Po co ci to? O mentoringu, który nie daje gotowych rad, lecz przywraca sprawczość [film]
Silna, decyzyjna, zawsze w gotowości – taki wizerunek liderek często maskuje zmęczenie i poczucie dźwigania wszystkiego na własnych barkach. Odpowiedzią na ten kryzys może być mentoring międzypokoleniowy oparty na partnerstwie i zaufaniu. O tym, dlaczego brak gotowych recept bywa największą siłą i co zyskuje cała organizacja, gdy liderka pozwoli sobie na słabość, opowiadają mentorka Anetta Kietlińska oraz liderka Anna Ohirko
Blisko 60% organizacji społecznych w Polsce zmaga się z brakiem następców, a praca liderek i liderów w stowarzyszeniach i fundacjach nierzadko wiąże się z ogromną odpowiedzialnością, samotnością na szczycie i ryzykiem wypalenia. Jak w świecie nieustannej presji odzyskać spokój, odwagę i przestrzeń na oddech?
Odpowiedzią bywa mentoring – relacja oparta na partnerstwie, zaufaniu i wzajemnej wymianie doświadczeń.
O takiej właśnie relacji Magda Dobranowska-Wittels (redaktorka portalu ngo.pl) rozmawia z uczestniczkami projektu „Mosty Odporności” realizowanego przez Fundację Masz Moc:
- Anettą Kietlińską (Centrum OPUS) – animatorką, lokalną liderką i doradczynią z ponad 20-letnim stażem, która dzieli się perspektywą mentorki,
- Anną Ohirko (Stowarzyszenie Lokalni w Gminie Suchy Las) – prezeską i koordynatorką projektów, wnoszącą perspektywę lokalnej liderki.
Z rozmowy dowiesz się m.in.:
- Kiedy warto sięgnąć po mentoring i jakie sygnały mówią „Pora na wsparcie”?
- Dlaczego mentoring to nie prawienie morałów, lecz sztuka zadawania pytania „Po co ci to?”
- Jak zdjąć „maskę niezniszczalnej” i stworzyć przestrzeń, w której można bez lęku powiedzieć „Boję się, nie wiem, co dalej”?
- Co zyskuje zespół i cała organizacja, gdy liderka pozwoli sobie na odpuszczenie i zaopiekowanie się sobą?
- Jakie rady rozmówczynie mają dla osób, które czują się dziś przytłoczone codziennymi obowiązkami?
Przejdź do wybranej części rozmowy
00:00 – Wstęp: kryzys sukcesji w organizacjach społecznych i projekt „Mosty Odporności”
02:11 – Cztery sytuacje, kiedy warto sięgnąć po mentoring. Doświadczenie liderki
07:03 – Doświadczenie mentorki: ciekawość drugiego człowieka i spotkanie siebie sprzed 20 lat
10:07 – Czym jest mentoring? Partnerska relacja zamiast hierarchii i presji na wyniki
17:00 –„Po co ci to?” - najważniejsze pytanie mentoringowe
19:04 – Mentor to nie wyrocznia: wolność wyboru i przestrzeń bez oceniania.
26:20 – Wymiana międzypokoleniowa: co młodsza liderka wnosi do relacji z mentorką?
30:16 – Owoce mentoringu u liderki: odzyskanie sprawczości i zdjęcie „maski siłacza”
32:55 – Owoce mentoringu u mentorki: fizyczna ulga, złapanie oddechu i bycie zauważoną
36:55 – Wzmocnienie liderki a odporność organizacji: jak działa efekt domina w zespole?
40:29 – Jak nie dać się spalić w pracy społecznej?
42:21 – Odwaga popełniania błędów: rada mentorki dla osób czujących lęk przed oceną
43:26 – Rada dla liderek na zakręcie: zadbaj o swoją „drugą warstwę” i nie bój się sięgnąć po pomoc
46:21 – Podsumowanie i zakończenie rozmowy
Spotkanie na wyboistej drodze. Dwie perspektywy
Dla Anny Ohirko impuls do szukania wsparcia zrodził się z prozy życia w stowarzyszeniu opartym na działaniach grantowych. Po ośmiu latach od założenia organizacji zasoby i potrzeby członków zespołu zaczęły się naturalnie zmieniać.
– Człowiek, jeżeli stoi na przodzie, to ma poczucie odpowiedzialności. Wydaje mu się, że jak sam wszystkiego nie załatwi, to nikt tego nie zrobi. Dźwiganie tego było bardzo trudne. Zaczęłam się zastanawiać: coś trzeba zrobić, nie można tak trwać. Raz, że mnie to wypala, bo budzę się i zasypiam z myślą, co dalej. A dwa, że nie można stać w rozkroku.
Z kolei Anetta Kietlińska do roli mentorki podchodziła z pokorą i pytaniem, czy ma czym się dzielić:
– Pomyślałam, że to może być bardzo ciekawe doświadczenie – spotkać siebie sprzed dwudziestu lat i podzielić się tą perspektywą. Byłam w tym miejscu, mierzyłam się z tymi problemami, kryzysami, miałam podobne wątpliwości. Mogę podzielić się moim doświadczeniem, jak to przetrwać jak sobie z tym poradzić.
Kiedy sama pasja przestaje wystarczać. Momenty zwrotne
Kiedy nadchodzi moment, by sięgnąć po mentoring? Jak zauważa Jolanta Woźnicka z Fundacji Masz Moc w życiu liderki i organizacji pojawiają się zazwyczaj cztery newralgiczne sytuacje, które są sygnałem do poszukania takiego wsparcia. Należą do nich momenty istotnych przełomów oraz wchodzenia w nowe role, pierwsze sygnały ostrzegawcze zwiastujące wypalenie aktywistyczne, potrzeba zbudowania solidnej „skrzynki z narzędziami” na czas kryzysu, a także chęć poszerzenia horyzontów.
Z perspektywy Anny Ohirko ta potrzeba uwidacznia się w bardzo konkretnym punkcie zwrotnym – wtedy, gdy sama pasja oraz kilkunastogodzinny dzień pracy przestają wystarczać, a bieżące zarządzanie operacyjne i ciągłe poczucie odpowiedzialności zaczynają paraliżować myślenie o przyszłości. Właśnie wtedy nieoceniona okazuje się obecność kogoś z zewnątrz, kto stanie obok, pomoże zdjąć z barków nadmierny ciężar i pozwoli spojrzeć na wyzwania z dystansem.
Mniej gotowych rad, więcej pytań. Czym (nie) jest mentoring
Słowem „mentor” dawniej (i w tradycyjnych definicjach słownikowych) określano osobę, która lubi moralizować, pouczać innych i prawić kazania. Obecnie jednak nie ma to już nic wspólnego ze sztywnym szkoleniem, pouczaniem z pozycji nieomylnego guru czy podsuwaniem gotowych recept na codzienne problemy operacyjne.
To przede wszystkim partnerska relacja jeden na jeden, oparta na autentycznym dialogu, uważności i towarzyszeniu liderowi czy liderce ce w jej drodze, bez przejmowania za nią sterów czy podejmowania decyzji.
Istotą tej pracy nie są dyrektywne instrukcje, lecz pytania otwierające, które zmuszają do refleksji i pozwalają samodzielnie dojść do właściwych rozwiązań.
Jak wspomina Anna Ohirko, w procesie mentorskim kluczowe okazało się proste pytanie „po co ci to?”.
– To zmuszało człowieka do myślenia i do pogrzebania w głowie. Nie dostałam chyba żadnej rady. Naprawdę. Tam nie było rad. Tylko pytania były tak zadawane, że ja te rady dla siebie sama znajduję.
Z perspektywy mentorki jej rola polega na stworzeniu bezpiecznej przestrzeni i byciu obok, bez narzucania własnego zdania czy rozliczania z wyników.
Anetta Kietlińska zwraca uwagę na fundamentalne znaczenie zwykłego, uważnego kontaktu:
– Myślę też, że istotna w mentoringu jest sama obecność drugiego człowieka. Że jest ktoś, z kim mogę szczerze porozmawiać, że czuję się zauważony, zauważona, że mogę liczyć na czyjeś wsparcie, wygadać się.
Wymiana w dwie strony. Lęk przed nierównowagą i siła partnerstwa
Przed pierwszymi spotkaniami liderkom nierzadko towarzyszy lęk przed sztucznością czy brakiem porozumienia. Anna Ohirko wspomina obawę o asymetrię relacji:
– Było mi trochę niezręcznie. Mentorki będą nas prowadzić, wspierać, będą się dzielić doświadczeniem. Ale to ma być też program dla nich – mówi. – Miałam poczucie jakiejś nierównowagi.
Szybko okazało się jednak, że mentoring nie jest jednostronnym pouczaniem ani relacją mistrz-uczeń, lecz partnerskim, dwukierunkowym procesem wymiany. Jak zauważają rozmówczynie, ta relacja karmi obie strony. Z jednej strony mentorka wnosi perspektywę lat, spokój, dystans oraz różnorodność doświadczeń. Z drugiej – liderka daje świeże spojrzenie, nową dynamikę i specyfikę pracy w konkretnych, lokalnych realiach.
Tę wzajemność i równowagę jednoznacznie potwierdza Anetta Kietlińska:
– Nie widzę tego w ten sposób, że ktoś jest mądrzejszy, ktoś jest lepszy, tylko bardziej doświadczony. To doświadczenie życiowe może być też na różnych poziomach. Równie dobrze liderka może mieć doświadczenie życiowe dużo większe, ale mierzy się z problemami w swojej pracy zawodowej czy społecznej, które są dla niej trudne, dlatego szuka wsparcia. Myślę, że tu kluczem jest ciekawość drugiego człowieka i to, że mentoring jest procesem naturalnym i autentycznym. Nie oceniamy. Rozmawiamy, rozważamy różne opcje i czerpiemy w obie strony. My chcemy dawać konstruktywne wsparcie, ale wszystkie decyzje są po drugiej stronie.
Dla mentorki kontakt z liderką staje się nie tylko okazją do dzielenia się drogą, ale również do odkrycia wartości własnego dorobku i zobaczenia, że zgromadzona mądrość życiowa realnie wzmacnia drugiego człowieka.
Podstawy bezpieczeństwa
Budowanie środowiska, w którym liderka może bez lęku powiedzieć: „boję się porażki”, wymaga konkretnych fundamentów.
Pierwszym z nich jest partnerstwo zamiast hierarchii, czyli całkowita rezygnacja z relacji przełożona–podwładna na rzecz obopólnego uznania swojej podmiotowości, gdzie wiek i formalny dorobek przestają być jakąkolwiek barierą. W takim klimacie naturalnie rodzi się prawo do słabości oraz możliwość zdjęcia „maski niezniszczalnej”, dające przyzwolenie na bezradność, zmęczenie czy zwykłą chwilę zwątpienia.
Anetta Kietlińska zaznacza, że fundamentem jest tu autentyczność i troska o poczucie bezpieczeństwa:
– Bardzo mi zależy, żeby dziewczyny czuły się bezpieczne. Czyli żeby wiedziały, że to, o czym rozmawiamy na spotkaniu, zostaje między nami, że mogą nam zaufać Ta autentyczność, ta uważność na drugiego człowieka daje spokój.
Łączy się z tym poufność i głębokie zaufanie, gwarantujące pełną dyskrecję niezbędną do rozpracowywania trudnych, niejednoznacznych dylematów bez obawy o społeczną czy środowiskową ocenę. Całość domyka wzajemność oraz dwukierunkowy przepływ energii.
Od ucisku do głębokiego oddechu
Dla liderki proces mentorski oznacza przede wszystkim wewnętrzne odciążenie i odzyskanie sprawczości.
– Gdzieś u siebie lokalnie, gdzie jesteś tą prezeską, liderką, radną, jesteś postrzegana w taki, a nie inny sposób. Silna, decyzyjna, stanowcza, zawsze wiesz co zrobić. Tutaj możesz nie mieć tej maski, możesz się otworzyć, powiedzieć: boję się, nie wiem, nie umiem, zawaliłam, nie ogarniam, nie wiem co dalej, stoję w rozkroku – mówi Anna Ohirko i dodaje: – To jest ogromna dawka mocy i odwagi, ale też pozwolenia sobie na te wszystkie emocje, odpuszczenia sobie.
Ta wewnętrzna praca bezpośrednio przekłada się na całą organizację:
– Spokój i pewność lidera to też jest zasób dla zespołu. Nerwowy, wypalony lider raczej nie wróży nic dobrego. Dla zespołu to jest mega ważne, żeby lider, liderka byli mocni i zaopiekowani.
Po czym mentorka poznaje, że relacja przynosi owoce? Zdaniem Anetty Kietlińskiej najcenniejszym wskaźnikiem nie są tabelki ze wskaźnikami, lecz sam proces rozwojowy i dobrostan liderki.
– Sukcesem będzie, jeżeli liderki zdejmą z siebie ciężar, który dźwigają. Często widzę, że zaczynamy spotkanie z takim uciskiem, powoli rozmawiamy i na końcu pojawia się lekki oddech. Wtedy mam nadzieję, że ten ciężar albo znika, albo jest lżejszy. Bardzo bym chciała, aby ta druga osoba miała poczucie, że została zauważona, że jest ważna.
Nie jesteś sama. Rada dla liderek na zakręcie
Dla liderek, które w tej chwili czują, że gaszenie pożarów pochłania ich ostatnie rezerwy sił, obie rozmówczynie mają jednoznaczny przekaz:
Anna Ohirko: Jako liderki społeczne jesteśmy w wiecznej gotowości, decyzyjności. Jeżeli zaczynamy siebie postrzegać, że »ja zawsze muszę być przygotowana« – to jest moment, gdy potrzebuję wsparcia. Pozwólmy sobie, żeby przed kimś pokazać te swoje kolejne swoje warstwy. Bez strachu, bez oceniania. Nie bójmy się otworzyć.
Anetta Kietlińska: Nie bójmy się. Tutaj nie będziemy się nawzajem oceniać. Popełniamy błędy. Te błędy w mentoringu są wartością dodaną, jak je sobie omówimy i przepracujemy. Rozejrzyjmy się dookoła, czy nie ma w pobliżu kogoś, z kim mogłabym porozmawiać. Dajmy sobie nawzajem moc.
Artykuł jest częścią cyklu tworzonego we współpracy z Fundacją Masz Moc, która realizuje projekt Mosty Odporności w partnerstwie z Pomoc to Moc - społeczna odpowiedzialność PZU
Dodaj informację do portalu ngo.pl!
Czekamy na Twój artykuł, komentarz, wywiad czy relację. Dotrzyj ze swoją informacją do tysięcy osób, które czytają ngo.pl.
-
Anna Twardowska, Centrum PISOP
-
Anna Twardowska, Centrum PISOP