Publicystyka - ngo.pl

Członkowie grupy potrzebowali wymieniać się informacjami na temat lokalnych programów pomocy, usługi asystenta osobistego, opieki wytchnieniowej, specjalistycznych usług opiekuńczych, diagnoz w powiatowej poradni psychologiczno-pedagogicznej oraz możliwości terapii. Urzędy i placówki typu Ośrodek Pomocy Społecznej czy Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie słabo komunikowały te kwestie. Szybko jednak spotkania online przeniosły się do przestrzeni realnej, bo rodzice i tak mieli ze sobą kontakt, chociażby przy odbieraniu dzieci z przedszkola. To właśnie ta placówka bezpłatnie użyczała im sal na spotkania. Jeśli chcieli zrobić je gdzieś indziej, np. z okazji mikołajek, wszystko opłacali sami.

– Podczas pierwszych wspólnych mikołajek uznaliśmy, że jest wiele spraw do zrobienia na terenie gminy Krapkowice i powiatu krapkowickiego, które mogą polepszyć nasze życie. Ciąg dalszy tej burzy mózgów odbył się na Facebooku. Do dyskusji włączyli się rodzice dzieci z niepełnosprawnościami z publicznej podstawówki z oddziałami integracyjnymi i z Zespołu Szkół Specjalnych. Uznaliśmy, że najlepiej będzie zebrać te wszystkie potrzeby, pomysły i postulaty w jedną spójną koncepcję zmian – mówi Dawid Zieliński, lider grupy OKR Kids.

Postulaty zostały opublikowane na stronie internetowej grupy (postulaty na terenie gminy, postulaty na terenie powiatu).

– Żeby zacząć załatwiać poszczególne wyzwania, doradziłem grupie kontakt z burmistrzem i starostą. Chciałem, aby OKR Kids budowało sobie pozycję reprezentanta potrzeb rodzin z dziećmi z niepełnosprawnościami wobec władz lokalnych. Inaczej trudno być znaczącym partnerem rozmów – mówi Grzegorz Wójkowski, koordynator akcji Masz Głos, który wspierał OKR Kids w działaniu.

Grupa nie chciała od razu wręczać władzy całej listy postulatów, bo wyglądałoby to na gest roszczeniowy. Wolała metodycznie krok po kroku budować relacje z placówkami i instytucjami odpowiedzialnymi za poszczególne sprawy. Z przedstawicielami Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie rozmawiała m.in. o możliwości wsparcia rodziców w ramach dostępnych programów opieki wytchnieniowej i asystencji osobistej. 

Jeszcze przed przystąpieniem do akcji Masz Głos członkowie OKR Kids omówili z dyrektorką Publicznego Przedszkola nr 2 Ewą Dziargas-Węgrzyn potrzebę remontu i doposażenia dwóch dodatkowych sal na zajęcia w małej grupie dla dzieci z orzeczeniami o wczesnym wspomaganiu rozwoju i wydłużenia tych zajęć z godziny do dwóch dziennie. Po feriach zimowych już można było skorzystać z odnowionych sal. Koszt pokryła gmina (ok. 300 tys. zł) jako organ prowadzący placówkę.

Podczas uroczystości otwarcia odnowionych sal burmistrz Krapkowic Andrzej Kasiura otrzymał list intencyjny w sprawie potrzeby współpracy w kwestii likwidowania barier dla rodzin z dziećmi z niepełnosprawnościami. List zawierał postulaty m.in. włączenia Ośrodka Pomocy Społecznej w Krapkowicach do rządowych programów opieki wytchnieniowej i asystencji osobistej^[1] (gmina dotychczas ich nie realizowała), utworzenia przy Przedszkolu nr 2 miejsca parkingowego dla aut dowożących dzieci z niepełnosprawnościami, wybudowania placu zabaw z dostosowaniem, organizowania seansów kinowych przyjaznych sensorycznie i dostępnych wydarzeń kulturalnych, sportowych, a także basenu dla rodzin z dziećmi z niepełnosprawnościami. 

Burmistrz zaprosił reprezentantów OKR Kids na kolejne spotkanie. Odbyło się ono miesiąc później i dotyczyło rozwoju placówek przedszkolnych oraz szkolnych pod kątem dostępu i potrzeb uczniów z niepełnosprawnościami. Na efekty nie trzeba było długo czekać:

• pod koniec kwietnia w Krapkowickim Domu Kultury rozpoczęły się seanse kina przyjaznego sensorycznie;
• między marcem a wrześniem powstał przy Przedszkolu nr 2 dostosowany do potrzeb dzieci z niepełnosprawnością plac zabaw ze specjalnym chodnikiem oraz podjazdem (koszt wyniósł 150 tys. zł i został pokryty przez gminę);
• we wrześniu gmina uruchomiła projekt „Zajęcia indywidualne i/lub grupowe dla dzieci i/lub młodzieży i/lub osób dorosłych z niepełnosprawnością”, w ramach którego odbyły się: spotkania integracyjne dla rodzin dzieci z niepełnosprawnościami, zajęcia sensoplastyki, wizyta w ZOO w Opolu, hipoterapia, wyjście do kina, muzykoterapia i dogoterapia, zajęcia na basenie. Wartość programu to 45 tys. zł. 
  To, że w tak krótkim czasie udało się taki projekt wdrożyć, jest wynikiem działań grupy OKR Kids przed wyborami samorządowymi, kiedy przekonywała kandydatów do zajęcia się tematem sytuacji dzieci z niepełnosprawnością i ich rodzin. 
  We wrześniu urząd zadeklarował chęć przystąpienia do realizacji zadania publicznego pt. „Zajęcia indywidualne i/lub grupowe dla dzieci i/lub młodzieży i/lub osób dorosłych z niepełnosprawnością”, finansowanego ze środków Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, realizowanego przez Opolskie Centrum Demokracji Lokalnej FRDL w Opolu;
• w czerwcu gmina pozyskała 994 tys. zł z konkursu programu „Nie-Sami-Dzielni – rozwój usług społecznych oraz wspierających osoby niesamodzielne – III edycja” na budowę obiektu, w którym będzie znajdowało się mieszkanie wspomagane dla trzech osób, i na wsparcie opiekuna mieszkania oraz terapeuty; realizacja ma nastąpić do 2026 roku;
• we wrześniu gmina Krapkowice zawarła porozumienie z Zakładem Aktywności Zawodowej „Różnosprawni” w Kędzierzynie-Koźlu (25 km od Krapkowic), aby od stycznia 2025 roku podczas rekrutacji do pracy uwzględniał kandydatów i kandydatki z Krapkowic.

Grupa OKR Kids równolegle prowadziła rozmowy ze starostą krapkowickim, bo to on decyduje m.in. o Zespole Szkół Specjalnych. Szkoła nie była w stanie obsłużyć takiej liczby uczniów, jaka potrzebuje korzystać z jej oferty, a obiekt jest pod nadzorem konserwatorskim i trudno byłoby go przebudować lub zmodernizować.

Rodzice zgłosili też potrzebę wyznaczenia w powiatowej komisji orzekającej o niepełnosprawności koordynatora, który pomagałby im w staraniu się np. o dofinansowanie do sprzętu do rehabilitacji, terapii czy pomocy psychologicznej. Rozmowy ze starostą przyniosły kilka istotnych zmian:

• W wyniku porozumienia starosty z burmistrzem gminna Szkoła Podstawowa nr 1, wygaszająca działalność, udostępniła Zespołowi Szkół Specjalnych sale na zajęcia dla klas pierwszych. Lekcje odbywają się tutaj od września 2024 roku;
• W listopadzie na zaproszenie Warsztatu Terapii Zajęciowej w Krapkowicach odbyło się spotkanie z przedstawicielami ZAZ „Różnosprawni”, w którym uczestniczyli też pracownicy Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie, Środowiskowego Domu Samopomocy w Krapkowicach i osoby z niepełnosprawnościami zainteresowane skorzystaniem z rekrutacji, którą będzie prowadzić ZAZ „Różnosprawni”;
• Przystąpienie do rządowych programów opieki wytchnieniowej i asystencji osobistej.

– To było niesamowite uczucie, kiedy po raz pierwszy mogłam zrobić coś dla siebie, wiedząc, że moje dziecko jest pod dobrą opieką – mówi Katarzyna Zerman, matka jednego z dzieci, która wzięła udział w spotkaniu integracyjnym grupy OKR Kids. W końcu mogła na chwilę oderwać się od codziennych obowiązków opiekuńczych. To nieczęsta sytuacja w życiu osób obciążonych opieką nad osobą bliską. Z ogólnopolskich badań wynika, że 60% matek dzieci z niepełnosprawnościami odczuwa silne objawy lęku, a 24% doświadcza depresji^[2]. Dlatego tak ważny jest fakt, że grupa OKR Kids zaangażowała do swoich działań blisko 50 rodzin i prawie 100 osób, wśród których są terapeuci, nauczyciele wychowania przedszkolnego i szkolnego. 

– Jeśli uda się pomóc rodzicom dzieci z niepełnosprawnościami na starcie, nie wydarzy się wiele złych rzeczy, typu frustracja, bezsilność, depresja, poczucie odosobnienia, brak sił, brak pieniędzy, a czasami nawet rozpad rodziny – mówi Dawid Zieliński.

Krapkowice pokazują, że nie trzeba wielkiego miasta, aby sprawnie działała sieć wsparcia dla rodziców osób z niepełnosprawnościami. Dzięki solidarnemu działaniu mieszkańcy doprowadzili do zmian infrastrukturalnych oraz w ofercie edukacyjnej i kulturalnej gminy, aby była wraz z powiatem dobrym miejscem do życia dla wszystkich.

– Z tak szybkim załatwieniem tak wielu spraw jak w Krapkowicach spotkałem się już nie pierwszy raz. Po prostu osoby zajmujące stanowiska urzędnicze, które nie mają w rodzinie osoby z niepełnosprawnością, nie mają najczęściej wiedzy, z jakimi problemami borykają się osoby z niepełnosprawnościami i ich rodziny. Szczęściem osób skupionych wokół OKR Kids było to, że natrafiły zarówno w gminie, jak i w powiecie na wrażliwych urzędników. Gdy urzędnicy poznali problemy i potrzeby rodzin, natychmiast zabrali się do pracy – tłumaczy Grzegorz Wójkowski.

Grupa OKR Kids, władze Krapkowic i władze powiatu krapkowickiego zostali laureatami nagrody Super Samorząd akcji Masz Głos Fundacji Batorego. Jury doceniło grupę rodziców dzieci z niepełnosprawnościami z Krapkowic i władze gminy oraz powiatu za umiejętność prowadzenia dialogu mającego na celu likwidację barier architektonicznych, edukacyjnych i kulturalnych w najbliższym otoczeniu. 

Efekty tego działania i decyzje władz były szybkie i znaczące, co pokazuje, że skutecznymi sposobami sprawowania władzy, tak na poziomie lokalnym, jak i centralnym, są dialog i reagowanie na realne potrzeby konkretnych grup społecznych. Inicjatywa z Krapkowic udowadnia też, że zwracanie uwagi na potrzeby osób z niepełnosprawnościami poprawia jakość działania całej wspólnoty lokalnej, a w efekcie – działanie całego państwa

„Atlas dobrych praktyk" to 25 historii działań lokalnych z całej Polski, zrealizowanych w ramach akcji Masz Głos Fundacji Batorego w 2024 roku. To swoiste kompendium wiedzy o tym, jak w praktyce działa społeczeństwo obywatelskie w Polsce. Opisane inicjatywy dotyczą m.in. integracji społeczności wiejskich, aktywizacji młodzieży, ochrony środowiska, dostępności przestrzeni publicznej i wsparcia osób potrzebujących. Pod każdą z nich są komentarze ekspertów, materiały dodatkowe, a na końcu indeks rzeczowy. „Atlas” można czytać tematycznie lub geograficznie, odnajdując inicjatywy z własnego regionu. Edycja 2024 to także przegląd laureatów i finalistów nagród Super Samorząd i Super Głos, wyróżniających najbardziej udane przykłady współpracy między w społecznościach lokalnych.

Akcja Masz Głos to prowadzony od 2006 roku ogólnopolski projekt Fundacji im. Stefana Batorego, który ma na celu budowanie dialogu i współpracy pomiędzy społecznościami lokalnymi a władzami samorządowymi. Patroni medialni: ngo.pl, Onet.

^{*WWR to skrót od orzeczenia o wczesnym wspomaganiu rozwoju.}

^{[1] Chodzi o rządowe programy: „Opieka wytchnieniowa” dla Jednostek Samorządu Terytorialnego – edycja 2024 i Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością dla Jednostek Samorządu Terytorialnego – edycja 2025, których finalnymi beneficjentami są rodziny osób z niepełnosprawnością, ale o środki należy ubiegać się z Ministerstwa Rodziny i Polityki Społecznej.}

^{[2]  E. Sowa, E. Włodarczyk, Doświadczenie macierzyństwa przez kobiety mające dzieci z niepełnosprawnością,
Wydawnictwo Naukowe UAM, 2017.}