Publicystyka - ngo.pl

Jędrzej Dudkiewicz – Jakie są główne założenia i cele nowej Polityki kulturalnej m.st. Warszawy i czy w jakiś sposób różnią się od zapisów z Programu Rozwoju Kultury (PRK) w Warszawie do 2020 roku? 

Aldona Machnowska-Góra: – Polityka kulturalna różni się zasadniczo od PRK – jest innym rodzajem dokumentu. Program Rozwoju Kultury, choć zakładał, że programy operacyjne powstaną, miał już zawarte kierunki, działania i przykładowe projekty. Polityka – zgodnie z hierarchią dokumentów programujących rozwój Warszawy wynikającą ze Strategii #Warszawa2030_,_ zawiera tylko zasady i wartości, którymi chcemy, aby kierowały się podmioty kultury i samorząd. To nie jedyna różnica. Przez ostatnie dziesięć lat zmieniła się Warszawa, kultura w mieście i przede wszystkim wyzwania, jakie stoją przed nami w związku ze zmianami globalnymi, a także – w ostatnich miesiącach – pandemią.

Jak się ma rozwijać Warszawa? Jest zapisane w dokumentach >

W jaki zatem sposób Warszawa chce myśleć o kulturze, kształtować ją i wspierać? Czy ma to być dodatek do życia, rozrywka, czy też sposób na budowanie wspólnoty, rozwiązywanie problemów społecznych?

– Jak podkreślałam przy okazji przyjmowania tego dokumentu, wierzymy, że kultura ma kluczowe znaczenie dla rozwoju miasta, dla nas wszystkich. Inspiruje, tworzy kapitał społeczny, lokalną wspólnotę, pomaga rozwijać przyjazne miasto i zmniejszać różnice społeczne. I w całej rozciągłości podtrzymuję tę deklarację. Ważna jest zarówno rozrywka i spędzanie czasu – dziś, w czasach izolacji i lock downów, nabierająca zupełnie nowego znaczenia, jak i budowanie wspólnoty. Ale także trzeba nieustająco bronić wolności kultury i jej autotelicznej roli. Trzeba zachować obszar niezależnej, niesłużącej żadnemu konkretnemu celowi, nierozwiązującej żadnych problemów – kultury. Kultury, której jedynym celem jest rozwój artystyczny.

Nowa polityka kulturalna Warszawy >

Jakimi wartościami zatem powinna kierować się kultura w Warszawie?

– Wartości Polityki kulturalnej są spójne ze Strategią #Warszawa2030. Kultura jest obecna we wszystkich obszarach, w których chcemy rozwijać miasto, opisanych jako cztery cele strategiczne: odpowiedzialna wspólnota, wygodna lokalność, funkcjonalna przestrzeń i twórcze środowisko. Działania i praktyki kulturalne, w których uczestniczą mieszkanki i mieszkańcy, miejsca i przestrzenie sprzyjające dobremu spędzaniu czasu wolnego, programy instytucji kultury i organizacji pozarządowych, twórczość indywidualna, to wszystko składa się na obraz kultury w mieście.

Jak duży udział w powstaniu nowej polityki kulturalnej miały organizacje pozarządowe i w jaki sposób dokument ten definiuje ich rolę w tworzeniu kultury w stolicy?

– Prace nad Polityką kulturalną Warszawy prowadzone były od samego początku w sposób jak najbardziej partycypacyjny. W procesie tym uczestniczyli przedstawiciele środowisk kultury i nauki, instytucji kultury, szkół artystycznych, organizacji pozarządowych, a także aktywiści i mieszkańcy. Prace rozpoczęliśmy w maju 2019 roku. Nad opracowaniem dokumentu czuwał Zespół koordynacyjny, złożony z urzędników, twórców, reprezentantów instytucji kultury i strony społecznej. W lipcu zorganizowaliśmy warsztaty lokalne, podczas których określaliśmy wartości wyróżniające kulturę w Warszawie. We wrześniu spotkaliśmy się na kolejnych warsztatach, na których warszawianki i warszawiacy definiowali kulturę w naszym mieście. Materiał wypracowany z uczestnikami warsztatów był podstawą do stworzenia projektu dokumentu, który z początkiem grudnia ubiegłego roku przedstawiliśmy do konsultacji społecznych.

Organizacje pozarządowe są ważnym partnerem Miasta w tworzeniu polityk miejskich i programów wykonawczych do Strategii. Przedstawiciele NGO są zapraszani do grup roboczych, społecznych rad wspierających samorząd, konsultują miejskie dokumenty, a przede wszystkim realizują zadania publiczne w różnych obszarach działalności Miasta, uzupełniając miejskie programy o wartościowe propozycje.

Jakie będą pierwsze programy wykonawcze nowej Polityki kulturalnej, jakie cele będą chciały osiągnąć i kiedy można spodziewać się ich powstania oraz wejścia w życie?

– Przede wszystkim chcę uściślić, że programy wykonawcze powstają do Strategii #Warszawa2030, a nie do Polityki kulturalnej. Polityka jest dokumentem horyzontalnym, odnosi się do wartości i zasad ważnych w działalności kulturalnej, nazywamy ją roboczo konstytucją warszawskiej kultury.

Konstytucja dla warszawskiej kultury >

Programy wykonawcze tworzone są do Strategii, do każdego z kilkunastu celów szczegółowych powstaje taki program. Biuro Kultury koordynuje przygotowanie dwóch programów – Kultura blisko domu oraz Twórczy potencjał mieszkanek i mieszkańców Warszawy, ten drugi wspólnie z Biurem Edukacji. Podobnie jak przy tworzeniu Polityki, założenia obu programów powstały w procesie partycypacyjnym, angażującym w prace urzędników, także dzielnicowych, oraz przedstawicieli szerokich środowisk kultury. Na podstawie opracowanej diagnozy, a następnie warsztatów i spotkań grup roboczych powstały projekty programów, które w najbliższym czasie trafią do konsultacji społecznych, a następnie do akceptacji Rad Programów i Prezydenta. Wprowadzenie programów planujemy na początek 2021 roku.

Celem programu Kultura blisko domu jest zwiększenie udziału mieszkańców w praktykach kulturalnych w pobliżu miejsca zamieszkania, co w dalszej konsekwencji ma wpłynąć pozytywnie na ich dobrostan, satysfakcję z życia. Interesująca, różnorodna, a przede wszystkim dostępna oferta kulturalna jest jednym z istotnych elementów dobrego życia.

Drugi program, Twórczy potencjał mieszkanek i mieszkańców Warszawy, ma przyczynić się do zwiększenia ich aktywności na różnych polach – kultury, nauki, działalności społecznej i gospodarczej. Chcemy w nim rozwijać tak zwane kompetencje uniwersalne, ze szczególnym uwzględnieniem kreatywności i krytycznego myślenia. Program przygotowujemy wspólnie z Biurem Edukacji, bo akurat w tym zakresie ogromną rolę pełni pozaformalna i nieformalna edukacja, w tym także edukacja kulturowa.

Nowa polityka kulturalna powstawała jeszcze przed pandemią – czy obecna sytuacja, w której wiele miejsc, na przykład małe teatry, nie mogło normalnie funkcjonować, wpłynie na realizację tego dokumentu? Czy Polityka kulturalna w ogóle dostrzega i odpowiada na nowe wyzwania związane z tworzeniem kultury, a jeśli tak, to w jaki sposób?

– Polityka kulturalna jest dokumentem kierunkowym, mówi o wartościach, wskazuje najważniejsze zasady umowy społecznej w obszarze tworzenia i organizowania kultury, ale nie proponuje konkretnych rozwiązań zarządczych czy organizacyjnych.

Czy w związku z pandemią, spadkiem wpływów do budżetu m.st. Warszawy nie ma groźby, że niektóre projekty kulturalne, a może wręcz cała nowa polityka kulturalna będzie borykać się z brakiem dofinansowania, bo pieniądze będą potrzebne na inne rzeczy, jak na przykład edukacja, czy nawet wywóz śmieci, który generuje coraz większe koszty?

– Sytuacja jest bardzo trudna, nie było tak od lat. Dlatego musimy przede wszystkim dbać o zachowanie zasobów – zarówno instytucjonalnych, pozarządowych, jak i niezależnych artystów. Pierwsze miesiące pandemii pokazały, że zarówno instytucje kultury, organizacje pozarządowe, grupy twórcze i niezależni artyści, ale też biznes prywatny i sektor kreatywny znalazły się w trudnej sytuacji. W tym czasie staraliśmy się podejmować działania interwencyjne.

Co ciekawe instytucje kultury bardzo szybko odpowiedziały na nowe wyzwania i bardzo prężnie przedstawiały swoje dokonania w internecie. W czasie, gdy nie mogły wystawiać kolejnych przedstawień czy prowadzić normalnie działalności bieżącej, przyłączały się do wspierania walki z koronawirusem i na przykład masowo szyły maseczki dla potrzebujących szpitali. To dowód na uważność i empatię sektora kultury oraz umiejętność elastycznego reagowania na sytuację.

Dziś jesteśmy na początku kolejnej fali eskalacji pandemii, a co za tym idzie – zamknięcia lub zamrożenia działalności. Najbardziej ta sytuacja uderza w pracowników i pracownice sektora, którzy w dużej części zatrudniani są na umowy czasowe – zlecenia, o dzieło lub są samozatrudnieni. To dotyczy nie tylko artystów, także pracowników obsługi technicznej, całej rzeszy z tak zwanego sektora kreatywnego. Jako urząd zmieniamy więc kierunek finansowania – z imprez, promocji, wydarzeń masowych na wsparcie osób, na przykład poprzez Program Mobilni w kulturze, zachowanie dotacji dla organizacji pozarządowych, stypendiów czy działania w innym trybie instytucji kultury. Rozpoczęliśmy także zupełnie nowe działania: prace nad stworzeniem miejskiej platformy VOD, na której będziemy publikować transmisje, retransmisje, treści związane z kulturą i w ten sposób zachowamy stały kontakt z odbiorcami.

W Urzędzie Miasta jest głębokie poczucie, że kultura należy do tych dziedzin, które trzeba za wszelką cenę wspierać, także w czasach kryzysu. Ale oczywiście kryzys może dotknąć także finanse przeznaczane na działania kulturalne. Musieliśmy drastycznie skorygować plan inwestycyjny, przesunąć w czasie dwie duże inwestycje – budowę TR Warszawa i Sinfonii Varsovii.

Podsumowując – dlaczego nowa polityka kulturalna jest tak ważnym dokumentem i co da mieszkankom i mieszkańcom Warszawy w perspektywie najbliższych kilku lat? 

– Polityka kulturalna wskazuje nam kierunki, w sytuacji, w jakiej się znaleźliśmy, priorytetyzuje zadania miasta. Polityka kulturalna okazała się niemal profetycznym dokumentem, pozwolę sobie zacytować fragment preambuły: „Jesteśmy w momencie zwrotnym. Rozumiemy, że dotychczasowy porządek się wyczerpał, a nowy – jego kształt nie jest jeszcze znany – wyłania się z niespotykaną dotąd dynamiką. Przyszłość decyduje się teraz. Naszym zadaniem jest wziąć aktywny udział w jej tworzeniu. Potrzebujemy kultury jak nigdy dotąd. To dzięki niej możemy uruchomić wyobraźnię i wspólnie poszukiwać nowego kształtu rzeczywistości w odpowiedzi na liczne kryzysy dotykające naszej planety, ustroju, sfery publicznej, komunikacji, poczucia wspólnotowości, tożsamości, relacji międzyludzkich”.

Aldona Machnowska-Góra – p.o. Dyrektorki Koordynatorki ds. kultury i komunikacji społecznej. Absolwentka filologii Uniwersytetu Warszawskiego, współtwórczyni programu dla Warszawy Rafała Trzaskowskiego, działaczka społeczna i animatorka kultury, producentka spektakli i festiwali teatralnych, od 2016 r. wicedyrektorka Teatru Studio w Warszawie, współautorka „Programu Rozwoju Kultury Warszawa 2020. Miasto kultury i obywateli”, przyjętego w 2012 r. uchwałą Rady Miasta jako oficjalna polityka kulturalna Warszawy.

W latach 2013-2014 członkini zespołu sterującego – przy Biurze Kultury – ds.. wdrażania PRK; od 2006 do 2014 roku członkini prezydium i przewodnicząca Komisji Dialogu Społecznego ds. Kultury przy Biurze Kultury. Wcześniej była dyrektorką Teatru Warsawy i dwunastu edycji Ogólnopolskiego Przeglądu Monodramu Współczesnego, przez kilka lat koordynatorką Warszawskiego Inkubatora Kulturalnego – projektu szkoleniowego skierowanego do młodych fundacji i stowarzyszeń.