NIK kontroluje organizacje pozarządowe. W PORADNIK.NGO.PL zbieramy najważniejsze informacje o kontrolach NIK
Najwyższa Izba Kontroli to instytucja o bardzo szerokich uprawnieniach kontrolnych. Kontrolerzy NIK mogą odwiedzać również organizacje pozarządowe, w sytuacji kiedy wykorzystują one środki publiczne lub majątek.
W PORADNIK.NGO.PL zbieramy informacje o różnych rodzajach kontroli NGO. Chociaż kontrolerzy NIK nie odwiedzają organizacji zbyt często (zwykle częściej trafiać będą do nas kontrole z instytucji, które przyznają nam dotacje czy choćby z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych), to jednak kontrola NIK wydaje się sprawą poważną – choćby ze względu na jej możliwy zakres. Zobacz, jakie przepisy regulują działania Najwyższej Izby Kontroli.
NIK i ustawa o NIK
Najwyższa Izba Kontroli jest naczelnym organem kontroli państwowej.
„Gdzie publiczne pieniądze tam kontrola NIK. NIK bada wszystkie obszary działalności państwa, w które zaangażowane są publiczne pieniądze lub majątek, sprawdza też, czy instytucje publiczne wykonują swoje zadania w sposób skuteczny, wydajny i oszczędny” – przeczytamy w serwisie internetowym Najwyższej Izby Kontroli.
Działania Izby reguluje ustawa z dnia 23 grudnia 1994 r. o Najwyższej Izbie Kontroli.
Dlaczego organizacje pozarządowe mogą być kontrolowane przez NIK
Jak przeczytaliśmy wyżej, NIK kontroluje "instytucje publiczne". Jak więc kontrolerzy trafiają do NGO-sów? Decyduje o tym fakt, że organizacje w różny sposób mogą korzystać z pieniędzy publicznych, z mienia państwowego lub komunalnego, angażują się też w działania państwa lub korzystają z jego wsparcia. Na możliwość kontrolowania organizacji pozarządowych wskazuje ustęp 3 w artykule 2 ustawy o NIK (podkreślenia od redakcji).
art. 2 ust. 3 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli
Najwyższa Izba Kontroli może również kontrolować działalność innych jednostek organizacyjnych i podmiotów gospodarczych (przedsiębiorców) w zakresie, w jakim wykorzystują one majątek lub środki państwowe lub komunalne oraz wywiązują się z zobowiązań finansowych na rzecz państwa, w szczególności:
1) wykonują zadania zlecone lub powierzone przez państwo lub samorząd terytorialny;
2) wykonują zamówienia publiczne na rzecz państwa lub samorządu terytorialnego;
3) organizują lub wykonują prace interwencyjne albo roboty publiczne;
4) działają z udziałem państwa lub samorządu terytorialnego, korzystają z mienia państwowego lub samorządowego, w tym także ze środków przyznanych na podstawie umów międzynarodowych;
5) korzystają z indywidualnie przyznanej pomocy, poręczenia lub gwarancji udzielonych przez państwo, samorząd terytorialny lub podmioty określone w ustawie z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne (Dz. U. z 2020 r. poz. 122 i 568);
5a) udzielają lub korzystają z pomocy publicznej podlegającej monitorowaniu w rozumieniu odrębnych przepisów;
6) wykonują zadania z zakresu powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego;
7) wywiązują się z zobowiązań, do których stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), z innych należności budżetowych, gospodarki pozabudżetowej i państwowych funduszy celowych oraz świadczeń pieniężnych na rzecz państwa wynikających ze stosunków cywilnoprawnych.
Organizacja pozarządowa może więc spodziewać się Najwyższej Izby Kontroli, kiedy korzysta z dotacji (np. ze środków ministerstwa, samorządu, instytucji takich jak PFRON). Może być również skontrolowana przez NIK, kiedy dotacji nie dostaje, ale np. prowadzi swoje działania w lokalu udostępnionym jej przez urząd gminy. Kontrolowane będą też NGO realizujące świadczenia opieki zdrowotnej.
Co kontroluje NIK
Ustawa o Najwyższej Izbie Kontroli daje kontrolerom bardzo szerokie uprawnienia.
Przedstawiciele NIK mają m.in. prawo do
- swobodnego wstępu do pomieszczeń jednostek kontrolowanych,
- wglądu do wszelkich dokumentów związanych z działalnością jednostek kontrolowanych,
- wzywania i przesłuchiwania świadków,
- żądania udzielenia wyjaśnień przez osoby, które wykonują lub wykonywały pracę na podstawie stosunku pracy lub innej umowy w jednostkach kontrolowanych.
Szczegółowo uprawnienia przedstawicieli NIK wylicza art. 29 ustawy.
Przepisy wskazują też, do czego zobowiązane są kontrolowane jednostki, w tym również organizacje pozarządowe.
art. 33 ust. 2 ustawy o Najwyższej Izbie Kontroli
Kierownik jednostki kontrolowanej zapewnia kontrolerowi warunki i środki niezbędne do sprawnego przeprowadzenia kontroli, w szczególności niezwłoczne przedstawianie do kontroli żądanych dokumentów i materiałów, terminowe udzielanie wyjaśnień przez pracowników jednostki, udostępnianie urządzeń technicznych oraz środków transportu z ich obsługą, a w miarę możliwości oddzielnych pomieszczeń z odpowiednim wyposażeniem.
Więcej informacji o kontrolach Najwyższej Izby Kontroli znajdziesz w informacji przygotowanej przez Marię Grochowską dla poradnik.ngo.pl. Informacja powstała dzięki współpracy ngo.pl i Centrum Pro Bono.
przeczytaj koniecznie w poradnik.ngo.pl: Kontrola Najwyższej Izby Kontroli
Dodaj informację do portalu ngo.pl!
Czekamy na Twój artykuł, komentarz, wywiad czy relację. Dotrzyj ze swoją informacją do tysięcy osób, które czytają ngo.pl.
Skorzystaj ze Stołecznego Centrum Wspierania Organizacji Pozarządowych
(22) 828 91 23
-
●Dorota Setniewska, ngo.pl
-
●Anna Mucha, Stowarzyszenie MOST
-
●Anna Mucha, Stowarzyszenie MOST
-
●Iwona Danilewicz