Publicystyka - ngo.pl

Obecnie dobiegają końca prace nad dokumentami regulującymi korzystanie z funduszy europejskich w nowej perspektywie finansowej - na lata 2021-2027. Regulacje przyjęte na szczeblu unijnym wymagają także wdrożenia odpowiednich aktów prawnych na poziomie państw członkowskich. Należy do nich m.in. ustawa o zasadach realizacji zadań finansowanych ze środków europejskich w perspektywie finansowej 2021–2027, która weszła w życie w maju tego roku (tzw. “ustawa wdrożeniowa”). 

Beneficjentami środków przyznawanych na podstawie ustawy wdrożeniowej będą także organizacje pozarządowe. W związku z tym, w artykule przybliżamy najważniejsze regulacje zawarte w tej ustawie.

Ustawa reguluje przede wszystkim zasady realizacji programów unijnych wdrażanych w zakresie polityki spójności w perspektywie finansowej 2021-2027. W szczególności ustawa określa zasady realizowania programów finansowanych z:

1) Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego,

2) Europejskiego Funduszu Społecznego Plus,

3) Funduszu Spójności,

4) Funduszu na rzecz Sprawiedliwej Transformacji

5) Europejskiego Funduszu Morskiego, Rybackiego i Akwakultury,

6) Funduszu Azylu, Migracji i Integracji,

7) Funduszu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Instrumentu Wsparcia Finansowego na rzecz Zarządzania Granicami i Polityki Wizowej.

Przepisy ustawy regulują przede wszystkim działanie administracji publicznej wdrażającej programy realizowane ze środków unijnych, a także dostosowują przepisy innych ustaw do zmian wynikających z nowej perspektywy finansowej. Ustawa zawiera jednak również przepisy istotne z punktu widzenia organizacji pozarządowych, które zamierzają ubiegać się o realizację projektów dofinansowywanych w ramach programów unijnych.

Przede wszystkim ustawa wdrożeniowa określa tryb udzielania dofinansowań na projekty realizowane w ramach programów finansowanych z funduszy unijnych (Rozdział XIII i XIV ustawy). Co do zasady, projekty te będą wybierane w otwartych naborach zapewniających konkurencyjność.

Instytucje będą mogły wybierać projekty w sposób niekonkurencyjny, jeżeli wnioskodawcami będą podmioty jednoznacznie określone przed złożeniem wniosku o dofinansowanie projektu oraz jeżeli projekt będzie:

1) polegał na realizacji zadań publicznych wynikających z przepisów innych ustaw,

2) miał strategiczne znaczenie dla społeczno-gospodarczego rozwoju kraju lub danego terenu,

3) realizowany w formie instrumentu finansowego, lub

4) dotyczyć pomocy technicznej (art. 44 ust. 1 i 2 ustawy).

Harmonogramy
Dofinansowywanie projektów w ramach poszczególnych programów odbywać się będzie w ramach naborów organizowanych zgodnie z harmonogramami publikowanymi wcześniej przez instytucje zarządzające programami. Harmonogramy naborów będą publikowane nie później niż w ciągu pół roku od zatwierdzenia danego programu przez Komisję Europejską i dotyczyć będą tych naborów projektów, które będą organizowane na co najmniej rok w przód (art. 49 ust. 1-2 ustawy).

Nabory
Poszczególne nabory wniosków o dofinansowanie projektów będą prowadzone zgodnie z regulaminami opracowywanymi i ogłaszanymi przez instytucje organizujące nabory (art. 50 ust. 2 ustawy). Wnioski o dofinansowanie projektów mają być składane przez system informatyczny. W przypadku konkurencyjnego sposobu wyboru projektów nabory wniosków będą trwać co najmniej 10 dni oraz będą kończyć się nie wcześniej niż po 40 dniach od dnia opublikowania ogłoszenia o naborze (art. 52 ust. 1 i 3 ustawy). Czyli nabór może być ogłoszony np. 1 kwietnia – i wtedy nie może być zakończony wcześniej niż 10 maja. Ale sam okres, kiedy będzie można składać wnioski w tym naborze, może zostać zawarty w dniach 1-10 maja.

Komisje oceniające
Projekty objęte wnioskami o dofinansowanie będą oceniane przez komisje złożone z pracowników i pracowniczek instytucji organizującej dany nabór oraz zatwierdzane przez tę instytucję. W skład komisji oceniających wnioski mogą też wchodzić zewnętrzni eksperci (art. 53-54 ustawy). Informacje o projektach wybranych do dofinansowania będą publikowane na stronach internetowych instytucji organizujących nabory (art. 51 ust. 1 ustawy).

Tak samo, jak w przypadku programów realizowanych w poprzedniej perspektywie, ustawa wdrożeniowa umożliwia odwoływanie się wnioskodawców od negatywnych ocen ich projektów. Dotyczy to jednak tylko projektów wybieranych w sposób konkurencyjny. Organizacje chcące zakwestionować ocenę, którą otrzyma zgłoszony projekt będą mogły w pierwszej kolejności wnieść protest do instytucji zarządzającej danym programem lub odpowiedniej instytucji pośredniczącej, za pośrednictwem instytucji organizującej nabór (art. 66-67 ustawy).

Organ rozpatrujący protest będzie mógł go uwzględnić i tym samym zakwalifikować projekt do kolejnego etapu oceny, wybrać go do dofinansowania bądź zwrócić projekt instytucji organizującej nabór do ponownej oceny (art. 69 ust. 2 ustawy). W przypadku nieuwzględnienia lub nierozpatrzenia protestu bądź otrzymania ponownej negatywnej oceny projektu, wnioskodawca będzie mógł wnieść skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a następnie kasację do Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 73-74 ustawy).

Ustawa wdrożeniowa zawiera również inne regulacje istotne z perspektywy organizacji pozarządowych zamierzających ubiegać się o dofinansowania z funduszy unijnych bądź chcących uczestniczyć w ich podziale i monitorowaniu. Przepisy ustawy określają m.in. zasady kontroli organizacji pozarządowych i innych podmiotów, które będą realizować projekty dofinansowane z funduszy unijnych (rozdział 7). 

Regulują one także zasady wyznaczania ekspertów oceniających projekty oraz tryb powoływania i skład komitetów monitorujących programy unijne, w tym sposób wyłaniania zasiadających w nich przedstawicieli i przedstawicielek organizacji pozarządowych (rozdział 5). 

Szczegółowe zasady tworzenia i powoływania komitetów monitorujących określać będą m.in. wytyczne w ich sprawie oraz uchwała Rady Działalności Pożytku Publicznego.