Środowisko osób z niepełnosprawnościami, a także stale powiększające się grono ich sojuszników oraz sojuszniczek, coraz głośniej i wyraźniej mówi o konieczności zniesienia tzw. pułapki rentowej. Postulat podnoszony od lat wreszcie ma szansę być wprowadzony w życie.
O co chodzi z pułapką rentową?
Najprościej rozumiana pułapka rentowa to sytuacja, w której osoba pobierająca rentę z tytułu niezdolności do pracy lub rentę socjalną, jednocześnie będąc zatrudniona, nie może przekroczyć ustawowych progów dochodowych.
Jeśli tak się stanie, jej świadczenie zostaje pomniejszenie, a nawet, w wyjątkowych przypadkach, zawieszone. Od czerwca 2025 r. obowiązujące limity dochodu to 70% przeciętnego wynagrodzenia (6 273,60 zł brutto) i 130% przeciętnego wynagrodzenia (11 651 zł brutto). W pierwszym przypadku przekroczenie progu dochodowego skutkuje pomniejszeniem renty o kwotę tego przekroczenia. W drugim oznacza całkowite zawieszenie świadczenia.
Proste? Tak mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Jednak pułapka rentowa to dużo bardziej skomplikowany mechanizm, wykraczający daleko poza „proste” ograniczenia, związane z osiąganymi dochodami. Zagrożenie nią spowodowane generuje bowiem bariery, prowadzące wprost do ograniczonej aktywności zawodowej osób z niepełnosprawnościami.
Pułapka rentowa pułapką… psychologiczną
Mechanizm pułapki rentowej, dotyczący nawet 40% OzN, zarówno u osób zatrudnionych, jak i nie, powoduje szereg obaw, niesprowadzających się jedynie do lęku przed obniżeniem wysokości świadczenia.
Podjęcie pracy przez osobę z orzeczoną niepełnosprawnością grozi bowiem nie tylko utratą lub zmniejszeniem pobieranej renty, lecz również, zgodnie z deklarowanymi obawami OzN, nieprzedłużeniem prawa do renty na następny okres oraz ryzykiem powtórnego wezwania przed komisję orzekającą. Ono z kolei, w przypadku rzeczywistego wezwania, generuje strach przed odebraniem uprawnień osobie, która podjęła pracę lub obniżeniem jej stopienia niepełnosprawności. Co więcej, ta obawa zdaje się być najsilniejszym czynnikiem, powstrzymującym OzN przed podejmowaniem zatrudnienia. Nie jest nim, jak można by przypuszczać, obawa przed zmniejszeniem lub odebraniem świadczenia pieniężnego.
Pułapka rentowa będzie zatem wiązać się z szeregiem obaw, dotyczących utraty świadczeń lub w ogóle utraty/zmiany statusu osoby z niepełnosprawnością. Ponadto, jak już wspominaliśmy, pojęcie pułapki rentowej dotyczy zarówno osób, zatrudnionych, pobierających świadczenia pieniężne, jak i ich niepobierających, a także osób, pobierających świadczenia pieniężne, lecz niezatrudnionych. Jednym słowem, wszystkich.
Działania Inicjatywy na rzecz likwidacji pułapki rentowej
Podjęcie pracy jest więc przede wszystkim postrzegane przez OzN, w kontekście pułapki rentowej, jako zagrożenie dla statusu osoby z niepełnosprawnością. Tym samym stanowi poważną przeszkodę na drodze do aktywizacji zawodowej i rozwoju osobistego OzN, czyli w gruncie rzeczy do niezależnego, samodzielnego życia.
Aby zmienić niekorzystną sytuację, zawiązana w grudniu 2024 roku Inicjatywa na rzecz likwidacji pułapki rentowej, w skład której wchodzi kilkanaście organizacji pozarządowych, niezależni aktywiści i aktywistki, podjęła na przestrzeni 2025 roku szereg działań.
Wpisało się w nie m.in. przygotowanie propozycji projektu ustawy, który likwiduje pułapkę rentową (Fundacja Blind&Proud), udział w posiedzeniu Podkomisji stałej ds. osób z niepełnosprawnościami i włączenia społecznego w temacie możliwości likwidacji pułapki rentowej, wystosowanie pisma do ówczesnego Ministra Łukasza Krasonia, pozyskanie polityków i polityczek, przychylnych likwidacji pułapki rentowej, odbycie spotkania z Minister Katarzyną Nowakowską czy sporządzenie pisma do Ministerstwa Finansów w sprawie likwidacji pułapki rentowej w odpowiedzi na negatywne stanowisko Ministra J. Dropa ws. likwidacji pułapki rentowej. Inicjatywa na rzecz likwidacji pułapki rentowej prowadzi również szeroko zakrojoną kampanię informacyjno-promocyjną w social mediach.
Konferencja prasowa „Wspólnie na rzecz likwidacji pułapki rentowej”
Zwieńczeniem dotychczasowych działań Inicjatywy na rzecz likwidacji pułapki rentowej jest planowana konferencja prasowa „Wspólnie na rzecz likwidacji pułapki rentowej”.
Wydarzenie odbędzie się 21 stycznia 2026 r. (środa) godz. 10:00 w siedzibie Polskiego Związku Niewidomych (ul. Konwiktorska 9, sala 48, II piętro, Warszawa).
W konferencji wezmą udział przedstawiciele największych organizacji pracodawców, osoby z niepełnosprawnościami i ich sojusznicy, w tym między innymi:
- Aleksandra Borecka, Specjalista ds. Regulacji, Pracodawcy RP
- Łukasz Wielgosz, Członek Zarządu, Fundacja Avalon
- Przemysław Żydok, Prezes Zarządu, Fundacja Aktywizacja
Wydarzenie będzie transmitowane online na kanałach Fundacja Avalon.
Członkowie społecznej Inicjatywy na rzecz likwidacji pułapki rentowej dla wszystkich rencistów z niepełnosprawnościami:
• Centrum Wsparcia Sp. z o.o.
• Dolnośląskie Stowarzyszenie Aktywizacji Niepełnosprawnych,
• Dział ds. Absolwentów Towarzystwa Opieki nad Ociemniałymi Stowarzyszenie,
• Fundacja Aktywizacja,
• Fundacja Avalon
• Fundacja Blind&Proud,
• Fundacja Centrum Edukacji Niewidzialna,
• Fundacja Instytut Rozwoju Regionalnego,
• Fundacja Motywacji i Rozwoju Głuchych,
• Fundacja Otwartych Możliwości,
• Fundacja Strefa Innowacji,
• Fundacja Szansa - Jesteśmy Razem,
• Fundacja Vis Maior Pies Przewodnik,
• profil internetowy Mikołów Bez Barier,
• Małgorzata Szumowska - Niewidzialna Wystawa,
• Karkonoski Sejmik Osób Niepełnosprawnych,
• Konfederacja Lewiatan
• Polskie Forum Osób z Niepełnosprawnościami,
• Polski Związek Głuchych,
• Polski Związek Niewidomych
• Pracodawcy RP
oraz niezależni aktywiści i aktywistki
