Publicystyka - ngo.pl

W Warszawie spotkało się 80 przedstawicieli polskich i białoruskich organizacji społecznych. Inicjatorami Forum były Białoruska Platforma Narodowa Forum Społeczeństwa Obywatelskiego Partnerstwa Wschodniego, Ruch Solidarności Białoruskiej oraz Organizacja Europejskiej Ekspertyzy i Komunikacji.

Wydarzenie miało charakter nie tylko dyskusyjny. Jego uczestnicy postawili sobie ambitniejsze zadanie: przejść od diagnozowania problemów do wypracowania rozwiązań, które mogłyby stać się podstawą wspólnych działań organizacji społecznych oraz dialogu z polskimi instytucjami publicznymi.

W otwarciu Forum uczestniczyli m.in. wicemarszałkini Senatu RP Magdalena Biejat, przewodnicząca Komitetu Koordynacyjnego Białoruskiej Platformy Narodowej Elada Hukasawa oraz przewodniczący Ruchu Solidarności Białoruskiej Wital Rymaszeuski.

Obecność przedstawicieli różnych środowisk pokazała, że sprawy Białorusinów mieszkających w Polsce nie są wyłącznie problemem jednej społeczności. Dotyczą również jakości funkcjonowania instytucji publicznych, integracji społecznej, praw człowieka i rozwoju społeczeństwa obywatelskiego.

Jednym z najbardziej konkretnych tematów Forum były trudności, z jakimi mierzą się Białorusini podczas legalizacji pobytu w Polsce.

Długie oczekiwanie na decyzje administracyjne, skomplikowane procedury, problemy z uzyskaniem kart pobytu i polskich dokumentów podróży - to kwestie, które dla wielu osób oznaczają niepewność dotyczącą przyszłości.

Za każdą procedurą stoi przecież człowiek: pracownik, przedsiębiorca, student, rodzic czy działacz społeczny. Przedłużająca się niepewność prawna może utrudniać planowanie życia zawodowego i rodzinnego, podróżowanie oraz korzystanie z różnych możliwości rozwoju.

Podczas pierwszej dyskusji panelowej przedstawiciele organizacji zajmujących się pomocą prawną i integracją Białorusinów zwracali uwagę, że dotychczasowe działania często koncentrują się na rozwiązywaniu indywidualnych przypadków. Tymczasem skala problemów wymaga zmian systemowych.

Walancin Karejeu z gdańskiej organizacji „Tu żyjemy” przedstawił doświadczenia mobilizacji społecznej w odpowiedzi na znaczne opóźnienia w wydawaniu zezwoleń na pobyt.

Z kolei Dzmitry Kuchlej, dyrektor wykonawczy Instytutu Rozwoju i Rynku Społecznego w Białorusi i Europie Wschodniej, podkreślił potrzebę przejścia od rozproszonych inicjatyw do skoordynowanych działań, wykorzystujących doświadczenie organizacji już zaangażowanych w pomoc prawną.

Wśród propozycji znalazły się uproszczenie procedur wydawania i przedłużania polskich dokumentów podróży, skrócenie czasu rozpatrywania wniosków pobytowych oraz rozważenie możliwości powierzenia części technicznej obsługi dokumentów wyspecjalizowanym podmiotom zewnętrznym, na wzór centrów wizowych.

Dyskutowano także o wykorzystaniu europejskich mechanizmów prawnych do ochrony praw Białorusinów oraz o dodatkowych rozwiązaniach organizacyjnych i finansowych, które mogłyby usprawnić pracę administracji.

Jedną z przedstawionych koncepcji była propozycja socjologa prof. Andreja Wardamackiego dotycząca możliwości finansowania dodatkowej pracy urzędników zajmujących się legalizacją pobytu ze specjalnych opłat wnoszonych przez zainteresowanych. To rozwiązanie wymagałoby oczywiście dalszej analizy prawnej i organizacyjnej.

Wspólny wniosek z dyskusji był jednak wyraźny: nie wystarczy pomagać ludziom pokonywać kolejne bariery administracyjne. Trzeba również dążyć do ograniczenia samych barier.

Drugim ważnym tematem Forum była przyszłość współpracy między polskim a białoruskim społeczeństwem obywatelskim.

Przez wiele lat współpraca ta była w dużej mierze budowana wokół solidarności z osobami doświadczającymi represji politycznych, wspierania niezależnych inicjatyw białoruskich oraz pomocy osobom zmuszonym do opuszczenia swojego kraju.

Dziś pojawia się jednak kolejne wyzwanie: jak przekształcić solidarność w trwałe, partnerskie relacje między organizacjami?

Białoruskie organizacje działające w Polsce posiadają własne doświadczenie, kompetencje eksperckie, kontakty międzynarodowe i potencjał organizacyjny. Zajmują się edukacją, ochroną środowiska, kulturą, prawami człowieka, pomocą społeczną, rozwojem lokalnym i wieloma innymi dziedzinami.

Dlatego nie powinny być postrzegane wyłącznie jako beneficjenci wsparcia, lecz także jako pełnoprawni partnerzy polskich organizacji pozarządowych.

Podczas drugiej dyskusji panelowej Wital Rymaszeuski, przewodniczący Ruchu Solidarności Białoruskiej, podkreślił znaczenie zachowania białoruskiej tożsamości narodowej w kontekście europejskim oraz wzmacniania podmiotowości Białorusinów jako aktywnych uczestników życia społecznego.

Uładzimir Zujew, krajowy koordynator Białoruskiej Platformy Narodowej w Forum Społeczeństwa Obywatelskiego Partnerstwa Wschodniego, prezes Fundacji «Nierusz Natura», zachęcał białoruskie organizacje do aktywniejszego włączania się w europejskie sieci społeczeństwa obywatelskiego.

Jako przykład wskazał Polską Sieć Rzecznictwa Europejskiego (PSRE), utworzoną we wrześniu 2026 roku. Udział w takich strukturach może otwierać białoruskim organizacjom nowe możliwości reprezentowania swoich interesów, uczestniczenia w konsultacjach i wpływania na europejskie polityki publiczne.

To istotna zmiana perspektywy. Białoruskie organizacje nie muszą ograniczać swojej działalności do spraw dotyczących wyłącznie Białorusi czy białoruskiej diaspory. Mogą również wnosić wkład w rozwiązywanie wspólnych problemów społecznych, ekologicznych i gospodarczych w Polsce oraz całej Europie.

Ważnym elementem Forum był udział przedstawicieli polskich instytucji i organizacji społecznych.

Ewelina Warnel z Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego przedstawiła dostępne instrumenty wsparcia organizacji pozarządowych, nowe programy oraz możliwości konsultacji i szkoleń.

Dla białoruskich organizacji działających w Polsce dostęp do informacji o polskich mechanizmach finansowania i rozwoju instytucjonalnego ma szczególne znaczenie. Wiele z nich dysponuje dużym potencjałem merytorycznym, ale potrzebuje lepszego poznania krajowego systemu wsparcia organizacji pozarządowych.

Z kolei Krzysztof Mrozek z Polskiej Zielonej Sieci zwrócił uwagę na ekspercki potencjał białoruskich organizacji działających w różnych regionach Polski.

Ich doświadczenie może być wartościowe podczas konsultacji społecznych na poziomie regionalnym, krajowym i europejskim.

To pokazuje, że współpraca może przynosić korzyści obu stronom. Polskie organizacje zyskują nowych partnerów, kompetencje i perspektywy, a białoruskie - możliwość szerszego uczestnictwa w życiu publicznym i wzmacniania swojej pozycji instytucjonalnej.

Jednym z najważniejszych wniosków Forum była potrzeba odejścia od współpracy ograniczonej do pojedynczych projektów, wydarzeń i doraźnych inicjatyw.

Nawet wartościowe przedsięwzięcia często kończą się wraz z wyczerpaniem finansowania. Powstają kontakty, doświadczenia i pomysły, ale brakuje mechanizmu pozwalającego rozwijać je w dłuższej perspektywie.

Dlatego uczestnicy Forum rozmawiali o stworzeniu trwałej sieci współpracy polskich i białoruskich organizacji społecznych.

Taka sieć mogłaby służyć regularnej wymianie informacji, tworzeniu wspólnych projektów, koordynacji działań rzeczniczych oraz prowadzeniu dialogu z instytucjami publicznymi.

Nie chodzi przy tym koniecznie o budowanie kolejnej rozbudowanej struktury organizacyjnej. Ważniejsze wydaje się stworzenie praktycznych mechanizmów, dzięki którym organizacje będą mogły szybko odnajdywać partnerów, dzielić się doświadczeniem i wspólnie reagować na pojawiające się problemy.

Istotnym elementem przyszłej współpracy powinno być również włączanie organizacji białoruskich w istniejące polskie i europejskie sieci społeczeństwa obywatelskiego.

Takie podejście pozwala uniknąć izolowania białoruskiego sektora pozarządowego w odrębnym środowisku i sprzyja jego rzeczywistej integracji z polskim społeczeństwem obywatelskim.

Podczas Forum podjęto również temat sytuacji osób należących do grup szczególnie wrażliwych.

W ramach pracy tematycznej uczestnicy analizowali istniejące mechanizmy pomocy oraz możliwości poprawy współpracy między organizacjami.

Ważnym wyzwaniem pozostaje zapewnienie wsparcia, które nie ogranicza się do jednorazowej interwencji, ale pozwala skuteczniej odpowiadać na złożone problemy osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej.

Organizacje społeczne dysponują różnymi zasobami i kompetencjami. Jedne specjalizują się w pomocy prawnej, inne w integracji społecznej, wsparciu psychologicznym czy edukacji. Lepsza koordynacja ich działań może zwiększyć dostępność i skuteczność pomocy.

Drugim obszarem pracy grupowej była legalizacja pobytu Białorusinów w Polsce. Uczestnicy dyskutowali o przygotowaniu uzgodnionego pakietu rekomendacji dla polskich instytucji państwowych oraz o wspólnych działaniach rzeczniczych.

Forum zakończyło się wskazaniem pięciu priorytetowych kierunków współpracy:

1. Przygotowanie konkretnych rekomendacji dotyczących uproszczenia legalizacji pobytu Białorusinów w Polsce - tak aby problemy administracyjne były rozwiązywane systemowo, a nie wyłącznie poprzez indywidualne interwencje.
2. Rozwój wspólnych mechanizmów wsparcia grup szczególnie wrażliwych - poprzez lepszą koordynację organizacji i wykorzystanie ich kompetencji.
3. Ustanowienie stałej komunikacji między polskimi i białoruskimi organizacjami - pozwalającej na wymianę informacji, doświadczeń i dobrych praktyk.
4. Koordynacja wspólnych działań rzeczniczych i dialogu z polskimi instytucjami publicznymi - aby głos organizacji społecznych był lepiej słyszalny i skuteczniej przekładał się na konkretne decyzje.
5. Włączanie białoruskich organizacji do polskich i europejskich sieci społeczeństwa obywatelskiego - jako pełnoprawnych partnerów wspólnych inicjatyw.

Realizacja tych postulatów będzie wymagała dalszej pracy, odpowiedzialności poszczególnych organizacji i gotowości instytucji publicznych do dialogu.

Polsko-Białoruskie Forum Społeczeństwa Obywatelskiego pokazało, że relacje między organizacjami obu krajów znajdują się w ważnym momencie rozwoju.

Pomoc Białorusinom, którzy znaleźli w Polsce bezpieczeństwo i możliwość kontynuowania swojej działalności, pozostaje istotnym zadaniem. Jednocześnie coraz większego znaczenia nabiera budowanie partnerstwa opartego na wspólnych wartościach, wzajemnym szacunku i odpowiedzialności.

Białoruskie społeczeństwo obywatelskie, mimo trudnych warunków działania w kraju i wyzwań związanych z emigracją, zachowało znaczący potencjał organizacyjny i ekspercki. Współpraca z polskimi partnerami może pomóc nie tylko w jego utrzymaniu, ale także w dalszym rozwoju.

Z kolei dla polskiego sektora obywatelskiego obecność aktywnych organizacji białoruskich stanowi szansę na wzbogacenie doświadczeń, rozwijanie współpracy międzynarodowej i wzmacnianie społeczeństwa otwartego na różnorodność.

Najważniejsze pytanie po warszawskim Forum brzmi więc nie tylko: co udało się przedyskutować? Znacznie istotniejsze jest to, jakie konkretne działania zostaną podjęte w kolejnych miesiącach.

Bo prawdziwa solidarność nie kończy się na deklaracjach. Jej miarą jest zdolność do wspólnego działania, rozwiązywania problemów i budowania trwałych relacji.

Warszawskie Forum może stać się ważnym krokiem w tym kierunku - pod warunkiem że wypracowane propozycje przełożą się na praktyczne rozwiązania i stałą współpracę polskich oraz białoruskich organizacji społecznych.