Publicystyka - ngo.pl

Na takie i podobne pytania szukamy odpowiedzi, gdy wypełniamy wniosek grantowy lub piszemy artykuł o wyzwaniach, z którymi mierzą się Twoi podopieczni/beneficjenci. 

Pracując z przedstawicielami organizacji pozarządowych zauważyłam, że tego typu pytania zwracają się często do wyszukiwarki lub czatbotów AI. I oczywiście jest szansa, że znajdziemy w ten sposób rzetelne dane, jednak możemy też trafić na:

• przestarzałe artykuły ze statystykami sprzed kilku lat,
• raporty, w których co prawda omawiany jest „nasz temat”, ale nie od tej strony, o którą nam chodzi,
• zupełnie zmyślone dane będące efektem halucynacji AI (co niestety zdarza się dość często).

W artykule i wideo-tutorialu pokażę Ci, jakie dane możemy pozyskać u źródła, czyli w Głównym Urzędzie Statystycznym.

GUS wielu osobom kojarzy się z obszernymi raportami w PDF, do których dołączone są tabele i zestawienia na poziomie kraju i województw. To wartościowe zasoby, jednak czasami nie wystarczają – szczególnie jeśli potrzebujesz statystyk dla swojej gminy czy powiatu. 

Warto wiedzieć, że można zejść „niżej” w zasobach GUS-u i łatwo pobrać dane o swojej gminie czy powiecie w Banku Danych Lokalnych.

W nagraniu pokazuję krok po kroku, jak korzystać z serwisu bdl.stat.gov.pl. Ten tekst jest wprowadzeniem: dowiesz się, co znajdziesz w BDL i na co zwrócić uwagę przy korzystaniu z portalu.

• Bank Danych Lokalnych, tak jak inne zasoby GUS-u, jest dostępny za darmo i bez zakładania konta.
• Dane, które tu znajdziemy, często schodzą aż do poziomu gminy.
• Możesz wybierać spośród różnorodnych obszarów tematycznych: m.in. ludność, edukacja, rynek pracy, pomoc społeczna, kultura, ochrona zdrowia, mieszkania, finanse samorządów.

• Szeregi czasowe często sięgają wiele lat wstecz. Możesz zatem pokazać nie tylko obecną sytuację, ale również zmiany w czasie (chociaż trzeba uważać na zmiany metodologii).
• Bank Danych Lokalnych to nie tylko surowe dane, ale też gotowe wskaźniki, na przykład odsetek dzieci objętych wychowaniem przedszkolnym albo liczba korzystających z pomocy społecznej na 10 tysięcy mieszkańców. Dzięki temu łatwiej porównasz gminy i powiaty – i nie musisz liczyć niczego ręcznie.
• Niemal każdy zbiór danych ma dodatkowe wymiary i przekroje (np. podział na płeć, miasto i wieś czy grupy wiekowe).
• Dane, które są Ci potrzebne, możesz pobrać do arkusza kalkulacyjnego (a jeśli robisz to regularnie i chcesz zautomatyzować proces pobierania, warto skorzystać z API udostępnianego przez GUS).

W zależności od tego, czego potrzebujesz, wynikiem Twoich poszukiwań w BDL-u może być jedna liczba albo ogromny zbiór danych z kilkoma tysiącami wierszy.

Kiedy powołujesz się na tekst z Newsweeka, Forbesa czy innego portalu, powołujesz się na liczbę, która przeszła już przez czyjeś ręce. Są to zatem dane przetworzone (przy których pozyskiwaniu, mamy nadzieję, autor nie popełnił żadnego błędu). Bank Danych Lokalnych daje nam liczbę u źródła, razem z informacją, jaki rok i jaki obszar opisuje. Są to dane udostępniane przez powszechnie szanowaną instytucję.

W nagraniu:

• pokazuję dwa podejścia do danych w Banku Danych Lokalnych – od strony tematu (np. „Chcę zobaczyć wszystkie dane o żłobkach”) lub od strony miejsca (np. „Chcę zobaczyć wszystkie dane o powiecie pruszkowskim”),
• pobieram wskaźniki dotyczące opieki żłobkowej we wszystkich gminach w Polsce,
• pobieram dane o liczbie seniorów z trzech powiatów województwa lubelskiego w latach 2015-2025, z podziałem na płeć,
• pokazuję wszystkie dostępne dane dla gminy Dębnica Kaszubska,
• tłumaczę, jak wyeksportować dane z BDL-u w formacie wygodnym do dalszych analiz.

• Zawsze przeczytaj opis danych – przy każdej pozycji jest informacja o tym, co zostało policzone i skąd pochodzi wynik. Czasami GUS przyjmuje założenia, o których warto wiedzieć.
• GUS często publikuje dane z opóźnieniem.
• Nie wszystkie dane są dostępne dla poziomu gminy – wiele zbiorów danych pobierzesz tylko na poziomie powiatów.
• Niektóre dane o gminach są objęte tajemnicą statystyczną (zobaczysz wtedy puste pola).
• Jeśli porównujesz dane z wielu lat, sprawdź, czy w międzyczasie nie zmieniła się metodologia – to częsty przypadek.

Jeśli wykorzystujesz dane z BDL, oznacz je jako:

Główny Urząd Statystyczny, Bank Danych Lokalnych.

Warto również dopisać:

[nazwa cechy], [jednostka terytorialna], dane za rok [rok], dostęp: [data pobrania].

Uwaga: dwie daty to nie pomyłka. Rok danych i data pobrania to co innego. GUS czasem koryguje liczby, więc ktoś, kto pobierze te same dane tydzień po Tobie, może dostać nieco inny wynik.

W takiej sytuacji klikanie przestaje mieć sens i warto wiedzieć, że GUS udostępnia zawartość Banku Danych Lokalnych także przez API. To temat na osobny materiał, ale możesz to zautomatyzować.

Wejdź na bdl.stat.gov.pl, wpisz nazwę swojej gminy i zobacz, jakie dane są dostępne. W jakich wymiarach, dla ilu lat wstecz? Pobierz dane i sprawdź trendy. Jeśli w przyszłości będziesz musiał(a) pobrać lokalne dane, mam nadzieję, że już teraz wiesz, gdzie ich szukać.

Nagranie znajdziesz tutaj.

• Nie lubisz robić wykresów w Excelu? Wypróbuj Canvę do wizualizacji danych [film]
• Dlaczego dane są ważne dla organizacji społecznej?
• Jak wizualizacja danych wspiera komunikację Fundacji Gajusz?
• Jak stworzyć czytelny wykres w Excelu (który nie wygląda jak z Excela)?
• Analizujesz dane organizacji? Uważaj na te 3 pułapki
• Stwórz mapę dla Twojej organizacji – bez grafika i dewelopera. Poznaj Datawrapper!

Interesujesz się nowymi technologiami i chcesz w oparciu o nie rozwijać swoją organizację? Zajrzyj również na portal Sektor 3.0 i zapisz się do naszego newslettera, żeby nie przegapić kolejnych artykułów. Zapraszamy!