Publicystyka - ngo.pl

Sprawa dotyczyła kontrowersyjnej rewitalizacji głównego rynku, którego powierzchnię pokryły betonowe płyty. Żeby zrealizować taką inwestycję, trzeba było wyciąć część drzew przy placu Wolności. Inwestycję skrytykował popularny aktywista miejski Jan Śpiewak, a Hanna Zdanowska, prezydentka Łodzi, powiedziała, że „nie zrobi Kutna z Łodzi”, gdy zaczynała rewitalizację u siebie. Z perspektywy jednego z mieszkańców Kutna – Kacpra Stosia, prawnika, doktoranta w Szkole Doktorskiej Nauk Społecznych Uniwersytetu Łódzkiego i społecznika – tego rodzaju opinie były niesprawiedliwe.

– W Kutnie dzieją się też takie rzeczy, jak rozbrukowywanie ciągów chodników i zastępowanie bruku nasadzeniami bylin i trawników, niekoszenie traw i łąk czy akcja „1000 róż dla Kutna” – mówi. Uznał, że trzeba zawalczyć z niesprawiedliwą łatką „miasta betonu” przyklejaną Kutnu. W jaki sposób to zrobić? Pomysł nasunął mu się podczas oglądania jednego z programów Roberta Makłowicza, który znany koneser kulinariów realizował w ogrodzie społecznym w Poznaniu. Skonfrontował to, co zobaczył w programie Makłowicza, z innymi większymi miastami typu Gdańsk, Kraków i Warszawa, w których też funkcjonują ogrody społeczne. Jego uwagę zwróciły te nastawione na uprawę roślin jadalnych, niekiedy oddawanych na cele dobroczynne. Do rozmowy na temat swojego pomysłu wciągnął znajomych i utwierdził się w przekonaniu, że w Kutnie brakuje miejsca angażującego mieszkańców do wspólnych działań oraz promującego postawy proekologiczne. Z tym zgłosił się do akcji Masz Głos.

Koordynatorzy akcji Masz Głos i Kacper Stoś rozmawiali początkowo o sposobach działania w grupie, budowaniu społeczności wokół projektu i lepszych efektach takich praktyk. Okazją do rozszerzenia kręgu zainteresowanych było poszukiwanie miejsca, w którym mógłby powstać ogród. Kacper spotkał się m.in. z członkami Towarzystwa Przyjaciół Ziemi Kutnowskiej, Stowarzyszenia Pokolenia czy Uniwersytetu Trzeciego Wieku, które od dawna regularnie działają w Kutnie. Zasugerowali mu tereny nad rzeką Ochnią i okolice dworca. Jednak żaden z pomysłów nie chwytał za serce. 

Podczas innego spotkania ktoś wspomniał o nieuporządkowanym pasie zieleni wzdłuż chodnika przy I Liceum Ogólnokształcącym im. gen. Jana Henryka Dąbrowskiego, który aż prosił się o zagospodarowanie. Trzeba było przekonać dyrekcję szkoły do pomysłu, co nie wydawało się trudne, bo akurat sama planowała zgłosić ten teren do budżetu obywatelskiego i stworzyć na nim skwer dla uczniów i mieszkańców. Dyrektor Edyta Gustowska już na pierwszym spotkaniu z Kacprem Stosiem stwierdziła, że to świetny pomysł.

Po wybraniu lokalizacji Kacper Stoś zwrócił się do radnych: Roberta Małachowskiego i Andrzeja Michałkiewicza, aby sprawdzić, czy jego pomysł może liczyć na aprobatę władz. Reakcja radnych była bardzo pozytywna, bo ogród społeczny dobrze wpisywał się w strategię zazieleniania miasta. Podobnie zareagowali prezydent Kutna Mariusz Sikora oraz wiceprezydent Zbigniew Wdowiak, który na wieść o tym, że pomysł Kacpra łączy współpracę z akcją Masz Głos oraz mikrogrant miejski, a także wpisuje się w budżet obywatelski, powiedział, że projekt jest nie tylko ciekawy, ale też bardzo sprytny.

W sprawie lokalizacji prezydent polecił skontaktować się bezpośrednio z Wydziałem Ochrony Środowiska i Zieleni Miejskiej, który musiał ją zaopiniować. Jednak najpierw naczelnik Jarosław Makowski musiał rozwiązać kwestię formalną związaną z tym, że teren przy szkole należy do I Liceum, a organem zarządzającym placówką jest Starostwo Powiatowe w Kutnie.

– Wtedy w biurze nastąpił chwilowy stan zawieszenia. Musiałem uzbroić się w cierpliwość. Na szczęście przyszła pozytywna odpowiedź odnośnie możliwości realizacji mikrograntu na terenie szkoły średniej. Mogliśmy ruszać z przygotowaniami ogrodu – wspomina Kacper.

Kulisy sytuacji wyjaśnia Agnieszka Trzaska, koordynatorka akcji Masz Głos z Pracowni Zrównoważonego Rozwoju: – Kluczowe dla realizacji projektu było kryterium otwartości i dostępności projektu dla mieszkańców. Urząd Miasta uznał, że jest to teren niezamknięty, zlokalizowany przy ruchliwej ulicy i w bezpośrednim sąsiedztwie zabudowań mieszkalnych, dlatego nie ma przeciwwskazań dla zlokalizowania ogrodu w wybranym miejscu.

Gdy we wrześniu grupa skupiona wokół Kacpra Stosia otrzymała pieniądze z miejskiego grantu (z najwyższą lokatą na liście spośród 38 zgłoszonych projektów), można było kupować rośliny. Musiały to być gatunki wieloletnie, łatwo zimujące, gdyż sadzenie miało się odbyć w drugiej połowie października, a uroczyste otwarcie ogrodu w listopadzie. 

W prace przy zakładaniu ogrodu społecznego zaangażowała się przede wszystkim młodzież z I Liceum Ogólnokształcącego im. gen. J.H. Dąbrowskiego. Młodzież brała udział zarówno w pracach projektowych (przygotowała wizualizacje aranżacji donic ogrodowych), jak i nasadzeniowych. To drugie robiła w czasie wolnym, po lekcjach. Do ustawienia ławek, pergoli i donic, wypełnienia ich podłożem i wsadzenia roślin trzeba było pracy 30 osób. Sadzonki chętnie przekazywali również mieszkańcy miasta z własnych ogrodów.

Uroczyste otwarcie ogrodu odbyło się 7 listopada 2024 roku z udziałem uczniów oraz uczennic I Liceum, mieszkańców miasta, przedstawicieli lokalnych organizacji społecznych, m.in. Stowarzyszenia Pokolenia, Uniwersytetu Trzeciego Wieku, Związku Harcerstwa Polskiego, Rady Seniorów, władz szkoły, miasta i powiatu. Prezydent Mariusz Sikora przeciął symboliczną wstęgę.

– Co prawda nie jestem absolwentem Dąbrowszczaka, ale jestem otwarty na ciekawe inicjatywy. (…) Ten ogród to świetna forma połączenia dwóch elementów. Po pierwsze: dbania o nasze
miasto, a po drugie: partycypacji. Łączymy się i działamy wspólnie na rzecz lokalnej społeczności – powiedział.

Po uroczystości otwarcia ogrodu w budynku szkoły odbył się panel obywatelski na temat zarządzania zielenią w mieście. – Jeszcze na etapie planowania całego przedsięwzięcia dążyliśmy z Kacprem do tego, aby inicjatywa nie zakończyła się jednorazową akcją otwarcia ogrodu. Takie wydarzenie można świetnie wykorzystać do uruchomienia dyskusji o zieleni w mieście, zorganizowania warsztatów z władzami, mieszkańcami i trzecim sektorem – mówi Agnieszka Trzaska.

Panel obywatelski stał się forum wymiany myśli i doświadczeń oraz ciekawych wystąpień na temat sposobów włączania mieszkańców w zarządzanie zielenią miejską, zieleni w Kutnie oraz idei przedsiębiorstwa społecznego w przestrzeni publicznej. Wzięli w nim udział wszyscy uczestnicy ceremonii otwarcia ogrodu. Agnieszka Trzaska poprowadziła także warsztat metodą World Café, podczas którego praca przebiegała w trzech stolikach tematycznych:

1. wyzwania stojące przed zielenią miejską;

2. zielone inspiracje i działania na przyszłość;

3. perspektywy działań proekologicznych w środowisku miejskim.

Uczestnicy warsztatów wspólnie sprecyzowali wyzwania dotyczące zieleni miejskiej i zebrali inspiracje na przyszłość. Nowe pomysły zostały spisane w formie notatki, którą otrzymał Wydział Ochrony Środowiska i Zieleni Miejskiej Urzędu Miasta.

Urząd Miasta i Starostwo Powiatowe relacjonowały wydarzenie w swoich mediach społecznościowych (Miasto Kutno, Powiat Kutnowski). Prezydent Kutna udzielił wywiadu portalom: eKutno.pl, Kutno.net.pl. Wydarzenie było komentowane także w mediach społecznościowych.

W Kutnie powstał pierwszy ogród społeczny. Zaczął się od inicjatywy jednej osoby – Kacpra Stosia, a skończył projektem łączącym kilka środowisk: grupę Ogród Społeczny dla Kutna z akcji Masz Głos, I Liceum Ogólnokształcące im. gen. Jana Henryka Dąbrowskiego i Urząd Miasta Kutno. – Fenomen Dąbrowszczaka to coś niesamowitego. Absolwenci uwielbiają do nas wracać, tak jak Kacper, który wybrał I LO, aby zrealizować ten niesamowity projekt – powiedziała dyrektorka szkoły o inicjatorze przedsięwzięcia.

Panel zorganizowany po uroczystości otwarcia ogrodu, w którym uczestniczyło 60 osób, był wyraźnym sygnałem dla władz, że mieszkańcy są zainteresowani włączaniem ich w kwestie dotyczące zieleni miejskiej i ekologii.

– Ratusz rozważa zmiany w regulaminie konkursu mikrograntowego, z którego skorzystała grupa Ogród Społeczny dla Kutna, pod kątem zwiększenia limitu górnej granicy finansowania – mówi Kacper Stoś.

– Ogród społeczny w Kutnie to ważna inicjatywa, która łączy w sobie aspekty ekologiczne, społeczne i edukacyjne. Dla młodzieży oraz mieszkańców Kutna staje się przestrzenią do relaksu, a także inspiracją do podejmowania dalszych działań na rzecz zielonej transformacji miasta – powiedziała Anna Konwerska, wicestarosta powiatu kutnowskiego.

Grupa nieformalna Ogród społeczny dla Kutna i władze Kutna są laureatami nagrody Super Samorząd. Jury doceniło umiejętność rozwinięcia pomysłu jednej osoby w inicjatywę angażującą różne środowiska, m.in. uczniów, mieszkańców i władze lokalne. Dzięki ich współpracy w Kutnie powstał pierwszy ogród społeczny. Tym działaniem, a także licznym udziałem w panelu dyskusyjnym na temat zieleni miejskiej, który odbył się po uroczystości otwarcia ogrodu, mieszkańcy pokazali, że są zainteresowani ekologią i że chcą mieć wpływ na najbliższe otoczenie. Efektem dyskusji z udziałem władz było zdefiniowanie wyzwań dotyczących zieleni miejskiej, które zostały przekazane pracownikom Urzędu Miasta, by zainspirować ich do kolejnych zielonych przedsięwzięć.

„Atlas dobrych praktyk" to 25 historii działań lokalnych z całej Polski, zrealizowanych w ramach akcji Masz Głos Fundacji Batorego w 2024 roku. To swoiste kompendium wiedzy o tym, jak w praktyce działa społeczeństwo obywatelskie w Polsce. Opisane inicjatywy dotyczą m.in. integracji społeczności wiejskich, aktywizacji młodzieży, ochrony środowiska, dostępności przestrzeni publicznej i wsparcia osób potrzebujących. Pod każdą z nich są komentarze ekspertów, materiały dodatkowe, a na końcu indeks rzeczowy. „Atlas” można czytać tematycznie lub geograficznie, odnajdując inicjatywy z własnego regionu. Edycja 2024 to także przegląd laureatów i finalistów nagród Super Samorząd i Super Głos, wyróżniających najbardziej udane przykłady współpracy między w społecznościach lokalnych.

Akcja Masz Głos to prowadzony od 2006 roku ogólnopolski projekt Fundacji im. Stefana Batorego, który ma na celu budowanie dialogu i współpracy pomiędzy społecznościami lokalnymi a władzami samorządowymi. Patroni medialni: Ngo.pl, Onet.