Publicystyka - ngo.pl

MEN zafundował nam solidną huśtawkę nastrojów w ostatnich dniach. W poniedziałek rano wiceministra Joanna Mucha ogłosiła na spotkaniu zespołu eksperckiego ds. integracji edukacyjnej dzieci z Ukrainy, że omawiany przez nas od miesięcy program „Szkoła dla wszystkich” nie będzie wdrażany przez rząd. Zapowiedziała podanie się do dymisji, po południu faktycznie ją ogłosiła. Kilka godzin później na platformie X pojawiło się sprostowanie Minister Edukacji Barbary Nowackiej: program przechodzi pilne istotne zmiany, ale będzie procedowany.

Ponieważ mówimy o kwocie pół miliarda złotych, na które szkoły, nauczyciele, instytucje oświatowe, samorządy i organizacje społeczne czekają od ubiegłego roku – informacje rozgrzały emocje.

Wiemy, że pierwotny projekt został wcześniej zatwierdzony do dofinansowania. Wiemy, że 29 kwietnia został przesłany do Rządowego Centrum Legislacji i miał być poddany akceptacji Rady Ministrów. Nie był wówczas głosowany. W środę MEN powiadomił, że po istotnych poprawkach projekt ponownie trafił do RM.

Nie wiemy natomiast nadal, co się zmieniło i dlaczego.

Eksperci usiłują wyciągać wnioski ze strzępów informacji – wszystko wskazuje na to, że uległa zmianie nazwa programu, który teraz nazywa się “Otwarta szkoła”. Z krążącej w internecie korespondencji wynika, że projekt uległ licznym zmianom, ale jakiej natury? Nie wiadomo.

Jako członkinię zespołu eksperckiego przy MEN martwią mnie w tej sprawie trzy kwestie: wspomniane zmiany, czas, ale też, że tak powiem, styl.

Program „Szkoła dla wszystkich”, który omawialiśmy, to kompleksowy, długoterminowy pakiet działań, który miał zapewnić pomoc nie tylko dzieciom z Ukrainy, ale po prostu szkołom, na które – wraz z wybuchem pełnoskalowej wojny w Ukrainie – spadły nowe obowiązki.

Przez ostatnie lata w polskich placówkach oświatowych działo się to, co w całym społeczeństwie: pospolite ruszenie pomocy.

Niektórzy poradzili sobie lepiej, inni gorzej. Widzimy, że dzieci z Ukrainy (i dzieci z doświadczeniem migracji w ogóle) mają zróżnicowane doświadczenia: jedne rozwijają się i uczą znakomicie; inne doświadczają w szkołach dyskryminacji i wykluczenia, dochodzi do przemocy rówieśniczej, a wiele dzieci z powodu różnych barier nie kontynuuje edukacji na wyższych poziomach nauczania.

MEN przygotował program, który rzeczywiście adresował wiele tych wyzwań, wspólnie identyfikowanych.

Zaplanowano trzy duże grupy działań:

• dofinansowanie wynagrodzeń asystentek międzykulturowych zatrudnianych w polskich szkołach (na poziomie minimalnej krajowej),
• kształcenie kadr szkolnych i systemowe wsparcie szkół (np. badania, programy nauczania w klasie różnorodnej kulturowo, szkolenia z zakresu pracy z traumą albo diagnostyki psychologiczno-pedagogicznej dzieci pochodzących z innych kultur itp.)
• działania skierowane do dzieci (np. nauka języka polskiego, zajęcia budujące relacje między dziećmi, wsparcie psychologiczne w szkołach).

Strona pozarządowa zabiegała przez ostatnie 18 miesięcy, aby w procesie budowania tego programu jak najszerzej skorzystać z doświadczeń organizacji i szkół, które mają w obszarze pracy z dziećmi migrantami bogate doświadczenie. Program przewidywał konkursy dla organizacji społecznych, które miały tę praktyczną wymianę wiedzy wspierać.

Oczywiście były aspekty programu, które jako strona pozarządowa ocenialiśmy krytycznie: choćby fakt dofinansowywania pensji asystentek międzykulturowych na poziomie najniższej krajowej. Dobrze przygotowane asystentki międzykulturowe to prawdziwe budownicze mostów w szkole. Mają nierzadko umiejętności i przygotowanie pedagogiczne w swoim kraju, znają polski system edukacji, są wielojęzyczne, często potrafią mediować konflikty, mają umiejętności trenerskie i podstawowe szkolenie psychologiczne – to wykwalifikowani pracownicy, zasługujący na większe wynagrodzenie i godną pozycję w szkole.

CZYTAJ także: Wstrzymanie finansowania z USA. Trudna sytuacja polskich organizacji społecznych i zadania na przyszłość >

Mieliśmy często poczucie, że doświadczenie pozarządowe nie jest traktowane w pełni serio, że powinno być wykorzystane bardziej systematycznie. Doskwierało nam, że zaufane grono współpracowników MEN to przede wszystkim Ośrodek Rozwoju Edukacji albo Instytut Badań Edukacyjnych. Ale budowaliśmy stopniowo wzajemny szacunek i poczucie grania do jednej bramki.

Jeśli w ten – mozolnie wypracowywany od półtora roku program – MEN z dnia na dzień wprowadza „pilne” poprawki, nie konsultując ich ani nie informując, czego dotyczą – trudno nie zadawać sobie pytań: po co, dlaczego. Co takiego wydarzyło się ostatnio, że generuje tę pilną potrzebę?

Drugi niepokojący mnie aspekt to czas.

Już w ubiegłym roku MEN zachęcał szkoły do zatrudniania asystentek międzykulturowych, których pensje obiecywał refinansować (wiele szkół w Polsce posłuchało rady). Dziś samorządy łapią się za głowę – jeśli z tej obietnicy rząd nie zamierza się wywiązać, kto za to zapłaci? Kolejne miesiące opóźnienia to kolejne miesiące niepewności: dla samorządów i dla samych asystentek, które nie wiedzą, czy od września będą miały pracę.

Także z perspektywy organizacji społecznych wielomiesięczne opóźnienia są brzemienne w skutki. Środowisko pozarządowe działające na rzecz migracji mocno ucierpiało na skutek decyzji USA o zamrożeniu środków na pomoc humanitarną w styczniu tego roku – wiele organizacji z naszej branży straciło z dnia na dzień istotne części budżetów na ten rok (niektóre organizacje nawet 80 procent). Możliwość wnioskowania o środki z programu w ramach przewidzianych konkursów jest dla nas ważna.

Opóźnienie już owocuje utratą kompetencji w sektorze. Odczuliśmy to na własnej skórze: w czerwcu moja Fundacja Polskie Forum Migracyjne zakończyła (oby tymczasowo) współpracę z niemal całym zespołem asystentek międzykulturowych, który budowaliśmy od kilkunastu lat. Niektóre z naszych asystentek to osoby najlepiej wykształcone w tej dziedzinie w Polsce.

Opóźniając ten program, wyrzuca do kosza nasze umiejętności lekką ręką - to boli i złości. Przeszkadza też w dalszej współpracy - do tego, żeby cierpliwie siadać do wspólnego stołu, do rozmowy, każdy potrzebuje po prostu czuć się elementarnie szanowany.

Agnieszka Kosowicz – założycielka i prezeska Fundacji Polskie Forum Migracyjne, współtwórczyni Konsorcjum Migracyjnego.  Jest inicjatorką różnych działań na rzecz migrantów i migrantek w Polsce, autorką i współautorką publikacji na temat migracji i integracji. Prowadzi zajęcia i warsztaty dotyczące migracji i różnorodności kulturowej dla dzieci, młodzieży i dorosłych. W PFM tworzy projekty, prowadzi działania informacyjne, warsztaty i szkolenia. Z wykształcenia jest dziennikarką. Prywatnie ma trzy pasje: podróżowanie, reportaż i ogród.