Publicystyka - ngo.pl

Epidemia koronawirusa powoduje, że organizacje pozarządowe zostały wręcz zmuszone aby zatrzymać swoje dotychczasowe działania w swoich środowiskach. Powoduje to szereg problemów dla ich odbiorców, ale także dla samych organizacji. Sytuacja wymaga podjęcia natychmiastowej interwencji i wsparcia ze strony państwa.

Ciała konsultacyjno-doradcze, m.in. Rada Działalności Pożytku Publicznego, podlegają formalnym procedurom, które nie dają możliwości natychmiastowego działania. Nie oznacza to, że członkowie krajowej Rady Działalności Pożytku Publicznego pozostają bezczynni. Od pierwszego dnia ogłoszenia nadzwyczajnej sytuacji epidemiologicznej wielu członków Rady monitoruje sytuację organizacji, kontaktując się z nimi, zbierając informacje o pojawiających się problemach oraz podejmuje interwencje na rzecz pilnego uruchomienia wsparcia dla III sektora i jego odbiorców.

Sytuacja staje się coraz bardziej napięta. Zaczynają ją odczuwać nie tylko te „duże” organizacje zatrudniające po kilka, kilkanaście osób, ale również mniejsze organizacje, które wyłącznie społecznie realizują zadania statutowe. Pojawiają się trudności związane z płynnością finansową, osiąganiem rezultatów. Dlatego tak ważne są teraz działania podejmowane przez Rząd, w celu wsparcia organizacji i minimalizacji trudności, ale także działania podejmowane przez samorządy lokalne, które są najbliżej organizacji. 

Absolutna większość usług społecznych realizowana dotychczas przez organizacje pozarządowe została praktycznie zatrzymana, co stanowi ogromny problem dla osób potrzebujących wsparcia – dzieci, chorych, niepełnosprawnych, seniorów. 

Justyna K. Ochędzan, Przewodnicząca Zespołu ds. Realizacji Zadań Publicznych i Ekonomii Społecznej: „Apeluję do samorządów oraz Pani Iwony Michałek Pełnomocnik Rządu do spraw ekonomii społecznej i solidarnej o pilne uruchamianie dodatkowych środków z prostymi procedurami na organizację usług społecznych dla obywateli w oparciu o narzędzia ekonomii solidarnej”. Justyna K. Ochędzan dodaje, że „W marcu zarówno my, jak i przedsiębiorcy mamy bezwzględne obowiązki sprawozdawcze. Sporządzenie CITu-8 i sprawozdania finansowego jest aktualnie bardzo trudne. Dlatego członkowie RDPP pracują nad przesunięciem tych terminów – zarówno dla organizacji pozarządowych prowadzących działalność nieodpłatną i odpłatną, jak i dla podmiotów ekonomii społecznej, w tym spółdzielni socjalnych oraz spółek non profit”. 

Alicja Gawinek z Zespołu ds. Realizacji Zadań Publicznych i Ekonomii Społecznej zwraca się do samorządów: „Aby uruchamiały dodatkowe środki na doraźne wsparcie, bo te mniejsze, lokalne organizacje bardzo tego potrzebują. Tryb „19 a”, który w ostatnim czasie był różnie wykorzystywany, w chwili obecnej może być wsparciem dla wielu lokalnych organizacji, ponieważ umożliwia on wykonywanie zadań nieprzewidzianych, a wymagających pilnej realizacji, co jest tym bardziej ważne, biorąc pod uwagę ile organizacji zajmuje się teraz również pomocom potrzebującym. Zatem apel do samorządów, aby nie blokować w chwili obecnej tego trybu!”.

Według danych GUS na koniec 2018 r. w organizacjach pozarządowych zatrudnionych było na podstawie stosunku pracy 173,5 tys. osób, w tym dla 142,2 tys. było to główne miejsce zatrudnienia. Organizacje zatrudniały również personel na podstawie umów cywilno-prawnych - dotyczyło to 28,6% ogółu organizacji. W 2018 r. takich pracowników było 441,1 tys. (74,7% z tej liczby zatrudnionych stanowiły kobiety). Aż dla 34,4 tys. zatrudnionych na umowy cywilno-prawne było to główne źródło utrzymania.

Maciej Kunysz, Przewodniczący Zespołu ds. Funduszy: „Skala obecnej kryzysowej sytuacji dotyka znacznie ponad 1 mln osób – pracowników i ich rodzin. Opisana wyżej sytuacja, przy braku wyraźnego wsparcia administracji rządowej i samorządowej, mającego na celu utrzymanie przynajmniej części zatrudnienia, spowoduje dramatyczną sytuację wielu organizacji pozarządowych. Już w tej chwili wiele z nich, z powodu stanu wywołanego pandemią oraz ogłoszonym stanem zagrożenia epidemicznego i związanymi z tym zakazami, nie może prowadzić działalności statutowej, a w związku tym będzie w krótkim czasie zmuszona do zwolnień swoich pracowników. Odtworzenie kadry, często w sferach bardzo wrażliwych społecznie – pomoc osobom wykluczonym, niepełnosprawnym, może być bardzo trudne, a często niemożliwe”.

Waldemar Weihs z Zespołu ds. Komunikacji Społecznej zwraca uwagę na problem braku możliwości osiągnięcia planowanych rezultatów w realizowanych zadaniach publicznych i projektach współfinansowanych z EFS. Apeluje do samorządów oraz administracji rządowej o wyrażanie zgody na elastyczną zmianę działań, harmonogramu i budżetu realizowanych projektów, dostosowującą działania do potrzeb odbiorców i możliwości realizacji w sytuacji epidemiologicznej (np. zmiany form pracy na zdalne przez internet) oraz uwzględnienie przy rozliczaniu zadań publicznych siły wyższej, jaką jest zagrożenie epidemiologiczne. Postuluje też niewprowadzanie korekt finansowych za niezrealizowane działania lub rezultaty, w szczególności polegające na bezpośrednim kontakcie z ludźmi, a także stworzenie systemu umorzenia lub refundacji kosztów ubezpieczeń społecznych (ZUS) i podatku dochodowego od wynagrodzeń (na wzór refundacji składek dla spółdzielni socjalnych ze środków Powiatowych Urzędów Pracy).

Marzena Pieńkosz-Sapieha, Przewodnicząca Zespołu ds. Społecznych, Rodziny i Dziedzictwa Narodowego: „Solidaryzujemy się z osobami i rodzinami poszkodowanymi w wyniku epidemii koronawirusa w Polsce. Jednocześnie kierujemy słowa najwyższego uznania dla służb medycznych i wszystkich ludzi dobrej woli, którzy angażują się w trudną walkę ze skutkami pandemii. Szczególnie mamy na uwadze bezpieczeństwo wolontariuszy i pracowników organizacji pozarządowych, którzy wspierają działania na rzecz ograniczenia skutków ekspansji wirusa w Polsce”. W tej sprawie Zespół ds. Społecznych, Rodziny i Dziedzictwa Narodowego wypracował stanowisko, które procedowane jest przez Radę Działalności Pożytku Publicznego.

Rada Działalności Pożytku Publicznego w zaistniałej sytuacji kryzysowej nie ma możliwości pracy, ale jej członkowie aktywnie uczestniczą w wypracowywaniu rozwiązań i postulatów kierowanych do rządu i samorządów, aby wspierać organizacje pozarządowe oraz ich odbiorców w zaistniałej nadzwyczajnej sytuacji. RDPP proponuje:

• uruchomienia doraźnego wsparcia organizacji obywatelskich na nieprzewidziane wydatki wynikające z zaistniałej sytuacji, szczególnie na utrzymanie personelu etatowego i na umowy cywilno-prawne oraz opłatę kosztów stałych organizacji realizujących usługi społeczne,
• utworzenia funduszu pożyczkowego dla organizacji obywatelskich oraz prostych procedur przydzielania tych pożyczek w celu zapewnienia płynności finansowej organizacjom realizującym zadania publiczne oraz projekty współfinansowane ze środków EFS,
• zmniejszenia wymogów dotyczących rezultatów i terminów realizacji oraz wyrażania zgody na zmianę działań, harmonogramu i budżetów realizowanych zadań publicznych oraz projektów współfinansowanych ze środków EFS, dostosowując do potrzeb odbiorców i możliwości realizacji w sytuacji epidemiologicznej (np. aneksowanie umów dotyczących zakresu realizacji działań, budżetów i terminów realizacji zadania publicznego, zmiany form pracy na zdalne przez internet),
• uwzględnienia przy rozliczaniu zadań publicznych siły wyższej jaką jest zagrożenie epidemiologiczne koronawirusem oraz niewprowadzanie korekt finansowych za niezrealizowane działania lub rezultaty, w szczególności polegające na bezpośrednim kontakcie z ludźmi wprost lub pośrednio,
• zaadoptowania rozwiązań dla przedsiębiorców przygotowanych przez Minister Rozwoju dla organizacji pozarządowych będących pracodawcami ze szczególnym uwzględnieniem organizacji pozarządowych, w tym prowadzących działalność gospodarczą i działalność odpłatną, spółdzielni socjalnych i przedsiębiorstw społecznych w rozumieniu Krajowego Programu Rozwoju Ekonomii Społecznej,
• stworzenia systemu umorzenia lub refundacji kosztów ubezpieczeń społecznych (ZUS), podatku dochodowego od wynagrodzeń, w szczególności dla organizacji prowadzących działalność gospodarczą i działalność odpłatną, spółdzielni socjalnych i przedsiębiorstw społecznych w rozumieniu Krajowego Programu Rozwoju Ekonomii Społecznej (na wzór refundacji składek dla spółdzielni socjalnych ze środków Powiatowych Urzędów Pracy),
• zmniejszenie o co najmniej 3% procentowych wkładów własnych do projektów współfinansowanych ze środków EFS, jako rekompensata za wynagrodzenia dla pracowników zespołów obsługowych, którzy w sytuacji epidemiologicznej pozostają w gotowości do wykonywania obowiązków, ale w praktyce ich nie wykonują ze względu na zatrzymanie systemu wsparcia dla odbiorców projektów,
• podniesienie limitu o 5% kosztów pośrednich dla realizatorów projektów współfinansowanych ze środków EFS, co w praktyce umożliwi utrzymanie płynności finansowej, mimo nie wydatkowania części pieniędzy na różne formy wsparcia, których beneficjent nie mógł udzielić ze względu na ograniczenia związane z sytuacją epidemiologiczną (np. spotkania doradcze, szkolenia, wizyty studyjne itp.),
• przedłużenia terminu składania CIT-8 oraz sprawozdania do GUS o co najmniej 3 miesiące przez zobowiązane organizacje obywatelskie,
• przesunięcie terminów sporządzenia sprawozdania finansowego za 2019 roku i podpisania go przez zarządy organizacji oraz osobę sporządzającą, a także przesunięcie zatwierdzenia sporządzonego sprawozdania i terminu jego złożenia o co najmniej 3 miesiące,
• przesunięcia terminów składnia deklaracji VAT przez zobowiązane podmioty ekonomii społecznej,
• udostępnienia organizacjom obywatelskim darmowych materiałów informacyjnych nt. prawidłowych zachowań w sytuacji zagrożenia epidemiologicznego koronawirusem (w wersji drukowanej i elektronicznej), które mogą być przekazywane obywatelom,
• udostępnienia organizacjom pozarządowym procedur postępowania w sytuacji zagrożenia koronawirusem, kontaktu z osobą chorą lub przybywającą z zagranicy, zasad dezynfekcji pomieszczeń itp.