Publicystyka - ngo.pl

Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet działał w latach 1928 – 1939. W okresie międzywojennym był jedną z największych i najbardziej wpływowych organizacji kobiecych w Polsce. W czasie największego rozwoju liczył blisko 50 tysięcy członkiń i prowadził działalność poprzez swoje oddziały na terenie całego kraju.

Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet działał zarówno w wymiarze politycznym, jak i społecznym. W statucie Związku cel działań zdefiniowany został jako

Ideowo-politycznie Związek był blisko obozu sanacyjnego Józefa Piłsudskiego. Dążył  do zapewnienia kobietom bezpośredniego wpływu na państwowe, społeczne, gospodarcze i kulturalne życie Polski. Członkinie Związku podejmowały działania na rzecz dopuszczenia kobiet do sprawowania urzędów państwowych, zrównania płac kobiet i mężczyzn oraz reform prawnych.

Założycielkami Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet były przedstawicielki inteligencji, działaczki i aktywistki społeczne związane z obozem sanacyjnym. M.in. Zofia Moraczewska – polska działaczka społeczna i polityk lewicy, posłanka na Sejm Ustawodawczy oraz na Sejm III kadencji w II RP, Helena Ceysingerówna – poetka i pisarka, dziennikarka, nauczycielka, działaczka feministyczna, Bronisława Dłuska – polska lekarka, działaczka społeczna, niepodległościowa i kobieca, pierwsza dyrektor Instytutu Radowego w Warszawie, Hanna Pohoska – specjalistka w zakresie historii oświaty i pedagogiki, działaczka polityczna, zastępca senatora z Miasta Stołecznego Warszawy wybrana w 1935 roku, Helena Witkowska – historyk, nauczycielka, twórczyni koncepcji wychowania obywatelskiego i działaczka feministyczna.

Związek miał ambicję stworzenia "nowego typu obywatelski polskiej", kobiety świadomej swoich praw i obowiązków, zaangażowanej w sprawy państwowe. Pełnione przez kobiety "tradycyjne" role społeczne – żony, matki, organizatorki życia rodzinnego – miały służyć misji wychowywania całego społeczeństwa. Dla Związku ważne było wspieranie kobiet w pełnieniu tych ról, poprzez wyrwanie ich z nadmiernego obciążenia obowiązkami domowymi, biedy, braku wolnego czasu czy patriarchalnej tradycji. Sposobem na osiągnięcie tych celów miało być niesienie wszelkiej pomocy potrzebującym kobietom, ich rodzinom i dzieciom.

Członkinie Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet były prekursorkami nowego rodzaju służby społecznej. Stała się ona planowaną akcją niesienia fachowej pomocy, opartej na rzeczywistych, zdiagnozowanych problemach i potrzebach. Istotą pracy społecznej stało się nie tylko wsparcie potrzebujących, ale również zapobieganie niepożądanym zjawiskom społecznym. Wcześniej służba społeczna była utożsamiana głównie z nieplanowaną i niezorganizowaną dobroczynnością, miłosierdziem, odruchem serca.

Wachlarz świadczonej przez Związek Pracy Obywatelskiej Kobiet pomocy był bardzo szeroki. Zakładał i prowadził świetlice dla dzieci, młodzieży i dorosłych, kółka samokształceniowe. Prowadził domy opiekuńcze dla kobiet, wytwórnie spółdzielcze, poradnie prawne, medyczne, pedagogiczne, akcje dożywiania. Urządzał odczyty i wykłady o problematyce społecznej, gospodarczej, etycznej czy edukacyjnej. Organizował pomoc materialną oraz prawną dla kobiet poszukujących pracy, przeżywających kłopoty w życiu rodzinnym, osobistym. Zakładał żłobki i przedszkola, bursy, ogródki jordanowskie. Oferował kolonie i półkolonie.

Skala tych działań była imponująca. I tak np. w okresie od 1934 roku do końca 1935 roku, na terenie jednego województwa – wileńskiego – Związek prowadził:

Istotnym elementem działalności Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet było stwarzanie kobietom możliwości pracy zarobkowej. Prowadzone były specjalistyczne szkolenia i kursy rzemieślnicze, gospodarcze, zawodowe. Tworzone rozmaitego typu kobiece wytwórnie przemysłowe, oparte na zasadzie spółdzielczości. Wyprodukowane w nich dobra sprzedawane na wystawach i bazarach, w kioskach i sklepach.

Związek organizował i prowadził m.in.:

W 1933 roku Zofia Moraczewska zrezygnowała z przewodniczenia Związkowi, zarzucając mu nadmiernie upolitycznienie i bycie przybudówką Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem. W 1935 roku doszło w Związku do rozłamu. Część działaczek wraz z przewodniczącą opuściła organizację i założyła Stowarzyszenie "Samopomoc Społeczna Kobiet". A wybuch II wojny światowej w 1939 roku definitywnie zakończył działalność Związku…

Źródła cytatów:

(1) Statut Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet w zbiorach Biblioteki Narodowej

(2), (3) Mirosław Piwowarczyk "Działania Związku Pracy Obywatelskiej Kobiet na rzecz pomocy rodzinie" w "Wychowanie w rodzinie" t. VII (1/2003) w zbiorach The Central European Journal Of Social Sciences And Humanities