Publicystyka - ngo.pl

Większość uczniów i uczennic widzi historię jedynie jako naukę dat i biografii. Nie dostrzega związku między przeszłością a swoją codziennością. Wolontariat historyczny pozwala zbudować to połączenie. Nie chodzi o zastępowanie lekcji historii, ale o ich uzupełnianie o osobiste spotkania z przeszłością konkretnych osób i miejsc.

Poznawanie lokalnej historii przynosi wiele korzyści. Dzięki zgłębianiu dziejów swojej małej ojczyzny uczniowie budują z nią więź, odkrywając nie tylko, że ich szkoła, ulice czy dzielnica mają unikalną przeszłość, ale też, że są współodpowiedzialni za pamięć o niej.

Inicjatywy realizowane przy współpracy młodzieży z seniorami pozwalają na wymianę doświadczeń i zmniejszają problem samotności oraz wykluczenia starszego pokolenia. Ponadto wolontariusze rozwijają umiejętności praktyczne, takie jak analiza źródeł, korzystanie z danych archiwalnych i prowadzenie wywiadów. Wzmacniają także swoje kompetencje społeczne i badawcze.

Współpraca z publicznymi instytucjami pozwala na realizację projektów, które docierają do szerszego grona odbiorców i mogą być bardziej dostrzegalne społecznie niż działania lokalne.

Muzeum Powstania Warszawskiego to jeden z ważniejszych punktów na mapie stołecznego wolontariatu. Wolontariat mogą w nim podjąć uczniowie już od 14. roku życia. W ofercie Muzeum znajduje się zarówno wolontariat stały, trwający z reguły trzy miesiące, jak i wolontariat związany z konkretnym wydarzeniem, na przykład dniem 1. sierpnia, gdy obchodzone są rocznice wybuchu Powstania Warszawskiego.

Dla szkolnego koła wolontariatu doskonałym pomysłem jest włączenie szkoły do ogólnopolskiej kampanii BohaterON. Zadaniem wolontariuszy jest skoordynowanie i rozpromowanie tej inicjatywy w społeczności szkolnej. Akcja BohaterON polega na zamieszczaniu na stronie projektu wpisów, opisów postaci, zdjęć, tekstów lub filmików, których wspólnym celem jest utrzymanie pamięci o weteranach Powstania Warszawskiego. Uczniowie analizują znajdujące się na stronie biogramy, dzięki czemu mogą skierować swoje słowa pamięci bezpośrednio do wybranego bohatera lub bohaterki. Udział w akcji nie tylko niesie realne wsparcie emocjonalne dla żyjących Powstańców, ale też uczy młodzież patriotyzmu, empatii oraz stwarza bezpieczną przestrzeń do rozmowy o trudnych tematach wojennych.

Oprócz jednorazowych projektów, Muzeum Powstania Warszawskiego oferuje również przestrzeń do stałej edukacji obywatelskiej zaangażowanych grup młodzieżowych. W Centrum Wolontariatu MPW młodzież może włączyć się w długofalowe inicjatywy, takie jak pomoc w bieżących działaniach Domu Powstańców Warszawskich przy ul. Nowolipie 22 czy asystowanie podczas spotkań edukacyjnych dla dzieci. Warto stale śledzić oficjalną sekcję rekrutacyjną oraz komunikaty Muzeum, aby mieć aktualne informacje o najnowszych formach stałej współpracy. Udział w tych przedsięwzięciach umożliwia aktywne upamiętnianie przeszłości w niecodzienny sposób oraz pozwala uczniom i uczennicom na poznawanie historii bezpośrednio od ostatnich świadków tamtych wydarzeń.

Wolontariat to działanie, które powinno być bliskie mieszkańcom, dlatego efekt pracy wolontariuszy i wolontariuszek powinien bezpośrednio służyć społeczności. Poniżej przedstawiamy konkretne wskazówki oraz pomysły, które można wdrożyć w szkolnych kołach wolontariatu, jak i w organizacjach i instytucjach.

Jednym z bardziej namacalnych zadań dla wolontariuszy jest troska o lokalne ślady przeszłości. Warszawa pełna jest licznych miejsc pamięci, tablic pamiątkowych czy zapomnianych grobów, o które warto zadbać. Razem z wolontariuszami i wolontariuszkami można:

• zorganizować spacer po okolicy, uwzględniając na trasie cmentarze i miejsca pamięci.
• wykonać zdjęcia,
• oznaczyć lokalizacje zaniedbanych punktów i wybrać te, którymi chcielibyście się zająć;
• następnie regularnie, na przykład raz w miesiącu, sprzątać otoczenie obiektu, usuwać śmieci i myć tablice pamiątkowe.

Głównym celem takiego działania jest zabezpieczenie, uporządkowanie i przywrócenie estetyki lokalnym miejscom pamięci. Dodatkowym efektem może być edukowanie przechodniów, którzy często mijają te punkty całkowicie obojętnie.

Codziennie mijamy tablice z nazwami ulic, liczne pomniki i miejsca pamięci, szkoły, które noszą imiona ważnych postaci w naszej historii. Jednak wielu z nas nie wie, kim te osoby były. Zamiast przygotowywać wykład lub prezentację, wolontariusze i wolontariuszki mogą stworzyć cyfrową mapę pamięci swojej okolicy. Może ona zostać opublikowana i stać się ogólnodostępnym, darmowym przewodnikiem dla mieszkańców dzielnicy oraz turystów. Tworzenie mapy będzie z pewnością dobrą okazją także dla jej twórców, by zapoznać się z historią swojej okolicy.

Wykonanie takiej mapy jest bardzo proste, choć może być czasochłonne:

• można podzielić grupę na zespoły, z których jeden zajmie się szukaniem miejsc, drugi znajdowaniem i analizowaniem materiałów źródłowych, a trzeci nanoszeniem wszystkich danych na mapę;
• do naniesienia punktów można wykorzystać proste, darmowe narzędzia, na przykład Google My Maps;
• każdy punkt dobrze jest uzupełnić zdjęciem wykonanym przez wolontariuszy i wolontariuszki oraz krótką ciekawostką;
• do gotowej mapy można wygenerować kod QR, umieścić go na plakatach informacyjnych w szkole lub innych miejscach, w których gromadzi się lokalna społeczność (np. w MAL-u);
• link do mapy można też zamieścić na lokalnych grupach w mediach społecznościowych, by promować ją wśród mieszkańców.

Kolejna propozycja może być odpowiedzią na problem samotności wśród starszych osób. Wystarczy: 

• skontaktować się z najbliższym klubem seniora, uniwersytetem trzeciego wieku czy domem pomocy społecznej, by poznać seniorów, którzy są chętni do udzielenia krótkiego wywiadu na wybrany temat:
• ułożyć listę pytań dotyczących życia codziennego, konkretnego okresu z przeszłości lub innego zagadnienia;
• udać się do wybranego miejsca i przeprowadzić rozmowę, nagrywając ją (wcześniej dobrze jest pamiętać o zgodach na nagranie i na publikację).

Nagrane wywiady stworzą cyfrowe archiwum historii mówionej. Zarejestrowane wspomnienia opublikujcie w internecie (na stronie szkoły, organizacji społecznej lub w mediach społecznościowych). Takie materiały w formie krótkich plików audio lub wideo posłużą jako gotowe materiały edukacyjne dla innych osób, które interesuje dawne życie mieszkańców tej okolicy.

Kolejną instytucją publiczną oferującą ciekawe możliwości działania dla młodych wolontariuszy i wolontariuszek jest Muzeum Warszawy, które do swoich akcji społecznych i kulturalnych chętnie zaprasza młodzież powyżej 16. roku życia. Jednym z takich działań są Urodziny Starówki, podczas których wolontariusze informują turystów o dostępnych wystawach, koncertach i spacerach oraz pomagają prowadzić warsztaty dla dzieci i całych rodzin. Muzeum oferuje wolontariuszom i wolontariuszkom szkolenia, umowę oraz ubezpieczenie i zaświadczenie o odbytym wolontariacie, a oferty wolontariatu zamieszcza na swojej stronie internetowej.

Innym wartościowym kierunkiem współpracy zewnętrznej jest zaangażowanie młodzieży w działania Archiwów Państwowych oraz Muzeum Żołnierzy Wyklętych i Więźniów Politycznych PRL przy ul. Rakowieckiej 37. Korzystając z materiałów dostępnych w Archiwach Państwowych online oraz innych platform genealogicznych, takich jak Geneteka czy MyHeritage, uczniowie mogą w ramach zajęć stworzyć drzewo genealogiczne swoich własnych rodzin lub patrona szkoły. Taka forma pracy uczy analizy źródeł, a efektem końcowym może być zorganizowanie szkolnej wystawy prezentującej zebrane dokumenty. W tej samej placówce uczniowie mogą wziąć udział w zajęciach, a po wizycie w tym wyjątkowym miejscu przygotować dla swoich rówieśników prezentację lub autorską wystawę plakatów przybliżającą losy więźniów politycznych.

Świetną metodą na znalezienie ciekawej oferty współpracy jest również wyszukiwarka na Miejskim Portalu Wolontariatu. W zakładce Oferty wolontariatu/grupowe można znaleźć ogłoszenia od domów pomocy społecznej, fundacji, stowarzyszeń, lokalnych centrów aktywności oraz innych podmiotów. Dodatkowo wyszukiwarka pozwala na zawężenie wyników wg dzielnicy, rodzaju wolontariatu czy wieku zaangażowanych osób, co bardzo ułatwia wybranie odpowiedniej oferty.

Prowadzenie wolontariatu historycznego to fascynujące, choć czasem trudne i odpowiedzialne zadanie.

Historia bywa postrzegana jedynie jako kolejny przedmiot szkolny, a zadaniem koordynatorów szkolnych kół wolontariatu jest zmienienie tego w pasję i zaciekawienie. Aby tak się stało, każdy projekt powinien kończyć się namacalnym efektem, który można zaprezentować i celebrować.

Tematy historyczne mogą rodzić trudne emocje, dlatego zawsze po zakończonej akcji dobrze jest znaleźć czas na rozmowę z wolontariuszami i wolontariuszkami o tym, jak czują się z wiedzą, którą zdobyli.

Wprowadzenie wolontariatu historycznego do szkół to szansa na to, aby przeszłość przestała być dla uczniów jedynie zamkniętym rozdziałem. Pokazanie młodzieży, że ich zaangażowanie ma realną wartość dla żyjących świadków historii oraz najbliższego otoczenia buduje w nich poczucie sprawczości i odpowiedzialności za zachowanie i utrwalenie pamięci.

Kluczem do sukcesu jest otwartość na nieszablonowe metody pracy i gotowość dawania wolontariuszom i wolontariuszkom przestrzeni do samodzielnego działania. Dzięki temu młodzi ludzie stają się świadomymi i wrażliwymi obywatelami i obywatelkami.

Michał Bartłomiej Skoczek – wiceprzewodniczący Młodzieżowej Rady Dzielnicy Wola m.st. Warszawy, związany z Radą od trzech lat. W tym czasie przez dwa lata przewodniczył Komisji Ochrony Środowiska i Klimatu, a równolegle przez rok kierował pracami Komisji Kultury, Edukacji i Oświaty. Szesnastoletni uczeń pierwszej klasy XXXIII LO z Oddziałami Dwujęzycznymi im. Mikołaja Kopernika w Warszawie. Harcerz, prywatnie pasjonat historii i geopolityki.

Artykuł powstał na podstawie tekstu Michała Bartłomieja Skoczka (przygotowanego na potrzeby  Centrum Edukacji Obywatelskiej) , który pierwotnie został opublikowany w serwisie ochotnicy.waw.pl.