Publicystyka - ngo.pl

W artykule opisujemy najważniejsze zasady zatrudniania osób objętych Specustawą, które znajdują zastosowanie także dla organizacji pozarządowych będących pracodawcami.

Określone w Specustawie zasady podejmowania pracy przez osoby, które przybyły do Polski z Ukrainy stosuje się do osób, które:

• przybyły do Polski w związku z prowadzonymi na Ukrainie działaniami wojennymi,
• w okresie od 24 lutego 2022 r. do dnia, który zostanie określony w rozporządzeniu Rady Ministrów,
• są obywatel(k)ami Ukrainy albo ich nieposiadającymi obywatelstwa Ukrainy małżonkami bądź najbliższą rodziną osób posiadających Kartę Polaka (art. 1 ust. 1 i 2, art. 2 ust. 1, 2 zd. 2 i ust.  3 Specustawy).

Na podstawie Specustawy mogą być zatrudniane także inne osoby, które są obywatelami Ukrainy i przebywają na terytorium RP legalnie (art. 22 ust. 1 pkt 1 Specustawy).

wcześniej o specustawie pisaliśmy w artykule: Specustawa o pomocy Ukrainie: najważniejsze uprawnienia obywateli Ukrainy

Osoby objęte Specustawą mogą być zatrudniane przez polskich pracodawców (art. 22 ust. 1 Specustawy). Co więcej, Specustawa umożliwia łatwiejsze zatrudnianie tych osób na określonych stanowiskach lub do wykonywania niektórych zawodów, takich jak:

• pomoc nauczyciela (art. 57 Specustawy),
• lekarz, lekarz dentysta, pielęgniarka lub położna (art. 63 ust. 1 i 64 ust. 1 Specustawy),
• pracownik uczelni i innych jednostek naukowych (art. 46-48 ustawy)

Zatrudnienie osoby objętej Specustawą nie wymaga uzyskania zezwolenia na pracę ani otrzymania numeru PESEL. Specustawa wymaga od pracodawcy jedynie zawiadomienia powiatowego urzędu pracy o zatrudnieniu danego obywatela lub obywatelki Ukrainy.

Zawiadomienie składa się w terminie 14 dni od podjęcia pracy, do urzędu właściwego ze względu na siedzibę lub miejsce zamieszkania pracodawcy, za pośrednictwem systemu teleinformatycznego praca.gov.pl. W zawiadomieniu podaje się podstawowe dane identyfikacyjne pracodawcy i pracownika (m.in. imię, nazwisko, datę urodzenia, obywatelstwo, płeć, numer dokumentu tożsamości, PESEL - jeśli osoba go otrzymała), rodzaj zawartej umowy, stanowisko lub rodzaj wykonywanej pracy oraz miejsce wykonywanej pracy (art. 22 ust. 1-3 Specustawy).

Minister Rodziny i Polityki Społecznej może wydać rozporządzenie określające liczbę obywateli i obywatelek Ukrainy, które jeden pracodawca może zatrudnić w swoim zakładzie pracy, ustaloną w stosunku do liczby wszystkich zatrudnionych u niego osób (art. 22 ust. 8 Specustawy). Na razie Minister nie wydał jednak takiego rozporządzenia.

Specustawa legalizuje pobyt obywateli i obywatelek Ukrainy przez okres 18 miesięcy (tj. do sierpnia 2023 r.) i w tym okresie można zatrudniać ich na opisanych zasadach. Jeżeli pracodawca chce zatrudnić daną osobę na dłuższy okres czasu, osoba taka ma możliwość złożenia do wojewody wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy na zasadach określonych w ustawie o cudzoziemcach (art. 38 ust. 1-2 i 8 Specustawy).

Zezwolenia udziela się jednorazowo, na okres 3 lat, licząc od dnia wydania zezwolenia. Wniosek o udzielenie zezwolenia składa się zaś nie wcześniej niż po upływie 9 miesięcy od dnia wjazdu do Polski (art. 38 ust. 3 i 7 Specustawy). Osoba, która otrzymała zezwolenie na pobyt czasowy również nie musi uzyskiwać zezwolenia na pracę (art. 39 Specustawy).

Pozostałe zasady zatrudniania osób objętych Specustawą są takie same jak w przypadku innych  cudzoziemców pracujących w Polsce. Osoby wykonujące pracę powinny być więc zatrudnione na podstawie umowie o pracę, a ich prawa i obowiązki regulowane są wtedy przez Kodeks Pracy (art. 1 Kodeksu Pracy).

Zatrudnienie obywateli i obywatelek Ukrainy wymaga ubezpieczenia ich w ZUS. Zasady ubezpieczania są takie same jak w przypadku osób posiadających obywatelstwo polskie, a zgłoszenie pracownika/czki powinno być dokonane w terminie 7 dni od zawarcia umowy.

zobacz: Jakie obowiązki ma pracodawca wobec ZUS?

Również rozliczenie podatku dochodowego pracowników i pracowniczek z Ukrainy odbywa się na analogicznych zasadach jak w odniesieniu do osób z Polski - o ile są oni zatrudnieni na podstawie umowy o pracę. Pracodawca ma więc obowiązek zgłosić zawarcie umowy do urzędu skarbowego oraz odprowadzać miesięczne zaliczki na podatek PIT. Stawki podatku są takie same jak w przypadku pracowników i pracowniczek polskich. 

zobacz m.in.: Umowa o pracę - obliczanie wynagrodzenia 

Właściwym urzędem skarbowym dla osób, które przyjechały z Ukrainy jest zaś jeden urząd skarbowy wyznaczony w każdym województwie do obsługi cudzoziemców (informację o właściwych urzędach w poszczególnych województwach można sprawdzić na stronach wojewódzkich Krajowej Administracji Skarbowej).

Obywatele i obywatelki Ukrainy wykonujący pracę w Polsce muszą być zatrudniani na podstawie umów o pracę, na zasadach określonych w Kodeksie Pracy. Jeżeli jednak dana osoba nie ma być pracownikiem, ale wykonać jednorazowe zlecenie lub dzieło na rzecz organizacji, organizacja może podpisać z taką osobą odpowiednią umowę cywilnoprawną.

Tak samo jak w przypadku umów o pracę, aby zawrzeć umowę cywilnoprawną nie trzeba uzyskiwać zezwolenia na pracę ani numeru PESEL, pracodawca ma jednak obowiązek zawiadomienia o  zawarciu umowy właściwego powiatowego urzędu pracy, w terminie 14 dni od podjęcia pracy.

Składki ZUS od umów cywilnoprawnych odprowadzane są tak samo jak w przypadku obywateli i obywatelek polskich. Rozliczanie podatku dochodowego dla osób z Ukrainy zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych odbywa się jednak na innych zasadach niż tych dotyczących polskich podatników. Tak samo jak w przypadku innych cudzoziemców, zasady te są bardziej złożone i zależą od tego, czy dana osoba ma rezydencję podatkową w Polsce. Co do zasady, obywatele i obywatelki Ukrainy, którzy przyjechali do Polski w związku z wojną, będą jednak odprowadzać zryczałtowany podatek dochodowy ze stawką 20% oraz nie będą korzystać z ulg podatkowych przewidzianych dla polskich podatników.