Publicystyka - ngo.pl

Po pierwsze, osoby z Ukrainy mogą cały czas korzystać ze wszystkich uprawnień przyznanych im wcześniej w Specustawie. Mają więc w szczególności prawo do:

1. 18-miesięcznego legalnego pobytu w Polsce;
2. złożenia wniosku o zezwolenie na pobyt czasowy na zasadach przewidzianych w ustawie o cudzoziemcach;
3. otrzymania numeru PESEL;
4. otrzymania profilu zaufanego;
5. otrzymywania od wojewodów i samorządów podstawowej pomocy w postaci zakwaterowania, wyżywienia, niezbędnego transportu oraz zapewnienia środków czystości i higieny osobistej - nie krócej niż przez okres 2 miesięcy od dnia pierwszego wjazdu do Polski;
6. wykonywania pracy lub działalności gospodarczej w Polsce;
7. rejestracji jako osoba bezrobotna albo poszukująca pracy;
8. korzystania z różnego rodzaju świadczeń rodzinnych, socjalnych i pomocy społecznej;
9. opieki medycznej i bezpłatnej pomocy psychologicznej;
10. pracy w określonych zawodach medycznych, szkołach oraz na uczelniach wyższych i w instytutach badawczych, a także studiowania na tych uczelniach na specjalnych warunkach.

Od marca niezmienne pozostają także kryteria objęcia danej osoby przepisami Specustawy. Przepisy te stosuje się więc do obywateli i obywatelek Ukrainy oraz ich małżonków (a w przypadku osób posiadających Kartę Polaka - do całej ich najbliższej rodziny) które przybyły do Polski po 24 lutego w związku z wojną w Ukrainie. Przepisy stosuje się także do dzieci urodzonych w Polsce przez kobiety, które spełniają wymienione kryteria.

Specustawa zmodyfikowała jednak zasady korzystania z niektórych świadczeń, a także wprowadziła kilka nowych uprawnień. Po pierwsze, wydłużono okres korzystania ze świadczenia przysługującego osobom goszczącym osoby z Ukrainy. Obecnie świadczenie to można pobierać maksymalnie za okres 120 dni od dnia przybycia osoby z Ukrainy do Polski (art. 13 ust. 1 Specustawy). Dodatkowo utworzony został system informatyczny, który ma pozwolić administracji publicznej lepiej weryfikować wnioski o przyznanie tego świadczenia (art. 13a ust. 1 Specustawy).

Przedłużony został także okres, w którym osoby przybywające do Polski z Ukrainy mogą zarejestrować tu swój pobyt. Wcześniej jeżeli wjazd tych osób na terytorium Polski nie został zarejestrowany podczas kontroli granicznej, mogły one złożyć wniosek o zarejestrowanie ich pobytu w ciągu 60 dni od daty wjazdu. Obecnie termin ten wynosi 90 dni (art. 13 ust. 1 i 2 Specustawy). Zarejestrowanie swojego pobytu jest istotne, ponieważ jest konieczne do korzystania z wielu uprawnień przyznanych w przepisach Specustawy.

Co więcej zmiany w Specustawie rozszerzyły grono osób, które mogą korzystać ze świadczeń opieki zdrowotnej na bezpaństwowców i obywateli państw innych niż Ukraina, którzy przed dniem 24 lutego 2022 r. korzystali z ochrony międzynarodowej w Ukrainie. Zgodnie z aktualnymi przepisami Specustawy, jeżeli takim osobom udzielone zostały świadczenia opieki zdrowotnej, ich koszt jest pokrywany przez Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców (art. 100a ust. Specustawy).

Nowelizacje Specustawy wprowadziły także pewne modyfikacje w zakresie zatrudniania osób z Ukrainy. Po pierwsze, ma zostać stworzony specjalny portal internetowy, którego zadaniem będzie ułatwianie nawiązywania kontaktów pomiędzy pracodawcami a osobami z Ukrainy, które poszukują pracy (art. 22a ust. 1 Specustawy). Portal jeszcze nie powstał, ale zmiany w ustawie zobowiązują rząd do jego przygotowania.

Kolejna zmiana wprowadzona w ostatnim czasie znosi obowiązek powiadamiania przez pracodawcę o zatrudnieniu osób z Ukrainy powiatowych urzędów pracy, w przypadku gdy praca ma być wykonywana na podstawie przepisów o promocji zatrudnienia (art. 22 ust. 1a Specustawy). W odniesieniu do pozostałych trybów zatrudnienia, obowiązek ten został jednak utrzymany.

Oprócz tego rozszerzone zostały możliwości zatrudniania osób wykonujących zawody wymagające posiadania określonych kwalifikacji:

1. w jeszcze większym zakresie ułatwiono zatrudnianie nauczycieli akademickich z Ukrainy - zatrudniając ich pracodawca może odstąpić od wymagań dotyczących posiadanych przez nich stopni lub tytułów (art. 46 ust. 2 Specustawy);
2. do sierpnia 2023 r. umożliwiono osobom z Ukrainy posiadającym wykształcenie psychologiczne świadczenie usług psychologicznych innym obywatelom i obywatelkom Ukrainy przebywającym w Polsce;
3. do sierpnia 2023 r. umożliwiono wykonywanie w Polsce zawodów lekarza, dentysty, pielęgniarki i położnej osobom z krajów spoza Unii Europejskiej, Zjednoczonego Królestwa i USA, które przyjechały do Polski w celu świadczenia pomocy osobom z Ukrainy i które posiadają prawo do wykonywania zawodu w tych krajach (art. 63 ust. 3 i art 64 ust. 3), a także
4. umożliwiono zatrudnianie osób z Ukrainy na stanowiskach pomocniczych i obsługi w urzędach i jednostkach samorządowych; osoby te nie mogą być jednak zatrudniane do pracy polegającej na bezpośrednim lub pośrednim udziale w wykonywaniu władzy publicznej lub do pełnienia funkcji mających na celu ochronę generalnych interesów państwa (art. 23a Specustawy).