Publicystyka - ngo.pl

Ashoka Fellow Natalia Węgrzyn postanowiła to zmienić i sprawić, by rozmowy o środowisku były bardziej oparte na współpracy niż na sporze oraz prowadziły do realnego zaangażowania.

Natalia pracowała w Purpose Climate Lab, gdzie budowała kampanie w Europie Środkowo- Wschodniej skierowane do lokalnych społeczności – od regionów górniczych po wsie zmagające się z powodziami i suszami. W 2021 roku była jedną z założycielek sieci Our Common Home, która łączy organizacje i osoby działające na rzecz dobra wspólnego i ochrony środowiska. Sieć obejmuje już 15 krajów, w tym Polskę (Polska z Natury), Brazylię (Morada Comum), Francję (Nuances d’Avenir), Niemcy (heimatwurzeln) oraz Hiszpanię (Legados). To przestrzeń do wspólnych projektów, wymiany metod i wzmacniania lokalnych instytucji obywatelskich, które wdrażają praktyczne rozwiązania – od drobnych inicjatyw po bardziej złożone, wieloletnie projekty.

Kolejnym krokiem było stworzenie think tanku Shared Ground, który łączy badania, analizę i projektowanie rozwiązań opartych na szerokim udziale różnych stron. Brzmi to naturalnie, ale w praktyce wymaga narzędzi i metod, które umożliwiają konstruktywną rozmowę i wychodzenie poza schematy. To właśnie robi Natalia ze swoim zespołem: prowadzi badania i warsztaty, które łączą urzędników, społeczności lokalne, przedsiębiorców i polityków. Dzięki temu rozmowa o środowisku staje się wspólnym planowaniem, a nie starciem.

Coraz więcej osób, które dotąd czuły się pominięte w debatach o klimacie czy ekologii, współtworzy rozwiązania i angażuje się na własnych zasadach, w oparciu o swoje wartości. To nie tylko dane z raportów, ale przede wszystkim realne doświadczenia ludzi, którzy z odbiorców decyzji stają się współautorami rozwiązań.

A może jest tu też miejsce na Twoje zaangażowanie?

No dobrze – znasz teraz kilka opowieści o niezwykłych osobach i ich zespołach. Ale co właściwie z tego wynika? Czy zastanawiasz się czasami, dlaczego w niektórych społecznościach aż roi się od inicjatyw społecznych, a w innych – nawet drobna zmiana wydaje się niemożliwa?

Odpowiedź może kryć się w pojęciu changemaker density – czyli „gęstość osób wprowadzających zmianę”. To jeszcze nieformalny, ale badany przez Ashokę termin, który oznacza odsetek ludzi w danym społeczeństwie nie tylko dostrzegających problemy, ale podejmujących konkretne działania, aby je rozwiązać. Mówiąc prościej: to miara tego, ilu changemakerów i changemakerek – czyli osób wprowadzających zmianę na rzecz wspólnego dobra – żyje i działa w danym miejscu.

W świecie polikryzysu, kiedy mierzymy się z równoczesnymi wyzwaniami politycznymi, klimatycznymi, społecznymi i technologicznymi, nie wystarczy czekać na kogoś, kto przyjdzie i załatwi sprawę. Według Ashoki, przyszłość należy do społeczeństw, w których „każdy jest changemakerem” – od ucznia, przez przedsiębiorczynię, po urzędnika.

Changemaker density nie ma jednej, oficjalnej jednostki miary. Ashoka patrzy na to pojęcie holistycznie, biorąc pod uwagę między innymi liczbę inicjatyw społecznych w przeliczeniu na mieszkańca, poziom zaangażowania młodzieży w działania obywatelskie, dostęp do edukacji kształcącej empatię i współpracę oraz poczucie sprawczości obywateli.

Im wyższa „gęstość changemakerów”, tym większa odporność danej społeczności na kryzysy, lepsze systemy wsparcia, silniejsze więzi społeczne i bardziej dynamiczna gospodarka. Wysokie changemaker density oznacza też, że zmiana systemowa – np. w edukacji, ochronie zdrowia czy dbałości o naturę – może nie tylko zaistnieć, ale i się utrzymać.

Polska ma ogromny potencjał: według raportu CBOS z 2020 roku aż 46% młodych ludzi angażowało się w działania społeczne. Mamy ponad 100 tysięcy organizacji pozarządowych, a ostatnie lata to czas aktywnych protestów, ruchów obywatelskich i rozwoju innowacji społecznych. Od tego roku w szkołach pojawił się, dzięki współpracy wielu Ashoka Fellows i ich następców, przedmiot Edukacja Obywatelska.

To co nas spowalnia, to model finansowania organizacji społecznych. Za każdą z przedstawionych tu historii, stoi mnóstwo darczyńców, dzięki którym te zmiany były możliwe. Kłopotem są też mechanizmy sprawiające, że organizacje nie są realnym partnerem dla państwa. Niestety wciąż los wielu inicjatyw zależy od determinacji jednostek, a nie od wsparcia przyjaznego systemu.

Im więcej ludzi czuje, że ma wpływ, tym bardziej odporne jest społeczeństwo – na kryzysy, polaryzację i manipulację. To także recepta na innowacje, bo właśnie oddolne działania często prowadzą do trwałych zmian systemowych.

Artykuł jest częścią publikacji „Polska, która działa”, wydanej w 2025 roku z okazji 30-lecia Ashoki w Polsce. Składa się na nią dziesięć historii o Ashoka Fellows, czyli osobach, które dostrzegły problem, zbudowały zespoły i zmieniły rzeczywistość.

• ^{Shared Ground. sharedground.nl: https://sharedground.nl/}
• ^{Klub Jagielloński. Energy security in Central and Eastern Europe 2024. Green conservatism’s role in building a more competitive EU, 2024: https://klubjagiellonski.pl/projekty/energy-security-in-central-and-eastern-europe- achiving-our-climate-and-security-goals-together/}
• ^{Green-news.pl. Natalia Węgrzyn: https://www.green-news.pl/o-nas/natalia-wegrzyn}
• ^{Heimat Wurzeln. heimatwurzeln.de: https://heimatwurzeln.de/team/}
• ^{Polska z Natury. polskaznatury.org.pl: https://polskaznatury.org.pl/}