Publicystyka - ngo.pl

W Sejmie znajduje się w tej chwili kilka projektów, na które zwracaliśmy już wcześniej uwagę organizacji pozarządowych. Omówmy najpierw te, które niemal na pewno nie zostaną uchwalone i o zaproponowanych w nich przepisach będziemy mogli zapomnieć. Choć w tej materii niemal nic nie jest pewne na 100%…

Zacznijmy od ważnego ustalenia, a raczej jego braku. Ostatnie odbyte spotkanie posłów miało miejsce 30 sierpnia 2023 roku. Był to 3 dzień 81 posiedzenia. Mówiono wtedy o ostatnim posiedzeniu Sejmu IX kadencji, wygłaszano podsumowania i pożegnania (zobacz stenogram z 30 sierpnia). Na stronie sejmowej nie znajdziemy informacji o terminie kolejnych posiedzeń (stan z 5 września: kliknij > https://sejm.gov.pl/Sejm9.nsf/terminarz.xsp). 

Parlament ma jednak dwie izby i druga - Senat - spotyka się właśnie 6 i 7 września. A to oznacza, że jakieś ustawy z Senatu wrócą jeszcze do Sejmu i posłowie powinni się nad nimi pochylić. Ponadto do wyborów zostało ponad miesiąc. W poprzednich kadencjach prace posłów kończyły się znacznie bliżej terminu wyborów, a zdarzało się nawet, że ostatnie posiedzenie zwoływano już po dniu głosowania. 

Wydaje się, że mamy więc raczej sytuację, w której posłowie spotkają się jeszcze, ale nie zostało ustalone i ogłoszone kiedy. Nie należy się jednak spodziewać, że na tym naprawdę ostatnim posiedzeniu prace nad ustawami będą intensywne. Z tej perspektywy piszemy właśnie o wskazanych poniżej ustawach (projektach). Na nie Sejm nie znajdzie już raczej czasu.

Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie proponował stworzenie Premierowi oraz wskazanym dwóm ministrom możliwości zlecanie zadań bez konkursu. Zadania miały realizować WYŁĄCZNIE fundacje Skarbu Państwa. Z trybu zamierzano korzystać "jeżeli jest to niezbędne ze względu na ochronę istotnych interesów środowisk polskich za granicą lub dla realizacji strategicznych celów polityki polonijnej rządu". 

Propozycja wyszła z Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Opisywaliśmy ją m.in. w artykułach: "Nowelizacja pożytku. Znika wybrana fundacja, zostają fundacje Skarbu Państwa." oraz "W Sejmie nowelizacja pożytku. Zlecanie zadań bez konkursu dla fundacji Skarbu Państwa".  

7 października 2022 roku projekt skierowano do pierwszego czytania do Komisji Łączności z Polakami za Granicą oraz Komisji Spraw Zagranicznych. Od tego momentu nic się nie wydarzyło. Komisje nie rozpoczęły prac nad rządowym przedłożeniem.

Omawiany projekt jest dość prosty i lakoniczny, nie byłoby więc trudne rządzącej większości przepchnąć go jeszcze na szybko przez Sejm. Jednak ze względu na proces legislacyjny (projekt trafiłby jeszcze do Senatu i ponownie wracał do posłów) oraz wcześniejszy brak zainteresowania projektem, uchwalenie tej propozycji "rzutem na taśmę" wydaje się mało prawdopodobne.

Poselski projekt ustawy o transparentności finansowania organizacji pozarządowych wpłynął do Sejmu 30 marca 2022 roku. Oznaczał powrót do pomysłów nazywanych „Lex Woś”, których celem było oznaczenie organizacji pozarządowych, których źródła finansowania działań pochodzą z zagranicy. Historia Lex Woś zaczęła się w 2020 roku. Projektu nie udało się wtedy wnieść do Sejmu, ani nawet nadać mu oficjalnego statusu projektu rządowego (mimo, że powstawał w resortach środowiska i sprawiedliwości). Autorzy nie zniechęcili się jednak porażką i po dwóch latach przypomnieli swoje koncepcje w projekcie poselskim. 

Projekt wprowadzał liczne obowiązki o charakterze sprawozdawczym i nie tylko, które miały na celu skomplikowanie życia NGO-som korzystającym z niezależnych źródeł finansowania. Konkurował z pomysłami dotyczącymi sprawozdawczości NGO-sów, zawartymi w projekcie ustawy o sprawozdawczości organizacji pozarządowych, firmowanym przez Przewodniczącego Komitetu do Spraw Pożytku Publicznego (ten ostatni projekt również nie odnotował sukcesu - co więcej zatrzymał się nawet na wcześniejszym etapie niż poselski Lex Woś). 

25 maja 2022 roku projekt ustawy o transparentności finansowania organizacji pozarządowych został skierowany do Komisji Finansów Publicznych oraz Komisji Kultury i Środków Przekazu. Minęło kilkanaście miesięcy, ale komisje nie znalazły czasu, żeby pochylić się nad przedstawionymi w projekcie przepisami.

Lex Woś to kolejny projekt, którego uchwalenie w tej kadencji jest już raczej niemożliwe. W tym przypadku prawdopodobnie bardziej decyduje brak przekonania wewnątrz rządowej większości, co do sensowności tego typu przepisów, a kalendarz sejmowy końca kadencji tylko przypieczętuje losy przedłożenia.

W tym przypadku nie mieliśmy nawet do czynienia z projektem, ale jedynie z jego zapowiedzią. Jednak ta zapowiedź wydawała się poważna. 

Zapowiedź była odpowiedzią na petycję Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych i wyszła z Komisji do Spraw Petycji. Petycję przesłano do Marszałka Sejmu na początku października 2022 roku. W petycji OFOP apelowała o wdrożenie przepisów, które ułatwią nowo powstającym stowarzyszeniom rejestrowym szybką rejestrację w Krajowym Rejestrze Sądowym, w oparciu o wypracowany WZORZEC statutu stowarzyszenia (zob. Petycja OFOP do Sejmu). 

Komisja do Spraw Petycji, po omówieniu petycji i po dyskusji, uznała zasadność podniesionego postulatu i postanowiła podjąć inicjatywę ustawodawczą. Informacja o postanowieniu Komisji dotarła do Federacji w kwietniu 2023 roku (zob. Odpowiedź na petycję OFOP ws. szybkiej rejestracji stowarzyszeń).

Niestety Komisja do Spraw Petycji nie zrealizowała swojej obietnicy. Nie powstał projekt oparty na przepisach zgłoszonych wraz z petycją OFOP i nie ma już szans, żeby w tej sprawie wydarzyło się coś, co spowodowałoby uchwalenie w kończącej się kadencji Sejmu przepisów ułatwiających rejestrację stowarzyszeń.