Publicystyka - ngo.pl

Regulacje dotyczące 1,5%, w tym także wskazówki na co można wydawać środki z 1,5%, znajdują się w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. To najważniejsze miejsce, w którym sprawdzamy czy ze środkami z półtora procenta postępujemy prawidłowo. Ale to nie wszystko.

Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie daje OPP dużo przestrzeni, jeśli chodzi o decydowanie o wydatkach z 1,5% (a tak naprawdę szerzej: o sferach, w jakich możemy działać). Trzeba jednak pamiętać, żeby zachować spójność z celami organizacji (zapisami w statucie) oraz spełnić warunek wyodrębnienia środków. Warto też być w zgodzie z tym, co komunikowaliśmy, zbierając 1,5%.

Co oznacza zacytowany fragment ustawy o działalności pożytku publicznego? Wskazuje on tak naprawdę, że to sama OPP w największej mierze decyduje, na co wydaje środki. Musi jednak robić to w pewnych granicach. Są one zakreślone w ustawie dość szeroko. Katalog znajduje się w artykule 4 ustawy – to dobrze znana sfera pożytku. Wydatki muszą więc mieścić się w katalogu z art. 4, ale muszą też – o czym czasami zapominamy –  być spójne z tym, co organizacja pożytku publicznego ma zapisane w swoim statucie.

Prawidłowe wydanie środków z 1,5% to nie tylko trzymanie się wskazówek opisujących, na co możemy wydać pieniądze. Środki z 1,5% i wydatki z 1,5% muszą być też odpowiednio księgowane. Nie możemy ich "zgubić" wśród innych wydatków.

Wyodrębnienie 1,5% umożliwi nam potem prawidłową realizację jednego z obowiązków OPP, jakim jest sporządzenie specjalnego sprawozdania organizacji pożytku publicznego i umieszczenie go w bazie sprawozdań OPP (co z kolei otworzy nam drogę do korzystania z alokacji w kolejnym roku).

Ustawa o pożytku nie określa, w jakim terminie należy wydać środki z półtora procenta. Zależy to od samej organizacji, jej planów i potrzeb.

Organizacje pożytku publicznego prowadzą kampanie, w ramach których namawiają podatników do przekazywania im 1,5%. W kampanii można komunikować tylko sam fakt zbierania środków z alokacji, ale można komunikować też więcej. I zwykle OPP to robią – informują, niekiedy precyzyjnie, na co planują przeznaczyć środki z 1,5%. W takiej sytuacji byłoby nieuczciwe przeznaczyć środki na coś zupełnie innego. Choć jak wskazano wyżej (a także niżej, ale w nieco innym kontekście), ostatecznie o wydatkach decyduje OPP.

Podatnicy przekazujący 1,5% organizacjom pożytku publicznego mogą wskazywać w swoim zeznaniu tzw. cel szczegółowy. Z rubryki "cel szczegółowy" korzystają najczęściej OPP prowadzące subkonta, ale mogą również korzystać z niej np. te, które zbierają na kilka celów-projektów i chcą otrzymać od podatników wskazówkę, co do konkretnego przeznaczenia alokacji. 

Zdarza się jednak, że wskazanie w tej rubryce są dość przypadkowe – nie odpowiadają aktualnym działaniom OPP i celom, na które zamierzają przeznaczyć środki z alokacji. Do czego w takich sytuacjach zobowiązuje OPP wskazanie podatnika?

Pytaliśmy o to w 2020 roku Departament Społeczeństwa Obywatelskiego. W odpowiedzi, którą wtedy otrzymaliśmy, wybrzmiewa ogólna zasada – o przeznaczeniu środków decyduje ostatecznie sama organizacja pożytku. Przeczytaj: Cel szczegółowy w zeznaniach podatników. Do czego zobowiązuje organizację pożytku? [odpowiedź z 2020 r. odnosi się do środków z 1% - chociaż obecnie mówimy o 1,5%, zasady opisane w odpowiedzi nie zmieniły się i należy traktować je jako nadal obowiązujące].

Sytuację nieprawidłowego wydatkowania środków z 1,5% oraz konsekwencje tej sytuacji opisuje opisują ustępy 2a i 2b w artykule 27 ustawy o pożytku. Taką nieprawidłowość wykazuje kontrola (np. skarbowa lub Przewodniczącego Komitetu ds Pożytku Publicznego). Nieprawidłowo wydane środki podlegają zwrotowi i trafiają do specjalnego funduszu.