Publicystyka - ngo.pl

Jednym z głównych wątków, który pojawia się w dyskusjach w mediach społecznościowych oraz podczas naszych spotkań z beneficjentami jest temat sprzecznych informacji w kartach ocen. Zdarza się, że dwóch ekspertów zwraca uwagę na inne aspekty wniosku, te same elementy oceniane są skrajnie różnie. Widzimy ten problem i pracujemy nad usprawnieniami, które pozwolą go rozwiązać. Planujemy wprowadzenie dodatkowej fazy oceny wniosku  (np. konsolidacji oceny przez dwóch ekspertów, a więc konieczności ustalenia wspólnej oceny). 

To, jakie konkretnie metody zastosujemy i czy dotyczyć one będą wszystkich wniosków, ustalimy w konsultacjach z sektorem i Radą NIW, biorąc pod uwagę także koszty i czas kolejnej fazy oceny. Z pewnością jednak należy zadbać o spójną ocenę wniosków.

➡️ Przeczytaj: Jak ulepszyć system oceniania wniosków w NIW? Kilka refleksji eksperta

Wiele pracy włożyliśmy w nowy nabór ekspertów i odpowiednie przygotowanie do oceny wniosków. Jesteśmy więc przekonani, że byli oni gotowi do pracy lepiej niż podczas wszystkich poprzednich edycji konkursów. Przed nami ewaluacja prac i wypracowanie jak najwyższego standardu oceny. Z pewnością potrzebne są kolejne szkolenia i być może modyfikacje w procesie certyfikacji.

Warto rozważyć również zmianę sposobu przydzielania wniosków do oceniających. Bierzemy pod uwagę rozwiązanie, w którym, w zależności od posiadanego doświadczenia, byliby oni angażowani do pracy nad konkretnym obszarem. Chodzi tu np. o rozwój instytucjonalny, działalność strażniczą i think tanków, czy sieciowanie organizacji.

Problem braku możliwości odwołania się od oceny ekspertów pojawia się często i jest bardzo złożony. Przede wszystkim wprowadzenie odwołań albo znacząco wydłużałoby procedurę przyznawania dotacji, albo sprawiłoby, że musielibyśmy w pierwszym kroku przyznać znacznie mniej grantów, a następnie zrobić kolejną ocenę ekspercką. Trudno bowiem wyobrazić sobie, że decyzja w sprawie dofinansowania odwołujących się organizacji należałaby tylko do Dyrekcji NIW.

Na pewno celowe jest jednak umożliwienie składania odwołań, których podstawą byłyby ewidentne błędy w ocenie, np. w przypadku, kiedy ocena nie dotyczy konkretnego wniosku lub gdy oceniający nie zweryfikował jednego z kryteriów zapisanych w regulaminie.

Warto też podkreślić, że już teraz istnieje możliwość odwoływania się od oceny formalnej, a w ostatniej edycji konkursów wprowadziliśmy obowiązek wzywania do uzupełnienia braków formalnych.

W ostatnim czasie docierają do nas sygnały, że część przedstawicieli NGO ma wątpliwości, czy Narodowy Instytut Wolności nadal wspiera duże organizacje, o zasięgu ogólnopolskim i działające w większych miastach (m.in. wywiad Onet.pl z prezeską Fundacji Rodzić po Ludzku).

Warto dodać, że aktualnie działania informacyjno-promocyjne Instytutu i Adriany Porowskiej, ministry ds. społeczeństwa obywatelskiego,  skupiają się przede wszystkim na programie Moc Małych Społeczności. To nowy projekt stworzony z myślą o małych i średnich organizacjach, głównie z terenów wiejskich, który wymaga nagłośnienia.

Kiedy popatrzymy na wyniki konkursów PROO i NOWEFIO, to w części priorytetów dotacje otrzymały duże i doświadczone NGOsy, a wiele grantów nadal trafia do miast wojewódzkich. Także w priorytetach skierowanych do organizacji strażniczych i think tanków aplikować z sukcesem mogą duże ogólnopolskie organizacje.

Co więcej, zmiany wprowadzone w Programach PROO i NOWEFIO umożliwiają otrzymywanie jeszcze większych dofinansowań przez duże i bardziej doświadczone organizacje. Nie ma więc mowy o wykluczeniu określonych typów organizacji ze wsparcia, a jedynie o wydzieleniu różnych ścieżek, poprzez które duże i małe organizacje mogą aplikować o dotacje bez konkurowania ze sobą.

Dodatkowo, w programie Moc Małych Społeczności istotne są również dwa priorytety skierowane do sieci organizacji i operatorów regionalnych. Wsparcie udzielane w ich ramach pośrednio będzie pomagać małym i średnim organizacjom, ale równocześnie przyczyni się do budowy potencjału regionalnych NGOsów, które staną się liderami w swoim środowisku.

Podkreślamy, że dzięki podejmowanym działaniom szukamy balansu między potrzebami dużych i doświadczonych organizacji oraz koniecznością wspierania bardzo szerokiego grona niewielkich, często lokalnych NGOsów.

Jednym z wyzwań stojących przez grantodawcami – szczególnie w dobie sztucznej inteligencji – jest to, jak wybrać najważniejsze projekty, a nie przekazać pieniądze właścicielom (często nawet nie autorom) najlepiej wypełnionych wniosków.

Przed nami dyskusja i decyzje na temat kalibracji oceny wniosków tak, aby nie wygrywały te najlepiej napisane, ale projekty, które finansują działania naprawdę wartościowe, odpowiadające na potrzeby społeczne. Większy nacisk, w tym punktowy, na ocenę adekwatności i wpływu, a mniejszy na kwestie techniczne; inne rozłożenie punktacji; wprowadzenie nowych metod oceny, zwłaszcza najdroższych projektów; ustalenie obowiązku poświadczenia, że organizacja jest autorem projektu – to tylko część zagadnień, którymi się zajmiemy.

Szef KOD-u Kuba Karyś w tekście opublikowanym na ngo.pl oraz wyborcza.pl zapytał: „Dlaczego Narodowy Instytut Wolności nie wspomógł NGO-sów związanych z opozycją demokratyczną?”. W podobnym tonie pisał reprezentant Fundacji Aktywna Demokracja.

➡️ Przeczytaj: Konkursy NIW po nowemu. Stare grzechy w nowej odsłonie? [komentarz]

Zwracamy uwagę na to, że w III sektorze nie ma i nie powinno być podziałów na organizacje związane z opcjami politycznymi i na inne. W ramach dwóch konkursów Narodowego Instytutu Wolności, które zostały niedawno rozstrzygnięte granty otrzymało 450 organizacji. Są wśród nich harcerze, PCK, organizacje ekologiczne, patriotyczne, kobiece, jest parafia i jest organizacja wspierająca działania LGBT. Są OSP, koła gospodyń, organizacje działające na rzecz migrantów, osób chorych onkologicznie, osób w spektrum autyzmu. Są lokalne media i ogólnopolskie portale, są również organizacje młodzieżowe i senioralne, obrońcy praw konsumentów i obrońcy lasów, a także organizacje promujące kulturę, sport i edukację medialną.

W artykule Kuby Karysia czytamy, że kryteria oceny wniosków są nieznane, podobnie jak eksperci. Jest to nieprawda. Kryteria oceny zostały ustalone w szerokich konsultacjach. Zaakceptowała je Rada NIW-CRSO, która składa się w większości z przedstawicieli organizacji pozarządowych. Każdy może się z nimi zapoznać. Podobnie jak z listą ekspertów, oceniających wnioski. Są to informacje publiczne, udostępniane na stronie NIW. Warto też zauważyć, że w ramach jednego z konkursów wyodrębniliśmy osobną ścieżkę finansowania na działania strażnicze. KOD nie złożył w jej ramach wniosku, chociaż planowane działania najbardziej wpisywały się w jej założenia.

Priorytet 2 w Programie NOWEFIO to wielki kosz, do którego wkładane są praktycznie wszystkie możliwe aktywności. Wnioski w jego ramach składa tysiące organizacji o bardzo różnym profilu działalności – od Kół Gospodyń Wiejskich po ogólnopolskie NGOsy.  Bardzo trudno jest je ze sobą porównać. W tej sytuacji koniczne jest zastanowienie się nad tym, jak doprecyzować program, aby odpowiadał na konkretne wyzwania i realizował określone cele. 

Ponadto, zwłaszcza w bieżącym roku, kiedy równolegle ruszą programy tematyczne, w tym Moc Małych Społeczności i NOWFEIO, należy wyznaczyć jasne linie demarkacyjne pomiędzy nimi. Np. skoro razem z NOWEFIO rozpocznie się nabór do Funduszu Młodzieżowego, to czy w ramach tego pierwszego powinny być finansowane projekty młodzieżowe, czy zasadne jest, aby po dotacje z PROO sięgały także Cechy Rzemiosła, jeśli startuje Program Polski Inkubator Rzemiosła?

Odpowiedź na te i więcej pytań przed nami. Na początku maja odbędą się dwa spotkania konsultacyjne. Tym razem nie o regulaminach PROO i NOWEFIO, ale właśnie o tym, jak powinny wyglądać same programy.