Publicystyka - ngo.pl

– Wszyscy w gminie mówili, że tu się nic nie dzieje – stwierdza Dominika Kołtun, członkini KGW Miód Malina. Gdy wraz z innymi mieszkankami wsi założyła Koło Gospodyń Wiejskich, pojawił się problem miejsca do działania. Pomyślały o remizie strażackiej, zbudowanej trzydzieści lat temu wspólnymi siłami mieszkańców i lokalnych władz, w której dotychczas niewiele się działo. 

Budynek był w niezłym stanie, ale bez ogrzewania i z niezagospodarowanym terenem wokół. Członkinie koła szybko zdobyły pieniądze z grantu „Lubelskie Lokalnie Mikrodotacje FIO 5”, za które kupiły kuchenkę, lodówkę i drobny sprzęt pomocny podczas różnego rodzaju warsztatów. Kolejnym krokiem miała być aranżacja terenu wokół remizy, którą chciały przeprowadzić wspólnie z mieszkańcami.

– Chciałyśmy im pokazać, że mogą kształtować przestrzeń wspólną – mówi Marta Żuchnik z koła.

Kluczem do działania miała być inicjatywa lokalna. Dominika Kołtun i Barbara Bałoszek z zarządu koła usłyszały o niej na zlocie akcji Masz Głos w Falentach w maju 2024 roku. Przyjechały na to wydarzenie już niemal przekonane, że trzeba będzie zrezygnować z pomysłu na zajęcie się terenem wokół remizy. Temat wywoływał w ich kole zbyt wielkie różnice zdań, więc plan zawisł na włosku. W ostatniej chwili do udziału w zlocie przekonała je Aleksandra Iwańska-Figura, koordynatorka akcji Masz Głos z Fundacji Teatrikon.

Zlot okazał się dla członkiń koła przełomowy. Dominika i Barbara intensywnie korzystały z warsztatów – Dominika wybierała te dotyczące inicjatywy lokalnej, a Barbara te poświęcone angażowaniu mieszkańców.

– To były pracowite dni, które zainspirowały nas do dalszych działań – mówi Dominika. – Tym sposobem pierwotny pomysł jednorazowego działania polegającego na aranżacji terenu wokół remizy, z którym zgłosiły się do akcji Masz Głos, rozwinął się w pomysł uruchomienia w gminie trwalszego mechanizmu wspierania aktywności obywatelskiej, czyli inicjatywy lokalnej – dodaje Aleksandra Iwańska-Figura.

Po powrocie ze zlotu członkinie koła zorganizowały spotkanie, na które zaprosiły wszystkich mieszkańców Ludwinowa, wójta gminy Edwarda Jarzynkę i jego zastępczynię Barbarę Czerwińską.

– wspomina Barbara Bałoszek.

Deszcz w niczym nie przeszkodził. Na spotkanie licznie stawili się mieszkańcy i władze. Aleksandra Iwańska-Figura wyjaśniła zgromadzonym zasady inicjatywy lokalnej i to, jak można wykorzystać potencjał wsi do jej rozwoju.

– Pomysł wprowadzenia inicjatywy lokalnej nie spotkał się jednak z entuzjazmem ze strony mieszkańców. Pojawiły się głosy, że będzie to tylko niepotrzebne formalizowanie współpracy z gminą – wspomina Iwańska-Figura.

– My tu tak od lat współpracujemy. Ta remiza w ten sposób powstała. Jak potrzebuję farby do pomalowania ścian w remizie, to idę do gminy, mówię, czego potrzebuję, i to dostaję – mówił podczas spotkania Zbigniew Moryc, członek Ochotniczej Straży Pożarnej w Ludwinowie. Organizatorki spotkania były nim jednak usatysfakcjonowane. – Przebiegało w otwartym i pełnym wyrozumiałości tonie. Cieszyłyśmy się z rozmowy o plusach i minusach inicjatywy lokalnej przy udziale władz – mówi Dominika Kołtun.

Wbrew opiniom, które wybrzmiały na spotkaniu, miesiąc po nim (w czerwcu 2024 roku) członkinie koła złożyły do gminy wniosek o podjęcie uchwały w sprawie inicjatywy lokalnej. Do napisania go przydała się wiedza, którą Dominika zdobyła na zlocie akcji Masz Głos.

Ze strony urzędu tematem zajęła się zastępczyni wójta, a o pomoc w przygotowaniu projektu uchwały poprosiła Aleksandrę Iwańską-Figurę. – Skonsultowałam sprawę z pozostałymi koordynatorami akcji Masz Głos, bo każdy z nas ma nieco inne doświadczenie, a uchwałę można napisać różnie. Pani Barbarze przesłałam projekt, w którego przygotowaniu oparłam się na doświadczeniach Słupska – wspomina Iwańska-Figura.

– Przeanalizowaliśmy propozycję Koła Gospodyń Wiejskich i materiały otrzymane od akcji Masz Głos. Na ich podstawie razem z prawnikiem przygotowaliśmy finalną treść uchwały i przekazaliśmy do komisji i pod głosowanie rady gminy – mówi Barbara Czerwińska.

Początkowo nie wszyscy radni byli zwolennikami tego rozwiązania. Część obawiała się, że proponowana uchwała to mechanizm, który będzie wspierał działania mieszkańców tylko jednej miejscowości. Lidia Gąska, skarbniczka gminy, i Barbara Czerwińska, zastępczyni wójta, wyjaśniły, że, po pierwsze, gmina jest zobowiązana do posiadania takiej uchwały, a po drugie, że ułatwi ona wspólną realizację działań ważnych dla mieszkańców i mieszkanek. To przekonało radnych i uchwała została przyjęta 27 września 2024 roku. Za głosowało 14 radnych, jedna osoba wstrzymała się od głosu.

– mówi wójt Edward Jarzynka.

Dla mieszkańców Ludwinowa nowym doświadczeniem było spotkanie na temat inicjatywy lokalnej, dotychczas niepraktykowanej w ich wsi, a także to, że usiedli z władzami przy jednym stole. W spotkaniu uczestniczyło 20 osób i było to pierwsze takie wydarzenie po wyborach z nowymi władzami.

Gdy rada gminy podjęła uchwałę o inicjatywie lokalnej, panie z koła opublikowały w swoich mediach społecznościowych obszerny post wyjaśniający, czym jest inicjatywa lokalna i jak z niej korzystać.

Gmina Borzechów zrobiła pierwszy krok w sprawie inicjatywy lokalnej. Ma uchwałę określającą tryb i kryteria oceny wniosków, które będą spływać w ramach tego mechanizmu. W ten sposób wywiązała się z ustawowego obowiązku posiadania zapisów dotyczących inicjatywy lokalnej. Tym samym przestała należeć do grona spóźnialskich 75% gmin w Polsce, które od 2010 roku, od kiedy wprowadzono ten obowiązek, nie mają uchwały określającej tryb i szczegółowe kryteria oceny wniosków składanych w ramach inicjatywy lokalnej^[1].

– W świetle jej zapisów nawet jeden mieszkaniec albo grupa nieformalna może starać się o takie rzeczy, jak zaaranżowanie terenu wokół remizy – mówi Aleksandra Iwańska-Figura.

Plan KGW Miód Malina w Ludwinowie ma więc przed sobą przyszłość.

KGW Miód Malina w Ludwinowie i władze gminy Borzechów zostały nominowane do nagrody Super Samorząd akcji Masz Głos Fundacji Batorego. Jury doceniło skuteczne doprowadzenie do powstania uchwały w sprawie inicjatywy lokalnej i wdrożenie tego instrumentu

„Atlas dobrych praktyk" to 25 historii działań lokalnych z całej Polski, zrealizowanych w ramach akcji Masz Głos Fundacji Batorego w 2024 roku. To swoiste kompendium wiedzy o tym, jak w praktyce działa społeczeństwo obywatelskie w Polsce. Opisane inicjatywy dotyczą m.in. integracji społeczności wiejskich, aktywizacji młodzieży, ochrony środowiska, dostępności przestrzeni publicznej i wsparcia osób potrzebujących. Pod każdą z nich są komentarze ekspertów, materiały dodatkowe, a na końcu indeks rzeczowy. „Atlas” można czytać tematycznie lub geograficznie, odnajdując inicjatywy z własnego regionu. Edycja 2024 to także przegląd laureatów i finalistów nagród Super Samorząd i Super Głos, wyróżniających najbardziej udane przykłady współpracy między w społecznościach lokalnych.

Akcja Masz Głos to prowadzony od 2006 roku ogólnopolski projekt Fundacji im. Stefana Batorego, który ma na celu budowanie dialogu i współpracy pomiędzy społecznościami lokalnymi a władzami samorządowymi. Patroni medialni: ngo.pl, Onet.

^{[1] Zobowiązuje do tego Ustawa z dnia 24 kwietnia 2003 roku o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. 2003 nr 96 poz. 873), w art. 19b.}