Publicystyka - ngo.pl

Prawie dokładnie rok temu rząd zrezygnował z pracy nad nowym zwolnieniem dla organizacji pozarządowych (opisywaliśmy to w artykule: Obiecane NGO-som zwolnienie z CIT nieobecne w projektach Ministerstwa Finansów). Zwolnienie wróciło na wiosnę 2026 roku, ale niekoniecznie w pełni ucieszyło organizacje (zob. OFOP i Forum Darczyńców jednym głosem o zwolnieniu dla organizacji pozarządowych z CIT). Aktualna wersja zwolnienia pochodzi z końca sierpnia.

Ustawa o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (projekt w wielu wersjach) można znaleźć w serwisie legislacja.gov.pl. Jego historia w tym miejscu rozpoczęła się dokładnie rok temu. Najnowszą wersję znajdujemy klikając na zakładkę Stały Komitet Rady Ministrów i wyszukując tytuł "nowy tekst II". Wszystko wskazuje na to, że przyjęcie tej wersji może nastąpić niedługo. 

Jak wygląda "nasze" zwolnienie w tej wersji projektu?

W ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych w artykule 17 w ustępie 1 po pkt 6c - zaproponowano dodanie nowego punktu 6d w brzmieniu:

6d) dochody organizacji pozarządowych, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w części przeznaczonej na działalność pożytku publicznego, o której mowa w tej ustawie, z wyłączeniem działalności gospodarczej

Sięgając do uzasadnienia projektu znajdziemy w nim następujące wyjaśnienie dotyczące zaproponowanego zwolnienia dla organizacji: 

W obowiązującym stanie prawnym przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT, z pewnymi ograniczeniami określonymi w szczególności w ustępach 1a–1c, pozwala na nieopodatkowanie dochodów podatników, których celem statutowym jest wyszczególniona przez ustawodawcę społecznie użyteczna działalność: naukowa, naukowo-techniczna, oświatowa, w tym również polegająca na kształceniu studentów, kulturalna, w zakresie kultury fizycznej i sportu, ochrony środowiska, wspierania inicjatyw społecznych na rzecz budowy dróg i sieci telekomunikacyjnej na wsi oraz zaopatrzenia wsi w wodę, dobroczynności, ochrony zdrowia i pomocy społecznej, rehabilitacji zawodowej i społecznej inwalidów oraz kultu religijnego – w części przeznaczonej na cele wyrażone w statucie.

Wieloletnia praktyka stosowania tej regulacji ujawniła jednak potrzebę – zgłaszaną przez organizacje pozarządowe – urealnienia zakresu istniejącego zwolnienia. Motywowana jest ona nieprzystającą do specyfiki takich organizacji konstrukcją systemu opodatkowania podatkiem CIT oraz katalogu zwolnień, co może skutkować niemożnością zakwalifikowania dochodów z działalności takich podmiotów pod obowiązujące w ustawie o CIT zwolnienia.

Projektowana zmiana przewiduje wprowadzenie zwolnienia przedmiotowego dla organizacji pozarządowych, o których mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, w części przeznaczonej na działalność pożytku publicznego, o której mowa w tej ustawie, z wyłączeniem działalności gospodarczej. W świetle projektowanej zmiany, dla celów zastosowania zwolnienia uwzględnieniu podlegać będzie również faktyczne prowadzenie działalności z zakresu pożytku publicznego przez organizacje pozarządowe wskazane w art. 3 ust. 2 ustawy OPP, a nie tylko ich zapisy statutowe.

Przypomnijmy, że pierwotna propozycja środowiska organizacji pozarządowych, formułowana m.in. przez Grupę roboczą ds. uproszczeń prawnych dla organizacji pozarządowych oraz w uchwałach Rady Działalności Pożytku Publicznego, dotyczyła zrównania sytuacji organizacji pozarządowych z sytuacją takich podmiotów jak partie polityczne, związki zawodowe, koła gospodyń wiejskich czy organizacje pracodawców. Wszystkie te podmioty cieszą się tzw. zwolnieniem podmiotowym z art. 17 pkt 39 ustawy o CIT (postulat ten odnajdziemy np. w stanowiskach OFOP i Forum Darczyńców z kwietnia tego roku, zob. OFOP i Forum Darczyńców jednym głosem o zwolnieniu dla organizacji pozarządowych z CIT).

W rządowej propozycji nie zrealizowano tego postulatu. Ale zwolnienie jest z pewnością lepsze niż stara regulacja. Wiąże uprawnienie do zwolnienia z prowadzeniem działalności pożytku. Jak wskazano w uzasadnieniu dla celów zastosowania zwolnienia uwzględnieniu podlegać będzie również faktyczne prowadzenie działalności z zakresu pożytku publicznego przez organizacje pozarządowe wskazane w art. 3 ust. 2 ustawy OPP, a nie tylko ich zapisy statutowe.

Zwolnienie z art. 17. ust. 1 pkt 4 ustawy o CIT wykorzystywane jest dziś przez większość organizacji pozarządowych. Jest to jednak zwolnienie stare i obecnie niezbyt bezpieczne dla NGO-sów. 

Jak pisał niedawno Rafał Dymek: 
(…) działania wielu organizacji nie mieszczą się w tym sformułowanym dawno temu, częściowo dość archaicznym katalogu. Niektóre organizacje próbują bardzo szeroko podchodzić do zawartych tu pojęć, klasyfikując swoje działania np. jako działalność "oświatową" lub "kulturalną". Jest to jednak dość ryzykowne postępowanie zważywszy na fakt, że wszelkie wyłączenia w prawie podatkowym należy raczej rozumować ściśle, a nie rozszerzająco. Trzeba pamiętać także, że, zgodnie z brzmieniem tego przepisu, cele statutowe organizacji muszą być zdefiniowane dokładnie tak, jak w przywołanym katalogu działalności zwolnionej. Nie mogą to być synonimy, czyli np. działalność "edukacyjna" nie jest tym samym co "oświatowa", a "rozwój teatru" nie będzie działalnością "kulturalną". Takie wąskie rozumienie zwolnienia z p. 4. art. 17.1. potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. np. wyrok NSA z 7 lutego 2024 II FSK 632/21 lub wyrok NSA z 12 października 2022 II FSK 145/20 lub wyrok NSA z 24 września 2003 roku III SA 3422/01).

Ponadto zdaniem wielu ekspertów większości wydatków organizacji pozarządowych, pomimo, że służą realizacji ich celów statutowych, nie można zaliczać do kosztów uzyskania przychodów, ponieważ nie spełniają definicji tych kosztów z art. 15.1. ustawy o CIT. Definicja ta jest bowiem właściwa raczej dla podmiotów nastawionych na zysk. W związku z tym, przy ścisłej interpretacji przepisów, w wielu przypadkach podatek dochodowy w organizacji pozarządowej może zadziałać jak podatek od przychodu. Jeżeli organizacja otrzymała przychód, który nie kwalifikuje się do żadnego ze zwolnień, a jednocześnie wydatków nie może zaliczyć do kosztów uzyskania, może zostać zobowiązana do zapłaty podatku, pomimo wydatkowania otrzymanych środków w 100% na przewidziane działania.
(zobacz cały artykuł)

Organizacje pozarządowe sygnalizowały to wielokrotnie i wypracowały nawet w tej sprawie konkretne propozycje. Najbardziej zaawansowaną próbą była propozycja Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych przedstawiana w Sejmie poprzedniej kadencji. W jej wyniku powstał poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Projekt nie doczekał się jednak pierwszego czytania (zob. Podatek dochodowy od osób prawnych. Bezpieczniejsze zwolnienie dla NGO w projekcie poselskim).