Publicystyka - ngo.pl

W 7 krajach UE zaproponowano lub uchwalono nowe restrykcyjne przepisy dotyczące organizacji społecznych, co dodatkowo pogorszyło i tak już ponury obraz sytuacji. W co najmniej 9 krajach Unii odnotowano przypadki użycia nadmiernej siły przez organy ścigania, arbitralnych zatrzymań oraz nękania przez policję.

Raport dokumentuje sytuację organizacji społeczeństwa obywatelskiego i aktywistów w Unii Europejskiej i na Bałkanach Zachodnich i potwierdza, że w 2025 roku ograniczenia wobec społeczeństwa obywatelskiego stają się zinstytucjonalizowane i powszechne. Ograniczenia te obejmują bezpodstawne oskarżenia przeciwko organizacjom społecznym w Parlamencie Europejskim i parlamentach krajowych, rozprzestrzenianie się ustawodawstwa i retoryki dotyczącej „zagranicznych agentów” oraz ograniczenia prawa do protestów.

Raport wskazuje, że ataki na wolność zgromadzeń stają się normą, a ich celem są w szczególności ruchy solidarności z Palestyną, działania pro-klimatyczne oraz aktywność na rzecz sprawiedliwości społecznej.

„Od kryminalizacji aktywistów i ruchów protestacyjnych po kampanie oszczerstw prowadzone w Parlamencie Europejskim – nasze ustalenia wskazują na wyraźny spadek swobód obywatelskich w 2025 roku. Widzimy wyraźną wzajemną zależność: ograniczenia w państwach członkowskich są wzmacniane w Brukseli, podczas gdy polityka UE stanowi przykrywkę dla krajowych represji wobec społeczeństwa obywatelskiego” – komentuje wyniki raportu Aarti Narsee, starsza specjalistka ds. polityki w European Civic Forum.

Raport zawiera także rozdział poświęcony Polsce opracowany przez Ogólnopolską Federację Organizacji Pozarządowych (OFOP). Główne problemy, jakie odnotowuje on w Polsce w 2025 roku to:

• Bariery strukturalne, niestabilność finansowania oraz uciążliwe procedury rejestracyjne i wymogi sprawozdawcze, z którymi borykają się organizacje społeczne;
• Zagrożenia systemowe, w tym mowa nienawiści, pozwy typu SLAPP, obawy przed inwigilacją oraz ciągła presja na organizacje zajmujące się migracją, prawami osób LGBTQI+ i prawami reprodukcyjnymi oraz sprawiedliwością środowiskową, które utrzymują się mimo pewnych reform;
• Próby kryminalizacji pomocy humanitarnej.

– Choć epicentrum zapaści swobody aktywności obywatelskiej oddaliło się od Polski, nie znaczy to, że sytuacja stała się u nas bezpieczna. Z jednej strony, obserwujemy nasilenie narracji krytycznych do udziału społeczeństwa obywatelskiego w życiu publicznym w instytucjach Unii Europejskiej. To może wpłynąć też na funkcjonowanie organizacji w Polsce, szczególnie w powiązaniu z ich finansowaniem z unijnego budżetu. Z drugiej, ograniczenia prawa do protestu, swobody wypowiedzi czy próby nałożenia dodatkowej kontroli na organizacje obywatelskiej w krajach Europy południowej i zachodniej mogą stanowić trend, który dotrze i do nas. Zwłaszcza, że wciąż nie udało się wprowadzić w Polsce żadnych rozwiązań systemowych zwiększających odporność organizacji w tym zakresie – mówi Filip Pazderski, szef programu Społeczeństwo Obywatelskie Fundacji Batorego.

Raport, opracowany i zredagowany przez European Civic Forum, składa się z analizy horyzontalnej, która dotyczy ogólnoeuropejskich zmian w przestrzeni obywatelskiej i została sporządzona przez ECF, a także z 13 raportów krajowych i jednego raportu regionalnego przygotowanych przez ekspertów społeczeństwa obywatelskiego działających w terenie. Raporty obejmują zmiany w 2025 roku, choć w wyjątkowych przypadkach posłużono się odpowiednimi przykładami z 2026 roku. ECF stosuje metodologię MACS, której celem jest monitorowanie sześciu kluczowych wymiarów kształtujących przestrzeń obywatelską. Każdy wymiar obejmuje kilka standardów dotyczących wypełniania zobowiązań państw wynikających z prawa międzynarodowego.

Wymiary te to:

1. Wolność zrzeszania się
2. Dostęp do finansowania
3. Wolność pokojowych zgromadzeń
4. Wolność wypowiedzi
5. Uczestnictwo w podejmowaniu decyzji
6. Bezpieczna przestrzeń

Pełny raport, zawierający 8 kluczowych trendów dotyczących europejskiej przestrzeni obywatelskiej, można przeczytać na stronie ➡️civicspacewatch.eu.

O European Civic Forum

European Civic Forum (ECF) to paneuropejska sieć ponad 100 stowarzyszeń i organizacji społecznych z 30 krajów europejskich. Założona w 2005 roku przez organizacje członkowskie, od prawie dwóch dekad działa na rzecz ochrony przestrzeni obywatelskiej, umożliwiania obywatelom podejmowania aktywności oraz budowania dialogu obywatelskiego w celu zapewnienia większej równości, solidarności i demokracji w Europie.

Raport „Civic Space 2026”.