Polska, która działa. Czy wiesz, że do instytucji publicznych w Polsce musi być wejście bez barier?
Szacuje się, że w Polsce żyje od 4 do 5 milionów osób z niepełnosprawnością. Mamy w kraju 64 tysiące instytucji publicznych: urzędów, szkół, szpitali, sądów, ośrodków kultury, do których przez dekady znaczna część obywateli i obywatelek nie mogła się dostać. Schody, brak pochylni i wind, nieczytelne oznaczenia, zbyt wąskie drzwi, progi, niedostosowane toalety – to była codzienność lat dziewięćdziesiątych i wczesnych dwutysięcznych.
Brak dostępności to nie tylko bariera fizyczna. To komunikat: „To nie jest miejsce dla Ciebie”, który prowadzi do wykluczenia społecznego, ograniczenia w dostępie do edukacji, pracy, opieki zdrowotnej i życia obywatelskiego. To znak, że nie troszczymy się jako społeczność o tych, którzy mają trudniej.
Ashoka Fellow Piotr Pawłowski znał to z własnego doświadczenia. Po wypadku, któremu uległ jako szesnastolatek, zaczął poruszać się na wózku. Szybko zrozumiał, że przestrzeń publiczna nie przewiduje jego obecności. W 1994 roku Piotr założył pismo „Integracja”, skierowane do osób z niepełnosprawnością i ich bliskich, które ukazuje się do dziś. Później powołał Stowarzyszenie Przyjaciół Integracji i Fundację Integracja, które stały się organizacjami eksperckimi w zakresie dostępności w Polsce.
Piotr potrafił połączyć osobiste doświadczenie z wiedzą socjologiczną i etyczną. Już na początku lat dziewięćdziesiątych budował dialog między środowiskiem osób z niepełnosprawnościami, instytucjami publicznymi, architektami i politykami. Zespół, który stworzył, przeprowadził ponad 1000 audytów architektonicznych i 800 audytów stron internetowych. Dokumentowali bariery, proponowali konkretne rozwiązania, promowali projektowanie uniwersalne – czyli takie, które służy wszystkim, niezależnie od sprawności.
Piotr powołał do życia konkursy takie jak „Człowiek bez barier”, pokazujący osoby spełniające się w różnych dziedzinach życia, oraz „Lider Dostępności”, promujący najlepsze rozwiązania architektoniczne i urbanistyczne. Do dziś Integracja przyznała ponad 250 certyfikatów „Obiekt bez barier”.
Piotr organizował kampanie społeczne, projekty aktywizujące osoby z niepełnosprawnością, działania edukacyjne i rzecznicze. Burzył stereotypy, podnosił świadomość, pokazywał, że dostępność to nie koszt – to inwestycja w godność, samodzielność i równość.
W 2019 roku, rok po przedwczesnej śmierci Piotra Pawłowskiego, stery Integracji przejęła jego żona – Ewa Pawłowska. W tym samym czasie wydarzyło się coś przełomowego – przyjęto Ustawę o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami. Po raz pierwszy w historii Polski, instytucje publiczne zostały prawnie zobowiązane do usuwania barier i projektowania przestrzeni tak, by każdy mógł z niej korzystać. Setki budynków publicznych w całej Polsce zostało dostosowanych do realnych potrzeb ludzi. Pojawiły się pochylnie, windy, kontrastowe oznaczenia, pętle indukcyjne. Poprawiła się obsługa, m.in. przez zapewnienie tłumaczenia na język migowy. Wzrosła świadomość społeczna. Ludzie zrozumieli, że osoby z niepełnosprawnościami mają nie tylko potrzeby, ale też prawa.
Dziś w urzędach, szkołach, przychodniach, kinach czy teatrach można coraz częściej spotkać osoby, które kiedyś były niewidzialne. Teraz mogą być samodzielne, załatwiają swoje sprawy, uczą się, pracują, korzystają z kultury.
Jeśli kiedyś spotkasz w urzędzie pochylnię, szerokie drzwi bez progów, albo oznaczenia w alfabecie Braille’a – pomyśl ciepło o Piotrze Pawłowskim i zespole Integracji. O ludziach, którzy nie tylko mieli marzenie, ale potrafili je zrealizować, a plany przekuć w obowiązujące prawo.
Dzięki nim dostępność, z idei, staje się standardem.
Piotr Pawłowski
Artykuł jest częścią publikacji „Polska, która działa”, wydanej w 2025 roku z okazji 30-lecia Ashoki w Polsce. Składa się na nią dziesięć historii o Ashoka Fellows, czyli osobach, które dostrzegły problem, zbudowały zespoły i zmieniły rzeczywistość.
Źródła
- Fundacja Integracja. Piotr Pawłowski: https://integracja.org/o-nas/piotr-pawlowski/
- Sejm RP. Ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. – Dz. U. 2019 poz. 1696, 2019: https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20190001696
- GUS. Osoby niepełnosprawne w 2023 r., 2024: https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/warunki-zycia/ubostwo-pomoc-spoleczna/osoby-niepelnosprawne-w-2023-roku,26,6.html
- COIG. Instytucje sektora publicznego 25-03-2025: https://www.coig.com.pl/Lista_wykaz_instytucji-sektora-publicznego.php
