Różne pomysły na zagospodarowanie działek gminnych. Historia lokalna z Żółwina [patronat ngo.pl]
Kiedy w 2024 roku władze gminy Brwinów zajęły się sprawą zagospodarowania dwóch gminnych działek w Żółwinie, wśród części mieszkańców powstał wyraźny opór, artykułowany głównie w mediach społecznościowych. Na jednej z działek miał powstać mały stadion, choć obok jest orlik, a druga od sześciu lat pozostawała w stanie przerwanej budowy kortów tenisowych, za którą odpowiadał inwestor dzierżawiący teren od gminy.
– Baliśmy się, że budowa ministadionu zabierze nam działkę, która dotychczas była miejscem wspólnych spotkań, i skończy się wycinką trzech tysięcy drzew na tym terenie – mówi Monika Cupriak z Koła Gospodyń Wiejskich „Żółwin na Obcasach”.
To wtedy członkinie Koła Gospodyń Wiejskich „Żółwin na Obcasach” uznały, że warto sprawdzić, czego potrzebują mieszkańcy, a później wspólnie wypracować koncepcję na zaaranżowanie działek tak, aby służyły wszystkim i jednocześnie zachowywały istniejący ekosystem.
Z kim konsultować
– Od samego początku ważnym pytaniem było to, czy zaprosić do współpracy władze lokalne. Przekonywałam członkinie koła, że mimo napiętych relacji warto. Po przygotowaniu planu konsultacji społecznych poszłyśmy do Jerzego Wysockiego, wiceburmistrza Brwinowa – mówi Agnieszka Maszkowska, koordynatorka akcji Masz Głos.
Władze odpowiedziały, że nie zaangażują się w konsultacje z racji zbiegu ich terminu z innymi obowiązkami. Działaczki koła nie poddały się i samodzielnie przygotowały konsultacje społeczne.
– Postanowiłyśmy nie zrażać się i robić swoje. Za wartość uznałyśmy zdiagnozowanie potrzeb mieszkańców, niekoniecznie nawet wypracowanie konkretnego projektu na zagospodarowanie obu działek, i przedstawienie tych potrzeb lokalnym władzom. To też krok w stronę budowania samorządności
– mówi Monika Cupriak.
Warsztaty i ankieta
Konsultacje społeczne odbyły się w dwóch etapach. Najpierw członkinie koła poprowadziły w siedzibie Ochotniczej Straży Pożarnej w Żółwinie warsztaty dla mieszkańców na temat ich potrzeb dotyczących zagospodarowania działek. Spotkanie przebiegało w formule World Café – przy czterech stolikach uczestnicy pracowali w podgrupach, które moderowały członkinie koła. Ponad czterdzieści osób dyskutowało, jakiej infrastruktury sportowej i rekreacyjnej chciałyby na działkach gminnych i czego na pewno nie chcą. Organizatorki spodziewały się trudnych rozmów i emocji, a okazało się, że ludzie słuchają się wzajemnie. Każdy miał szansę na wypowiedź, nie było żadnych kłótni.
– To były konstruktywne rozmowy i z szacunkiem. Pozwalały też usłyszeć opinie innych, czasami nawet skrajne – mówi Monika Cupriak.
– To był frekwencyjny sukces, zwłaszcza że dotychczas nie było u nas praktyk konsultowania pomysłów na zagospodarowanie terenu – mówi Aleksandra Paciorkiewicz z Koła Gospodyń Wiejskich „Żółwin na Obcasach”.
– Mieszkańcy byli zadowoleni z tego, że mogą powiedzieć, czego chcą na działkach, ale też, czego ewidentnie nie – dodaje Sylwia Syrek z koła.
Na bazie wyników warsztatów członkinie koła wspólnie z Agnieszką Maszkowską przygotowały ankietę, za pomocą której chciały zbadać, które pomysły zgłoszone podczas warsztatów mają poparcie większego grona mieszkańców. Organizatorki potrzebowały też przekonać się, czy mieszkańców w ogóle zainteresują konsultacje społeczne.
Ankieta online była udostępniana w mediach społecznościowych koła, sołectwa Żółwin, Forum Mieszkańców Żółwina i na kontach członkiń koła. W dystrybucję ankiety papierowej zaangażowały się świetlica i dyrekcja Szkoły Podstawowej w Żółwinie, gdzie trafiła ona do uczniów starszych klas. Pomogli też właściciele miejscowych sklepów, którzy dawali ankietę wprost do rąk swoim klientom. W ten sposób udało się zebrać odpowiedzi od blisko czterysta z ponad dwóch tysięcy mieszkańców Żółwina.
– To o wiele więcej, niż uczestniczyło w równolegle prowadzonych w tamtym czasie przez gminę konsultacjach dotyczących strategii jej rozwoju – mówi Marta Obara-Michlewska, członkini koła.
Różnica zdań i co dalej?
Z zebranych odpowiedzi wynikało, że projekt zaproponowany wcześniej przez władze lokalne nie odpowiada na potrzeby mieszkańców Żółwina. Opowiedzieli się oni za pozostawieniem jak największego obszaru terenów zielonych na działkach. Chcieli, aby były to tereny ogólnodostępne z infrastrukturą rekreacyjno-sportową, dostosowaną do różnych grup wiekowych.
Pod koniec roku 2024 wyniki konsultacji dostał Arkadiusz Kosiński, burmistrz Brwinowa. Od tego momentu odbyły się jeszcze dwa spotkania z burmistrzem na temat możliwości prawnych i technicznych dotyczących zagospodarowania terenów.
Gmina otrzymała gotową diagnozę potrzeb mieszkańców i po jej stronie leży decyzja, które z propozycji uwzględnić w planach inwestycyjnych i – co szczególnie ważne dla mieszkańców – na której konkretnie działce.
Dopóki takiej decyzji nie będzie, temat zagospodarowania działek w Żółwinie nie pojawi się na sesji Rady Miasta. Niewątpliwą wartością konsultacji jest to, że mieszkańcy nie poprzestali na sprzeciwie wobec planów władz dotyczących działek, ale zaproponowali własne konkretne rozwiązania.
Zmiana
W Żółwinie po raz pierwszy odbyły się oddolne konsultacje społeczne, które odbiły się szerokim echem w gminie Brwinów. Być może staną się one inspiracją dla pozostałych czternastu sołectw.
– Konsultacje przeprowadzone przez Koło Gospodyń Wiejskich „Żółwin na Obcasach” pokazały, że mieszkańcy mogą inicjować społeczną dyskusję i prowadzić ją na wysokim poziomie. Mam nadzieję, że wypracowane wnioski znajdą zrozumienie wśród lokalnej władzy i zaproponowane rozwiązania zostaną wdrożone we współpracy z lokalną społecznością
– mówi Agnieszka Maszkowska.
Nagroda Super Głos
Koła Gospodyń Wiejskich „Żółwin na Obcasach” jest laureatem nagrody Super Głos, przyznawanej w ramach akcji Masz Głos Fundacji Batorego. Jurorzy docenili zorganizowanie konsultacji społecznych w sprawie zagospodarowania działek gminnych przez stronę społeczną.
Pytanie do eksperta
W jakiej formie strona społeczna możne zorganizować konsultacje społeczne i czym się kierować przy doborze tej formy?
Odpowiada Piotr Znaniecki z Fundacji SocLab:
Organizacja społeczna, nieformalna grupa mieszkańców, rada osiedla, inicjatywa lokalna i podobne im środowiska mogą zorganizować konsultacje społeczne, niezależnie od formalnych procedur stosowanych przez urząd. Konsultacje to sposób na zebranie opinii lokalnej społeczności, budowanie poparcia dla danej sprawy i pokazanie władzom realnych potrzeb mieszkańców.
Konsultacje mogą mieć różną formę:
- Spotkanie otwarte, debata publiczna – w najprostszej wersji można zaprosić mieszkańców do rozmowy w świetlicy, bibliotece, szkole, domu kultury. Takie spotkanie buduje relacje, pozwala wybrzmieć emocjom i bywa skuteczniejsze niż ankieta.
- Ankieta papierowa lub internetowa – w przypadku papierowej można ją zostawić do wypełnienia w zaprzyjaźnionym sklepie, bibliotece itp. To wygodna forma zebrania dużej liczby opinii, komfortowa dla wypełniających, bo jest anonimowa, i łatwa do analizy z racji schematycznej konstrukcji.
- Wywiady z mieszkańcami, sąsiadami – poleca się je szczególnie w małych społecznościach, a także wtedy, gdy chcemy pogłębić wiedzę na jakiś temat lub wniknąć w obawy oraz potrzeby ludzi. Wywiady są też pomocne w przypadku projektów o dużym znaczeniu społecznym.
- Spacer badawczy, np. po osiedlu, parku, dzielnicy. Mieszkańcy wspólnie z organizatorami identyfikują problemy przestrzenne, np. brak ławek, oświetlenia, hałas, zaniedbane miejsca.
- Mapa problemów, zasobów, np. miejsc wartych ochrony. Można opracować ją razem z mieszkańcami podczas warsztatów lub online. Mapa ułatwia wizualizację problemu i przydaje się podczas argumentacji danego stanowiska wobec urzędników.
- Punkty konsultacyjne, w postaci np. czasowych stoisk w sklepach, na festynach czy wózków konsultacyjnych. Dają one możliwość rozmowy z mieszkańcami przy okazji innych działań w terenie, co zwalnia z konieczności zapraszania ich na konsultacje w jakieś konkretne miejsce i ogranicza ryzyko, że niewiele osób przyjdzie. Organizator konsultacji wychodzi mieszkańcom naprzeciw, więc może szybciej dotrzeć do dużej liczby osób.
Materiały dodatkowe na stronie maszglos.pl
Webinarium Jak czytać i rozumieć plan miejscowy,
Publikacja Narzędziownik obywatelski – konsultacje społeczne ws. planowania i zagospodarowania przestrzennego.
Poznaj historie lokalne
„Atlas dobrych praktyk" to 25 historii działań lokalnych z całej Polski, zrealizowanych w ramach akcji Masz Głos Fundacji Batorego w 2024 roku. To swoiste kompendium wiedzy o tym, jak w praktyce działa społeczeństwo obywatelskie w Polsce. Opisane inicjatywy dotyczą m.in. integracji społeczności wiejskich, aktywizacji młodzieży, ochrony środowiska, dostępności przestrzeni publicznej i wsparcia osób potrzebujących. Pod każdą z nich są komentarze ekspertów, materiały dodatkowe, a na końcu indeks rzeczowy. „Atlas” można czytać tematycznie lub geograficznie, odnajdując inicjatywy z własnego regionu. Edycja 2024 to także przegląd laureatów i finalistów nagród Super Samorząd i Super Głos, wyróżniających najbardziej udane przykłady współpracy między w społecznościach lokalnych.
Akcja Masz Głos to prowadzony od 2006 roku ogólnopolski projekt Fundacji im. Stefana Batorego, który ma na celu budowanie dialogu i współpracy pomiędzy społecznościami lokalnymi a władzami samorządowymi. Patroni medialni: ngo.pl, Onet.
Źródło: akcja Masz Głos
