Publicystyka - ngo.pl

Założenia do polityki kulturalnej m.st Warszawy są dokumentem wpisującym się w wizję Miasta przedstawioną w Strategii #Warszawa2030. 

– Ma być to dokument określający wartości, zasady i kierunki rozwoju dla stołecznej kultury. Nie jest to dokument operacyjny. I – podobnie jak wszystkie polityki miejskie – powinien powstać w procesie partycypacyjnym – mówiła Aldona Machnowska-Góra, dyrektorka koordynatorka ds. kultury i komunikacji społecznej UM st. Warszawy podczas pierwszej publicznej prezentacji Założeń do polityki kulturalnej, która odbyła się 30 listopada w Teatrze Powszechnym, w czasie Forum Przyszłości Kultury. I dodała: – Staraliśmy się nie obniżać standardów .

Założenia do polityki kulturalnej powstawały zatem w złożonym procesie partycypacyjnym. Po pierwsze, powstał Zespół ds. koordynacji procesu powstawania polityki kulturalnej Warszawy, który miał za zadanie nie tyle napisać politykę, ile wymyślić i zaplanować sekwencję wydarzeń, które mają doprowadzić do powstania dokumentu. W skład zespołu, obok przedstawicieli Urzędu m.st. Warszawy weszli reprezentanci i reprezentantki Społecznej Rady Kultury, instytucji, organizacji pozarządowych, twórców i różnych ciał społecznych zajmujących się kulturą w mieście.

Adamiecka: Musimy określić wartości polityki kulturalnej w zmieniającym się świecie

Po drugie, od wakacji odbyły się dwie serie warsztatów, zorganizowanych przez Zespół, podczas których uczestnicy zdiagnozowali m.in. kierunki zmian na świecie i w Polsce, nazwali najważniejsze wartości, na jakich powinna się opierać działalność kulturalna w Warszawie, a także wypracowali zasady, które winny towarzyszyć wskazanym wartościom i umożliwiać ich wcielanie w życie. 

Wyniki tych prac, a także wiele dokumentów „zastanych” (m.in.Strategii #Warszawa2030, NewEuropean Agenda of Culture, Miasto kultury i obywateli. Program rozwoju kultury w Warszawie do roku 2020, Założenia i Warszawskiego programu edukacji kulturalnej 2015–2020, wnioski z ich ewaluacji oraz diagnozy i analizy wypracowane w programach operacyjnych do PRK) posłużyły następnie trzem redaktorkom (Agacie Adamieckiej-Sitek, Alinie Gałązce oraz Iwonie Kurz), wskazanym przez Zespół, do przygotowania dokumentu zatytułowanego „Warszawa wielu kultur. Polityka kulturalna”. 

Od 6 grudnia dokument jest publiczny i można się z nim zapoznać. A 17 grudnia 2019 r., spotkaniem w Służewskim Domu Kultury, rozpoczną się jego konsultacje społeczne. I jest kolejny element procesu partycypacyjnego.

– Podstawowe zdiagnozowane w dokumencie wyzwania globalne to katastrofa klimatyczna, masowe ruchy migracyjne oraz zapaść demokracji liberalnej. Globalne problemy mają swoją realizację krajową, ponieważ wpływają na politykę państwową, jak i samorządową – mówiła podczas prezentacji dr Iwona Kurz z Instytutu Kultury Polskiej UW, zwracając uwagę na kontekst, w jakim powstaje nowa polityka kulturalna.

Dokument mówi także o potencjałach i zasobach Warszawy: najważniejszy ogólnopolski rynek pracy, ludzie (największe centrum akademickie w Europie, prężny trzeci sektor, przemysł kreatywny – w największym stopniu rozwinięty spośród polskich miast), zasoby przyrodnicze (43 proc. miasta stanowią tereny zielone), potencjalnie aktywna obywatelsko (chociaż nadal wymaga to pracy). 

– Jednak dobre samopoczucie z powodu tych potencjałów nie powinno zasłaniać zagrożeń i wyzwań – kontynuowała Iwona Kurz, wymieniając jedynie kilka z 12 zdefiniowanych w dokumencie: napięcie na linii samorząd – państwo, antagonizmy społeczne, metropolitalność (szczególnie jej konsekwencje dla Mazowsza – bogate miasto „wysysa” zasoby społeczne i finansowe z okolicy), prawa pracownicze (m.in. Miasto jako pracodawca), dostępność oferty kulturalnej (rozumiana bardzo szeroko – także w sferze symbolicznej), brak współpracy między różnymi sektorami.

Biorąc to wszystko pod uwagę nowa polityka kulturalna Warszawy powstawała przy uwzględnieniu trzech priorytetów: ochrony kultury jako przestrzeni wolności i wyobraźni, kultury jako narzędzia edukacji oraz znaczącego wymiaru przyjaznego środowiska społeczno-przyrodniczego.

Jak już wspomniano – zgodnie z architekturą miejskich dokumentów – dokument będący polityką wyznacza wartości, które mają być następnie realizowane w programach operacyjnych. Również w nowej polityce kulturalnej te wartości zostały określone. 

– Kluczowa to różnorodność. Rozumiana na różne sposoby – mówiła Alina Gałązka, odwołując się do hasła „Warszawa wielu kultur”. Warszawa ma być miastem, w którym każdy ma się czuć dobrze: dotyczy to zarówno odbiorców, samej oferty (uwzględniającej produkcje artystyczne, eksperymenty, jak i bardziej masowe), jak i przestrzeni.

Ponad to polityka kulturalna Warszawy powinna realizować takie wartości jak: otwartość (kultura powinna być otwarta, włączająca i dostępna dla każdego – ekonomicznie, językowo, kompetencyjnie, przestrzennie, także dla artystów – otwarta na debiuty i porażki), zakorzenienie (kultura wskazuje na poczucie przynależności, buduje tożsamość Warszawy i poczucie miejskiego obywatelstwa jej mieszkańców, zaznajamia z tradycją), odpowiedzialność (kultura jest narzędziem edukacji obywatelskiej, wszystkie podmioty kultury czują odpowiedzialność za innych, ich dobrostan, potrzeby, uwzględnia prawa pracownicze), wolność (kultura jest autonomiczna i nie podlega cenzurze; uczestnicy kultury mają wolność wyboru i oceny).

– Te wartości jednak nie będą możliwe do zrealizowania bez umowy społecznej. Bez określonych zasad generalnych dotyczących polityki samorządu. Ta umowa została naruszona w całej Polsce, czas ją odnowić – mówiła Alina Gałązka, przypominając o takich zasadach jak: partnerstwo i współpraca, neutralność (samorząd respektuje neutralność religijną i partykularyzm polityczny), jawność i przejrzystość (szczególnie w komunikacji), pomocniczość (samorząd nie jest kreatorem wydarzeń kulturalnych, a raczej odpowiedzialnym organizatorem i mecenasem kultury), ocena ekspercka oraz – bardzo istotna – zasada zrównoważonego rozwoju.

Czytaj wywiad z Arturem Jóźwikiem, dyrektorem Biura Kultury UM st. Warszawy: Konstytucja dla warszawskiej kultury >

Przy planowaniu działań kulturalnych należy także zawsze pamiętać o czterech konkretnych wymiarach: czasie, przestrzeni, jakości oraz przyjemności. 

– Chcemy odczarować przyjemność płynącą z uczestnictwa w kulturze – podkreślały redaktorki dokumentu. – Ma to być nie tylko naskórkowa ekscytacja związana z konsumpcją, ani nie obowiązek często formułowany w stwierdzeniu „musimy iść do teatru”. Chcemy, aby kultura była traktowana jako przestrzeń i narzędzie, prowadzące do dobrostanu mieszkańców Warszawy, którzy z pasją dyskutują o swoich zainteresowaniach i odzyskują radość z bycia razem. To nowa jakość w myśleniu o kulturze.

Na aspekt przyjemności w powstającym dokumencie zwrócił uwagę Edwin Bendyk, jeden z czterech jego recenzentów. 

– Mamy tutaj pewną kontynuację filozofii myślenia o polityce kulturalnej jako o polityce przestrzeni publicznej i myślenia o dobru wspólnym, a nie jedynie jako o sferze konsumowania oferty kulturalnej. Podobne myślenie jest obecne w obowiązującej jeszcze Polityce rozwoju kultury – mówił Bendyk. – Przywrócenie kategorii „przyjemności” to zmiana myślenia. Kultura nie ma być obowiązkiem.

Dr Agata Skórzyńska, kulturoznawczyni z Instytutu Kulturoznawstwa UAM w Poznaniu, zwróciła z kolei uwagę m.in. na paradoks kategorii „różnorodność” i „otwartość”, które zakładają także otwartość na podglądy, które odrzucają obie te kategorie. Zauważyła, że warszawski dokument wprost stawia na elementy kapitału kulturowego i edukacji kulturalnej. I przestrzegała przed konfliktami.

– Jeżeli chcemy poprzez kulturę podnosić kompetencje kulturowe wszystkich grup, to wchodzimy w konflikt. W wymiarze realizacyjmym nie można dopuścić, aby te konflikty wyciszać – mówiła dr Skórzyńska.

– Kontynuacja, partycypacja, nowatorstwo – to dostrzegł w dokumencie Igor Stokfiszewski. – Odwołuje się do PRK, uwzględnia Strategię #Warszawa2030, ewoluuje. To niezwykle cenne w naszych czasach.

– To jest dokument „złamany” wizją kryzysu – pesymistycznie zwrócił uwagę dr Mikołaj Lewicki z Instytutu Socjologii UW. – Mówi dużo o współpracy, ale trzeba pamiętać, że światem będzie rządził konflikt i kryzys. Przyszłościowa wizja to raczej obrona stanu posiadania. Powinniśmy więc trenować swoją wyobraźnię w tym, że czekają nas trudne czasy.

Już we wtorek, 17 grudnia 2019 r. możecie wyrazić je bezpośrednio podczas spotkania z twórcami tego dokumentu w Służewskim Domu Kultury. A potem wziąć także w innych możliwościach skonsultowania tej polityki. Konsultacje trwają do 20 stycznia 2020 r.

Więcej informacji >