Publicystyka - ngo.pl

Zbliża się koniec roku, w którym organizacje pozarządowe po raz pierwszy musiały zgłaszać swoich beneficjentów rzeczywistych w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych. To dobra okazja, żeby wrócić do tego tematu, zwłaszcza, że niedawno wprowadzono kosmetyczną zmianę w samym rejestrze, uzupełniając ją komentarzem, który wprowadza zmianę zasadniczą. Dla wielu organizacji może to być istotne ułatwienie, nawet jeśli oznaczać ono będzie zgłaszanie niezgodne z samym brzmieniem ustawowej definicji beneficjenta rzeczywistego. Ale po kolei.

Gdy zgłosiła się do nas kolejna organizacja, której bank prowadzący jej rachunek bankowy – ten sam, z którym od początku są kłopoty, bo ma własną wewnętrzną instrukcję zgodnie z którą „beneficjentem rzeczywistym” w fundacji ma zawsze być fundator, niezależnie od tego czy po ustanowieniu fundacji ma w ogóle jakieś kompetencje – sprawdzałam wpis tej fundacji w rejestrze i zauważyłam, że wprowadzono pewne techniczne ułatwienie, rozdzielając graficznie rubryki „zgłaszający” i „beneficjent rzeczywisty”. 

To niewątpliwie dobra, choć ledwie zauważalna, zmiana, bo organizacje często miały problem z tym, co i jak w tym miejscu zaznaczyć, a system wymaga aby każdy podmiot miał zarówno zgłaszającego, jak i beneficjenta rzeczywistego. Jeśli jest to ta sama osoba, trzeba było kliknąć „dodaj uprawnienia”, a nie było to wystarczająco intuicyjne.

Prawdziwie rewolucyjna zmiana została jednak wprowadzona w podpowiedziach do tego punktu. Po najechaniu myszką na „Inne uprawnienia” – czyli punkt, który musimy zaznaczyć i uzupełnić w przypadku fundacji i stowarzyszeń, w których nigdy nie występują uprawnienia właścicielskie – pojawia się instrukcja, w której czytamy „W przypadku fundacji, stowarzyszeń wszyscy członkowie zarządu”.

Co to oznacza w praktyce? Otóż w instrukcji do wypełniania zgłoszenia w Centralnym Rejestrze Beneficjentów Rzeczywistych pojawia się polecenie fundamentalnie niespójne z samą ustawową definicją „beneficjenta rzeczywistego”, która nie wskazuje beneficjenta rzeczywistego, a jedynie kryteria służące do jego ustalenia. 

Beneficjentem rzeczywistym jest zatem każda osoba fizyczna mająca realny wpływ na działalność organizacji, wynikający z jej uprawnień (czyli kompetencji przyznanych statutem) lub innych okoliczności. W przypadku organu stanowiącego – czyli tego, który podejmuje decyzje o istnieniu bądź nieistnieniu organizacji, oraz jej ustroju – przyjęto, że aby jego członek miał realny wpływ musi mieć w tym organie więcej niż 25% głosów. Dopiero brak możliwości ustalenia beneficjenta rzeczywistego według takich wytycznych skutkował zgłoszeniem jako beneficjenta rzeczywistego członków organu zarządzającego organizacją. W przypadku stowarzyszeń, w których organem stanowiącym jest walne, a ono zawsze składa się z minimum 7 osób, zawsze zgłasza się zatem członków zarządu i w tym zakresie „podpowiedź” w systemie niczego nie zmieniła. 

Inaczej rzecz się ma z fundacjami, bowiem jedynym obowiązkowym organem statutowym jest w nich zarząd, a fundator – organ stanowiący – może poza samym ustanowieniem fundacji nie posiadać żadnych kompetencji i uprawnień w już założonej fundacji. W zależności zatem od zapisów statutowych, w fundacji beneficjentem rzeczywistym mógł być fundator, członkowie rady fundacji, członkowie zarządu fundacji – w różnych kombinacjach, w zależności od tego, jakie kompetencje przyznawał im statut i ilu członków liczy organ stanowiący. Na rządowej stronie www.biznes.gov.pl obowiązki fundacji dotyczące zgłaszania beneficjenta rzeczywistego są opisane następująco.

Prawidłowa identyfikacja własnych beneficjentów rzeczywistych była więc dla niektórych fundacji wyzwaniem, zwłaszcza w kontaktach z bankami (szczególnie z jednym z nich), które nierzadko miały własne wytyczne. I wcale nie były w tym konsekwentne. Ten sam bank zażądał od fundacji dopisania jako beneficjenta rzeczywistego jej fundatorów, choć poza samym założeniem fundacji wiele lat temu nie mieli i nie mają na nią ani formalnego, ani nieformalnego wpływu. Ostatnio ten sam bank innej fundacji, która jako beneficjentów rzeczywistych zgłosiła członków swojej rady mającej kompetencje organu stanowiącego, kazał – bo trudno to nawet nazwać sugestią – dopisać w CRBR także wszystkich członków zarządu, pod groźbą zgłoszenia rozbieżności i przypominając o maksymalnej karze do 1 miliona złotych za nieprawidłowe zgłoszenie.

Co powinna zrobić fundacja (dla stowarzyszenia nowa interpretacja pojawiająca się w rejestrze niczego nie zmienia – tak jak wcześniej mają jako beneficjentów rzeczywistych zgłaszać członków zarządu)? Wydaje się, że fundacja, która postąpi zgodnie ze wskazówką i zgłosił w CRBR swoich członków zarządu nie powinna mieć z tego tytułu kłopotów prawnych, ma przecież prawo domniemywać, że instrukcja jest prawidłowa i zgodna z ustawą. Ja osobiście radzę jednak oprócz zgłoszenia – zgodnie z instrukcją – członków zarządu, zgłoszenie także każdej innej osoby, którą zgodnie z ustawową definicją sami uznamy za naszego beneficjenta rzeczywistego. Zawsze bowiem to na organizacji spoczywa obowiązek zgodnego z prawem zgłoszenia, na pewno nie powinniśmy się więc kierować wyłącznie żądaniem banku, a nawet samą instrukcją z rejestru, która wydaje się być pewnym skrótem i nie jest nawet spójna z tym, co rządowe źródła przedstawiają w innym miejscu.

A co, jeśli to w samej organizacji zaszły jakieś zmiany? Zmienił się skład organu, lub dane samej organizacji? Każdorazowo mamy 14 dni na zgłoszenie zmiany, a termin od którego te 14 dni się liczy zależy od tego, czy zmiana ma charakter deklaratoryjny (czyli wchodzi w życie w momencie podjęcia decyzji przez uprawniony organ organizacji), czy konstytutywny (czyli wchodzi w życie po dokonaniu zmian w KRS). 

Wpisy deklaratoryjne to np. zmiana składu organu, wpisy konstytutywne – np. zmiana statutu. Jeśli zatem zmienił się skład organu, z którego wywodzą się zgłaszani przez nas do CRBR beneficjenci rzeczywiści, mamy 14 dni od tej zmiany na jej zgłoszenie w CRBR – zgłoszenie jest niezależne od zgłoszenia zmiany w KRS, nie czekamy na odnotowanie nowego składu organu przez KRS. Dokonując zgłoszenia zmiany, należy wybrać „nowe zgłoszenie” (nie „korekta zgłoszenia”! – ta opcja służy wyłącznie do poprawiania błędów w poprzednio dokonanych zgłoszeniach), jako datę zgłoszenia wybrać zaś datę, w której zmiana nastąpiła (czyli w tym przypadku datę odwołania/powołania beneficjenta rzeczywistego). Kolejne kroki nie powinny już sprawiać trudności, postępujemy podobnie jak przy pierwszym zgłoszeniu.