Publicystyka - ngo.pl

W ostatnich latach coraz częściej słyszymy o dezinformacji. To słowo pojawia się w rozmowach, w mediach i w internecie. Ale co ono naprawdę oznacza? Dezinformacja to celowe wprowadzanie ludzi w błąd – rozpowszechnianie nieprawdziwych lub zmanipulowanych informacji po to, aby wywołać określony efekt: chaos, strach, nienawiść, zyski polityczne albo finansowe.

Źródeł jest wiele. Czasem tworzą ją osoby lub organizacje, które chcą na tym zarobić – im bardziej sensacyjna wiadomość, tym więcej kliknięć i reklam. Innym razem robią to grupy polityczne czy państwa, żeby wpływać na opinie i decyzje ludzi – najczęściej by skłócić i podzielić społeczeństwo. Taka dezinformacje jest bardzo groźną – bo skuteczną – bronią w wojnie hybrydowej. Są też osoby, które udostępniają fałszywe informacje zupełnie nieświadomie. Nie sprawdzają faktów i ufają pierwszemu źródłu, na jakie trafią. Same nie tworzą dezinformacji, ale odgrywają ważną rolę – to dzięki nim kłamstwa rozchodzą się bardzo szybko.

Internet i media społecznościowe sprawiają, że dezinformacja rozprzestrzenia się błyskawicznie. Jeden post może dotrzeć do tysięcy ludzi w kilka minut. A kiedy coś wywołuje silne emocje – złość, oburzenie, strach – udostępniamy to jeszcze szybciej.

Dezinformacja często jest budowana tak, by wydawała się wiarygodna:

• wygląda jak prawdziwy artykuł, news, opinia
• powołuje się na „ekspertów”, ale bez nazwisk i źródeł albo podszywa się pod znane nazwiska
• miesza fakty z kłamstwami
• gra na emocjach, abyśmy nie myśleli logicznie.

Mechanizm jest prosty: najpierw wzbudzić silne uczucia, później nakierować ludzi przeciwko czemuś lub komuś.

Fałszywe informacje mają realny wpływ na nasze życie. Mogą wywołać konflikty społeczne, panikę ekonomiczną (np. wypłacanie pieniędzy z banków) czy wrogość wobec jakiejś grupy ludzi. Bardzo często prowadzą też do nienawiści i przemocy – bo jeśli ktoś uwierzy, że inni są zagrożeniem, zaczyna ich oskarżać, obrażać, pojawia się mowa nienawiści a na koniec przemoc. Wystarczy jedno kłamstwo, aby wywołać lawinę agresji, którą trudno zatrzymać.

Zanim udostępnisz lub w coś uwierzysz, zadaj sobie kilka prostych pytań:

1. Kto jest autorem? Czy to znane, wiarygodne źródło?
2. Czy podano dowody? Linki, dane, nazwiska ekspertów?
3. Czy inne media o tym mówią? Jeśli nigdzie indziej tego nie ma – uważaj. Co zaskakujące, wyjątkowo wysoka liczba lajków albo udostępnień mało znanych kont może świadczyć o aktywności botów, nakręcających spiralę dezinformacji.
4. Czy wzbudza silne emocje? Jeśli coś ma nas natychmiast przestraszyć lub rozgniewać – to jest bardzo podejrzane.
5. Czy nie jest to zbyt sensacyjne, zbyt piękne albo zbyt straszne, żeby było prawdziwe?

• Sprawdzaj informacje w kilku źródłach.
• Nie udostępniaj niczego pod wpływem emocji.
• Korzystaj z portali fact-checkingowych (które zawodowo sprawdzają prawdziwość informacji).
• Rozmawiaj spokojnie z osobami, które uwierzyły kłamstwom – krzyk nic nie zmieni, nie przekona ich. Lepiej podsuwać wiarygodne źródła informacji.
• Ucz dzieci i znajomych krytycznego myślenia – czyli umiejętności rozpoznawania prawdy i fałszu.

Każdy z nas jest częścią większej społeczności. Jeśli wierzymy w fałszywe informacje i przekazujemy je dalej, możemy wyrządzić komuś krzywdę – nawet jeśli nie mamy złych intencji. Dezinformacja rośnie tam, gdzie ludzie przestają zadawać pytania i polegają tylko na emocjach.

Warto więc zwolnić, pomyśleć i sprawdzać fakty. To prosty sposób, by budować świat oparty na szacunku, a nie na strachu i nienawiści.

Prawda ma znaczenie – a my wszyscy mamy wpływ na to, czy wygra.

Projekt realizowany przez Fundację Wspierania Inicjatyw Społeczno-Sportowych IMPULS w ramach programu Fundusze Europejskie dla Pomorza 2021–2027, Działanie 5.21. –Aktywność obywatelska w zakresie wzmocnienia potencjału pomorskich organizacji społeczeństwa obywatelskiego.

Projekt współfinansowany ze środków Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Społecznego Plus oraz środków budżetu państwa.