną przez obywateli Ukrainy.