Publicystyka - ngo.pl

Ministerstwo Finansów opublikowało kolejny projekt zmian w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych (tzw. CIT). Jeden z proponowanych przepisów dotyczy organizacji pozarządowych, konkretnie zakresu zwolnienia z podatku CIT przewidzianego m.in. dla tych organizacji.

Przypomnijmy, że, wbrew złudnemu przekonaniu części społeczników, organizacje pozarządowe nie są, co do zasady, zwolnione z płacenia podatku od osiąganych przez nie dochodów. 

Dość szerokie (choć nie pełne) zwolnienie przysługuje organizacjom posiadającym status organizacji pożytku publicznego. Zwolnione od podatku dochodowego są dochody tych organizacji przeznaczone na działalność statutową (art. 17.ust.1.p.6c. z ustawy o CIT). Status OPP posiada jednak zdecydowana mniejszość organizacji. 

Zwolnieniem, na które najczęściej powołują się pozostałe z nich jest zawarte w art. 17 ust.1.p.4. ustawy o CIT. Zwalnia on dochody niektórych podatników (w tym organizacji pozarządowych), których celem statutowym jest działalność naukowa, naukowo-techniczna, oświatowa, w tym również polegająca na kształceniu studentów, kulturalna, w zakresie kultury fizycznej i sportu, ochrony środowiska, wspierania inicjatyw społecznych na rzecz budowy dróg i sieci telekomunikacyjnej na wsi oraz zaopatrzenia wsi w wodę, dobroczynności, ochrony zdrowia i pomocy społecznej, rehabilitacji zawodowej i społecznej inwalidów oraz kultu religijnego – w części przeznaczonej na te cele.

Kłopot polega na tym, że działania wielu organizacji nie mieszczą się w tym sformułowanym dawno temu, częściowo dość archaicznym katalogu. Niektóre organizacje próbują bardzo szeroko podchodzić do zawartych tu pojęć, klasyfikując swoje działania np. jako działalność "oświatową" lub "kulturalną". Jest to jednak dość ryzykowne postępowanie zważywszy na fakt, że wszelkie wyłączenia w prawie podatkowym należy raczej rozumować ściśle, a nie rozszerzająco. Trzeba pamiętać także, że, zgodnie z brzmieniem tego przepisu, cele statutowe organizacji muszą być zdefiniowane dokładnie tak, jak w przywołanym katalogu działalności zwolnionej. Nie mogą to być synonimy, czyli np. działalność "edukacyjna" nie jest tym samym co "oświatowa", a "rozwój teatru" nie będzie działalnością "kulturalną". Takie wąskie rozumienie zwolnienia z p. 4. art. 17.1. potwierdza orzecznictwo sądów administracyjnych (por. np. wyrok NSA z 7 lutego 2024 II FSK 632/21 lub wyrok NSA z 12 października 2022 II FSK 145/20 lub wyrok NSA z 24 września 2003 roku III SA 3422/01).

Ponadto zdaniem wielu ekspertów większości wydatków organizacji pozarządowych, pomimo, że służą realizacji ich celów statutowych, nie można zaliczać do kosztów uzyskania przychodów, ponieważ nie spełniają definicji tych kosztów z art. 15.1. ustawy o CIT. Definicja ta jest bowiem właściwa raczej dla podmiotów nastawionych na zysk. W związku z tym, przy ścisłej interpretacji przepisów, w wielu przypadkach podatek dochodowy w organizacji pozarządowej może zadziałać jak podatek od przychodu. Jeżeli organizacja otrzymała przychód, który nie kwalifikuje się do żadnego ze zwolnień, a jednocześnie wydatków nie może zaliczyć do kosztów uzyskania, może zostać zobowiązana do zapłaty podatku, pomimo wydatkowania otrzymanych środków w 100% na przewidziane działania.

Oprócz wykazanych wyżej zwolnień są też inne, z których korzystają organizacje pozarządowe, np. dochody ze składek członkowskich w stowarzyszeniach (przeznaczanych na cele statutowe) czy z dotacji z budżetu. Nie zmienia to faktu, że na mocy aktualnych przepisów, wiele organizacji pozarządowych, nawet nie zdając sobie z tego sprawy, kwalifikuje się do opodatkowania podatkiem CIT. Problem ten był już wielokrotnie sygnalizowany przez przedstawicieli organizacji. Przykładem niech będzie choćby ten artykuł z… 2017 roku (zob. CIT w NGO. Czy siedzimy na minie?).

W proponowanym projekcie zmian ministerstwo proponuje poszerzenie przywołanego wyżej, nieco archaicznego katalogu z p. 4.

Nowe zwolnienie miałoby brzmieć następująco: 

Wolne od podatku są dochody podatników, z zastrzeżeniem ust. 1c, których celem statutowym jest działalność w zakresie określonym w art. 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie – w części przeznaczonej na te cele.

Obecnie zdefiniowane obszary zwolnień (tj. działalność oświatowa, kulturalna itd.) zostały więc poszerzone na wszystkie sfery zadań publicznych, o których mowa w Ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

Pojawienie się proponowanego zapisu w projekcie jest odpowiedzią na postulat m.in. Grupy ds. uproszczeń prawnych przy Przewodniczącym KPP, wspierany przez wiele federacji i organizacji. Choć trzeba odnotować, że Grupa proponowała szersze zwolnienie, analogiczne jak mają np. związki zawodowe, organizacje pracodawców czy koła gospodyń wiejskich – te podmioty korzystają ze zwolnienia dla wszystkich dochodów przeznaczonych na działalność statutową, niestanowiącą działalności gospodarczej.

Gdyby proponowane zmiany weszły w życie byłby to z pewnością krok w dobrym kierunku, ponieważ katalog działań potencjalnie zwolnionych byłby dużo szerszy niż obecnie i zapewne odnalazłaby się w nim większość organizacji pozarządowych. Choć dalej trzeba będzie pamiętać o zagrożeniach i ryzykach związanych z precyzyjnym formułowaniem celów statutowych, koniecznością wykazania, że dochód organizacji został faktycznie wydatkowany na cele mieszczące się w sferze zadań publicznych i dość restrykcyjnym orzecznictwem w tych sprawach.

Projekt jest obecnie na etapie przed rozpatrzeniem przez komitety będące organami pomocniczymi Rady Ministrów. Jeżeli Rada Ministrów zaakceptuje ostateczny projekt, zostanie on skierowany do parlamentu. Należy pamiętać, że w projekcie ustawy, oprócz omawianego przepisu znajduje się także wiele innych rozwiązań podatkowych, nie dotyczących organizacji pozarządowych. Mogą one jednak przyczynić się do wystąpienia różnych kontrowersji i dyskusji politycznych na dalszych etapach legislacyjnych. 

Los projektu, w tym omawianej, dotyczącej organizacji pozarządowych zmiany, nie jest więc przesądzony.