Ekonomia społeczna i przedsiębiorstwa społeczne. Co powinny wiedzieć organizacje pozarządowe?
W pierwszym tygodniu listopada miały miejsce centralne wydarzenia Ogólnopolskich Spotkań Ekonomii Społecznej (OSES). Czym jest ekonomia społeczna oraz przedsiębiorstwa społeczne i jakie znaczenie mają dla organizacji pozarządowych? Uczestnikom OSES nie trzeba tego tłumaczyć. Pozostałych zachęcamy do zapoznania się z materiałami, które przybliżają ekonomię społeczną wszystkim zainteresowanym NGO-som.
Ekonomia społeczna i działalność w formie przedsiębiorstwa społecznego jest szansą dla wielu organizacji pozarządowych. Żeby zostać przedsiębiorstwem społecznym trzeba być w pierwszej kolejności podmiotem ekonomii społecznej. Takimi podmiotami są niemal wszystkie organizacje.
EKONOMIA SPOŁECZNA to działalność podmiotów ekonomii społecznej na rzecz społeczności lokalnej w zakresie reintegracji społecznej i zawodowej, tworzenia miejsc pracy dla osób zagrożonych wykluczeniem społecznym oraz świadczenia usług społecznych, realizowaną w formie działalności gospodarczej, działalności pożytku publicznego i innej działalności o charakterze odpłatnym.
(definicja ekonomii społecznej z ustawy o ekonomii społecznej, art. 2 pkt 1)
Czy organizacja pozarządowa jest podmiotem ekonomii społecznej (PES)?
Podmioty ekonomii społecznej (PES) zostały opisane w punkcie 5 artykułu 2 ustawy o ekonomii społecznej, który to artykuł zbiera definicje ważne dla obszaru regulowanego przez ten akt prawny. Ustawa o ekonomii społecznej ustaliła, że wszystkie organizacje pozarządowe są podmiotami ekonomii społecznej!
Ten fakt nie przebił się jeszcze do świadomości organizacji pozarządowych, dlatego przypominamy o rozwiązaniach, które wprowadziła ustawa o ekonomii społecznej oraz o szansie, którą dla III sektora są zapisy tej ustawy.
Art. 2 pkt 5 ustawy o ekonomii społecznej
Ilekroć w niniejszej ustawie jest mowa o:
(…)
5) podmiocie ekonomii społecznej - należy przez to rozumieć:
a) spółdzielnię socjalną,
b) warsztat terapii zajęciowej i zakład aktywności zawodowej,
c) centrum integracji społecznej i klub integracji społecznej,
d) spółdzielnię pracy, w tym spółdzielnię inwalidów i spółdzielnię niewidomych, oraz spółdzielnię produkcji rolnej,
e) organizację pozarządową, o której mowa w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz. U. z 2024 r. poz. 1491, 1761 i 1940), z wyjątkiem partii politycznych, europejskich partii politycznych, związków zawodowych i organizacji pracodawców, samorządów zawodowych, fundacji utworzonych przez partie polityczne i europejskich fundacji politycznych,
f) podmiot, o którym mowa w art. 3 ust. 3 pkt 1, 2 lub 4 ustawy z dnia 24 kwietnia 2003 r. o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie;
Co oznacza wskazanie, że wszystkie organizacje pozarządowe zdefiniowane w ustawie pożytkowej to podmioty ekonomii społecznej? To rodzaj zaproszenia dla NGO-sów - wskazania im, że należą do grupy podmiotów, których potencjał może być wykorzystany w obszarze ekonomii społecznej.
Jako PES organizacje mogą korzystać z części oferty zapisanej w ustawie (np. ze wsparcia doradczego czy na działalność gospodarczą). Nie muszą przy tym nigdzie się rejestrować (uzyskiwać potwierdzenie, że są PES). Nie muszą też jako PES realizować jakichś dodatkowych obowiązków.
Przede wszystkim jednak, to że są podmiotami ekonomii społecznej, otwiera przed nimi możliwość zostania PRZEDSIĘBIORSTWEM SPOŁECZNYM (PS). A to właśnie przedsiębiorstwo społeczne jest głównym tematem ustawy o ekonomii społecznej.
Status przedsiębiorstwa społecznego jak status OPP
Bycie przedsiębiorstwem społecznym z punktu widzenia formalnego może przypominać organizacjom pozarządowym bycie organizacją pożytku publicznego. OPP i PS to status nadawany przez wskazane organy. Status ten może nabyć szerszy krąg podmiotów: w przypadku przedsiębiorstwa są to PES-y, w przypadku OPP - w uproszczeniu organizacje pozarządowe. Żeby uzyskać status trzeba spełnić szereg warunków - te dla PS wskazuje oczywiście ustawa o ekonomii społecznej (te dla OPP zbiera ustawa o pożytku). Przedsiębiorstwa społeczne mają również, podobnie jak OPP, dodatkowe obowiązki. Zarówno OPP jak i PS mają też swoje przywileje - to dla nich postanawiają zarejestrować status. Oba statusy można stracić - w przypadku niewywiązywania się z obowiązków lub w momencie kiedy przestajemy spełniać wymagania opisane w ustawach.
Najważniejsze cechy przedsiębiorstwa społecznego w skrócie
- Status przedsiębiorstwa społecznego mogą uzyskać podmiot ekonomii społecznej.
- PS prowadzi działalność ekonomiczną - może to być działalność odpłatną pożytku publicznego albo działalność gospodarcza.
- Zysk nie jest prywatyzowany co oznacza że PS nie przeznacza zysku / nadwyżki bilansowej do podziału między swoich członków, udziałowców, akcjonariuszy i osoby w nim zatrudnione.
- Podmiot który chce uzyskać status przedsiębiorstwa społecznego nie może być zależny od administracji publicznej.
- PS musi być pracodawcą - zatrudniać ludzi. Musi też posiadać organ konsultacyjno-doradczy, w którego skład wchodzą osoby zatrudnione.
więcej: Jak ma wyglądać i jak działać przedsiębiorstwo społeczne. Poznaj podstawy
ESENS Związek Pracodawców Przedsiębiorstw Społecznych
Organizacje pozarządowe, które planują stać się przedsiębiorcami społecznymi lub właśnie nimi zostały powinny wiedzieć, że mają swoją reprezentację. To ESENS Związek Pracodawców Przedsiębiorstw Społecznych. Związek powstał pod koniec września 2026 roku i właśnie rozkręca swoją działalność. Warto zainteresować się aktywnością ESENS a może nawet dołączyć do grona jego członków.
Więcej informacje o ESENS Związku Pracodawców Przedsiębiorstw Społecznych👇
O projekcie
Projekt „SAMO-ES. Samoorganizacja przedsiębiorstw społecznych jako odpowiedź na wyzwania społeczne” realizowany jest w partnerstwie, które tworzą Ogólnopolski Związek Rewizyjny Spółdzielni Socjalnych (lider), Fundacja Rozwoju Przedsiębiorczości Społecznej „Być Razem” z Cieszyna, Stowarzyszenie na rzecz Spółdzielni Socjalnych, Stowarzyszenie Klon/Jawor.
ℹ️ Odwiedź nas: www.samo-es.pl
Projekt „SAMO-ES. Samoorganizacja przedsiębiorstw społecznych jako odpowiedź na wyzwania społeczne” jest współfinansowany ze środków Unii Europejskiej w ramach programu Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego 2021-2027.
Dodaj informację do portalu ngo.pl!
Czekamy na Twój artykuł, komentarz, wywiad czy relację. Dotrzyj ze swoją informacją do tysięcy osób, które czytają ngo.pl.
-
Anna Twardowska, Centrum PISOP
-
Anna Twardowska, Centrum PISOP
-
Dorota Setniewska, ngo.pl