Publicystyka - ngo.pl

Rok 2025 to był czas, w których prowadząc wiele różnych procesów rzeczniczych weryfikowaliśmy wagę i możliwości realizacji poszczególnych tez dotyczących uproszczeń dla organizacji pozarządowych.

Przypomnijmy, historia „Tez” miała początek zarówno w tradycji działań Stowarzyszenia Dialog Społeczny, który od 2007 roku przygotowywał pozarządowe „Tezy do dyskusji” (Kliknij), jak i pracach działającego, w ramach Strategicznej Mapy Drogowej Rozwoju Sektora Obywatelskiego (Kliknij) przy OFOP-ie, Partnerstwa Tematycznego nr 28 „na rzecz dobrego prawa dla organizacji pozarządowych”.

Tezy #prosteNGO to opublikowany w 2019 roku i na następnie aktualizowany spis propozycji rozwiązań, które mogą uprościć działalność społeczną. Tezy #prosteNGO dotyczą wszystkich najważniejszych obszarów formalnych związanych z funkcjonowaniem organizacji społecznych. Stanowią element budowania bazy wiedzy o obciążeniach biurokratycznych w działalności społecznej i punkt wyjścia do prowadzenia działań rzeczniczych. Przez te lata, choć większość postulatów nie doczekała się satysfakcjonujących realizacji, to jednak ich ilość (w 2024 znacznie przekroczyliśmy setkę) jak i różnorodność wymagały uporządkowania.

Zadanie zebrania i usystematyzowania obszarów, które wymagają zaminy nie było łatwe. Niektóre z nich się zdezaktualizowały lub straciły na znaczeniu. Część została dobrze już opisana i stała sie elementem zaawansowanych procesów rzeczniczych. Niektóre ciągle jeszcze budzą w sektorze kontrowersje co do istoty problemu czy sposobów jego rozwiązania. Od 2021 do 2024 raczej wpisywaliśmy nowe tezy. W 2025 roku nadszedł czas by je zweryfikować.

W ramach Zespołu #prosteNGO (koalicja organizacji i zespół ekspertów działający systematycznie przy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych) podjeto próbę uaktualnienia i uproszczenia tez. Jak nad tym pracowaliśmy?

• po pierwsze, z istniejących tez, wybrano i odłożono na bok te, które udało się już w jakiś sposób zrealizować jak i te, które z różnych przyczyn wydają się nie mieć znaczącego wpływu na tworzenie dobrego, prostego prawa dla NGO.
• po drugie wyodrębniliśmy te tezy, które są ważne i pilne, ale które są już na jakimś etapie prac realizacyjnych, tzn. w jakiejś formie (zbliżonej do oczekiwanej w tezach) zostały przekazane (zakomunikowane) decydentom i można liczyć, że wcześniej czy później przejdą ścieżkę legislacyjną.
• po trzecie zebraliśmy te tezy, które wydają się ważne i potrzebne z punktu widzenia dobrego prawa dla organizacji, ale które jeszcze nie nabrały – z różnych przyczyn – ostatecznego kształtu. Te tezy wymagają już nie tyle dyskusji w sektorze, ale pracy, która doprowadzi do jasnych i konkretnych propozycji.
• po czwarte wreszcie wybraliśmy tezy, które dotykają ważnych problemów dla sektora obywatelskiego, ale wymagają jeszcze pogłębionej dyskusji i uzgodnień w sektorze pozarządowym.

Tak więc obecnie tezy ułożone są w trzy kategorie – tezy:

• te, do których rozwiązania są już przygotowane i zostały zaprezentowane decydentom,
• te, które wymagają dalszej pracy – doprecyzowania postulatów
• te, które wymagają jeszcze dyskusji w sektorze.

W każdej z tych kategorii postaraliśmy się przyporządkować tezy do jednego z czterech wyzwań jakie stoją przed rzecznictwem na rzecz sektora. Celem naszych działań rzeczniczych jest

• z jednej strony zapewnienie bezpieczeństwa w pracy organizacji. Tu chodzi przede wszystkim o to by prawo było jasne i przejrzyste i by podejmowane działania nie wiązały się z wątpliwościami interpretacyjnymi (np. powinniśmy płacić podatek czy nie, dany koszt jest kwalifikowalny czy nie).
• po drugie celem naszych działań powinno być likwidowanie –  w miarę możliwości – zbędnych formalności i biurokratycznych obciążeń.
• po trzecie ważne jest, aby działalność społeczna miała zapewnione racjonalne źródła finansowania.
• po czwarte zaś, chodzi o to by rola organizacji pozarządowych była wzmacniana i doceniana przez pozostałe sektory.

Aby dobrze zrozumieć sposób działania  Zespołu Roboczego „Proste prawo dla NGO” (Zespół #prosteNGO)  przy OFOP-ie  trzeba pokazać skomplikowany i zróżnicowany system wpływania na proces legislacyjny w jakim organizacje pozarządowe uczestniczą. 

Oczywiście głównym odbiorca prac Zespołu jest Zarząd OFOP-u, który prowadzi wprost (np. petycje, listy, pytania w trybie dostępu do informacji publicznej) lub pośrednio (praca w zespołach roboczych i ciałach dialogu) działania rzecznicze. Zespół jest ważnym zapleczem tej aktywności. Dodatkowo osoby członkowie Zespołu są zaangażowani w prace różnych gremiów, gdzie prowadzony jest dialog nad kwestiami uproszczeń i tam też zgłaszają postulaty Zespołu i monitorują proces legislacyjny. W uproszczony sposób graficzny wygląda to tak:

Jednak to co najważniejsze, to aby nasze cele rzecznicze były postulatami całego środowiska pozarządowego. Dlatego w dyskusjach tak wielą wage przywiązujemy do tego, żeby nasze postulaty były zrozumiałe i popierane przez organizacje pozarządowe.

Mając tak sformułowane cele rzecznicze i metody działań możemy opisać nowy układ tez.

Obecnie mamy w procesie rzeczniczym, na różnym poziomie zaawansowania, następujące postulaty (z gwiazdką te, które w 2025 udało się zrealizować, z dwiema gwiazdkami te, które udało się zrealizować tylko w pewnym zakresie)

Wzmocnienie bezpieczeństwa w pracy organizacji

I.1. Rozszerzenie i urealnienie zakresu zwolnienia z CIT (Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych)dochodów organizacji pozarządowych – w deklaracjach rządu (Kliknij),

I.2 Jasne przepisy (wykładnia) dotyczące podatku VAT od dotacji

I.3 Umożliwienie wydawania interpretacji indywidualnych dla organizacji pozarządowych w zakresie składek na ZUS – zgłoszony do Podkomisji Stałej ds. współpracy z organizacjami pozarządowymi (Kliknij)

I.4 Uregulowanie zasad, ilości i długości kontroli w organizacjach pozarządowych – (Kliknij)

I. 5 Ustawowe unormowanie sposobu nadawania statusu osoby bezrobotnej przez powiatowe urzędy pracy członkom zarządów NGO* (Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy) (Kliknij)

Likwidacja zbędnych formalności

I.6. Wprowadzenie możliwości szybkiej rejestracji stowarzyszeń w oparciu o wzorzec statutu (Ustawa z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach i Ustawa z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym) (Kliknij).

I.9. Uregulowanie migracji między ewidencją UKS i KS a KRS – rejestracja działalności gospodarczej przez klub sportowy (Kliknij)

Źródła finansowania

I.10 Wprowadzenie zmian dotyczących mechanizmów zlecania organizacjom pozarządowym zadań publicznych w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie  (Kliknij).

I.11 Zwiększenie zachęt podatkowych dla działalności filantropijnej, w tym zwiększenie limitów na odpisy podatkowe od darowizn i wprowadzenie możliwości odliczeń darowizn w okresie 5 lat (Kliknij)  

I.12 Uzależnienie zwolnienia podatkowego stypendium od wysokości płacy minimalnej (Kliknij). 

I.13 Wprowadzenie w odpowiednich ustawach podmiotowych możliwości przeprowadzania głosowań obiegowych oraz posiedzeń online władz stowarzyszeń rejestrowych, stowarzyszeń zwykłych, fundacji oraz innych form prawnych, w których działają organizacje pozarządowe (Kliknij) 

I.14  0 VAT od darowizn rzeczowych (nie tylko od produktów żywnościowych) (Kliknij) 

Wzmocnienia roli organizacji w systemie gospodarczo-politycznym

I.15. Przyjęcie ustawy o procesie stanowienia prawa i wzmocnienie roli organizacji pozarządowych w pracach legislacyjnych i badania – w ramach OSR – wpływu legislacji także na działalność organizacji pozarządowych (Kliknij).

W ramach tej kategorii są prezentowane tezy do uproszczeń, co do których nie ma w zasadzie kontrowersji, ale które wymagają dookreślenia, ewentualnie przekucia na propozycje konkretnych zapisów.

Wzmocnienie bezpieczeństwa działania organizacji

II.1 Wzmocnienie bezpieczeństwa prawnego zarządów w zakresie odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe.

II. 2. Zrównanie praw organizacji pozarządowych (spełniających warunki, a nie prowadzących działalności gospodarczej) z mikroprzedsiębiorstwami

Likwidacji zbędnych formalności

II.3. Przygotowanie pakietu deregulacyjnego dotyczącego ustawy Prawo o stowarzyszeniach – w tym m.in. zniesienie zbędnych wymogów dotyczących wewnętrznej organizacji i zapisów statutowych stowarzyszenia rejestrowego Wprowadzenie możliwości zrzeszania się organizacji pozarządowych nie będących stowarzyszeniami  Konieczne zmiany w prawie dla stowarzyszeń zwykłych m.in. w kwestii migracji między ewidencjami różnych JST, centralnej ewidencji, uznanie zbiórki publicznej za czynność z zakresu zwykłego zarządu, itp.  

II.4. Zmiany w działalności Krajowego Rejestru Sądowego zapewniające szybkie rejestrowanie organizacji i blokujące możliwość wydawania niekorzystnych dla organizacji interpretacji przepisów, uproszczenie procedury likwidacji organizacji  – 

Źródła finansowania

II.5. Umożliwienie samorządom wspierania aktywności obywatelskiej (w tym wsparcie instytucjonalne dla organizacji pozarządowych) poza systemem zlecania zadań publicznych.   

II. 6 Wprowadzenie zachęt podatkowych dla osób przekazujących darowizny na kapitał założycielski fundacji lub na jej kapitał żelazny.

Wzmocnienie roli organizacji w systemie gospodarczo-politycznym

II.7 Ujednolicenie sposobu rejestracji organizacji pozarządowych z osobowością prawną. Jest to zbiorcza teza dotycząca rejestracji takich podmiotów jak Koła Gospodyń Wiejskich, Uczniowskich Klubów Sportowych i Klubów Sportowych bez działalności gospodarczej, która rozwiązuje szereg problemów dotyczących jawnych ewidencji, migracji między ewidencjami itp.

Tezy, które wymagają jeszcze dyskusji i uzgodnień w samym sektorze pozarządowym

Wzmocnienie bezpieczeństwa działania organizacji

III.1 Potrzeba jest prawa, które ujednoliciło by przepisy dotyczące organizacji pozarządowych na wzór kodeksu spółek lub tzw. konstytucji dla biznesu.

III.2 Urealnienie ubezpieczeń dla wolontariuszy

Likwidacja zbędnych formalności

III.3. Ujednolicenie i ograniczenie zakresu zbierania danych w ramach różnych rodzajów sprawozdawczości organizacji

III.4. Dostosowanie CRBR pod specyfikę działania NGO

III.5, Uproszczenie likwidacji stowarzyszeń – na wzór likwidacji związków zawodowych, gdzie sąd skreśla związek na wniosek lub z urzędu na podstawie m.in. uchwały o rozwiązaniu lub utraty wymaganej liczby członków (art. 17 ustawy o związkach zawodowych).

Źródła finansowania

III.6 Kwestia uniemożliwienia przekazywania 1,5% na rzecz konkretnych osób fizycznych

III.7 Wyłączenie spod rygoru ustawy o imprezach turystycznych imprez organizowanych w ramach działalności odpłatnej pożytku publicznego

III.8 Rozszerzyć art. 26 ustawy o ekonomii społecznej, który umożliwiłby także  podmiotom ekonomii społecznej (a nie tylko przedsiębiorstwom społecznym) korzystanie z podmiotowego zastrzeżenia w udzielaniu zamówień publicznych.

III.9. Rozszerzenie podmiotowego i przedmiotowego zakresu zwolnienia z podatku od nieruchomości dla organizacji prowadzących działalność pożytku publicznego na wzór rozszerzenia i urealnienia zakresu zwolnienia z CIT

III.10 Wprowadzenie możliwości prowadzenia zbiórki darów rzeczowych z przeznaczeniem na dalszą sprzedaż

III. 11 Wyłączenie spod rygoru dz. gospodarczej niektórych rodzajów działalności np. “małego sponsoringu” (dokładne rozróżnienie pomiędzy barterem a wdzięcznością wobec sponsora) , promocji własnej organizacji (jak w partiach politycznych), sprzedaży przedmiotów wytworzonych przez członków organizacji, dochodu z imprez charytatywnych, typowych małych loterii.   

Wzmocnienie roli organizacji w systemie gospodarczo-politycznym

III.12. Zreformowanie systemu dialogu obywatelskiego m.in. poprzez zwiększenie uprawnień Rad Działalności Pożytku Publicznego na wszystkich szczeblach i wprowadzenie obowiązku wyborów do nich przedstawicieli NGO, a także ustanowienie niezależnie Rady Dialogu Obywatelskiego na wzór Rady Dialogu Społecznego.

III.13. Urealnienie możliwości odwołania się od oceny wniosku składanego w konkursie w trybie ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie.

#prosteNGO zależy na szerokim zainteresowaniu organizacji pozarządowych problemami prawnymi z którymi się borykamy. Organizacje pozarządowe nie tylko powinny znać prawo, które ich dotyczy, i wpływać na jego kształt, ale również prowadzić wewnętrzną dyskusję o tym, jakie rozwiązania są najlepsze dla społeczeństwa obywatelskiego. Dlatego właśnie w artykule #prosteNGO znajdziemy zachętę: Masz zdanie na ten temat? Odezwij się: [email protected]