Publicystyka - ngo.pl

W złożonym świecie zmiana przestała być wydarzeniem wyjątkowym – stała się naszą codziennością. W działaniach na rzecz zmiany społecznej często działamy pod presją szybkich rezultatów i wąsko definiowanych wskaźników efektywności, które są oderwane od dynamiki i logiki prowadzonych procesów. Mimo świetnych metodologii i narzędzi wiele inicjatyw zderza się ze „szklanym sufitem”. Otto Scharmer z MIT wskazuje, że przyczyną może być tak zwany „martwy punkt” (blind spot) – niewidoczne źródło działania, które determinuje sposób, w jaki słuchamy i budujemy relacje.

Teoria U, wypracowana i testowana latami przez Scharmera i jego współpracowników, mówi wprost, że sukces projektowanych przez nas interwencji zależy od kondycji i stanu wewnętrznego osób, które do tego procesu zapraszają i które ten proces współtworzą. To, co robimy na zewnątrz, jest bezpośrednią funkcją jakości naszej uwagi i intencji.

W pracy z ludźmi jesteśmy jak ogrodnicy pól społecznych. Tak jak rolnik nie zmusi rośliny do wzrostu, ale może zadbać o jakość i żyzność gleby, tak my możemy kultywować jakość naszych relacji i wspólnej uwagi, ponieważ to one warunkują efektywność zmiany, jaką chcemy wprowadzić w świecie zewnętrznym.

Zanim przejdziemy do dialogu na rzecz wyobrażonej zmiany, warto przygotować naszą uwagę. Scharmer porównuje słuchanie do płomienia spawarki przyłożonego do kawałka metalu: jeśli słuchamy powierzchownie, nic się nie zmienia. Jeśli jednak wytrwamy w uważności, to „metal” interakcji mięknie i staje się gotowy do formowania nowej rzeczywistości. Teoria U pokazuje, że aby „użyźnić” pole społeczne naszych działań, można świadomie wybierać adekwatne do potrzeb poziomy słuchania:

· Pobieranie (downloading): słuchamy, by potwierdzić to, co wiemy; przestrzeń naszej „bańki”, w której nic nowego nie przenika do interesującego nas systemu.

· Słuchanie faktów (factual listening): otwieramy umysł na dane podważające nasze założenia; to tryb „dobrej nauki”, w którym aktywujemy ciekawość i potencjał intelektualny.

· Słuchanie empatyczne (empathic listening): przesuwamy centrum uwagi z siebie na innych i patrzymy na świat oczami drugiego człowieka; pozwala porzucić cynizm i słuchać również sercem.

· Słuchanie generatywne (generative listening): najgłębszy poziom, na którym łączymy się z tym, co chce się ujawnić w grupie; tu budzi się odwaga i wola przyjęcia ziarna zmiany.

Świadomy wybór poziomu słuchania determinuje sposób, w który będziemy ze sobą rozmawiać.

Teoria U opisuje cztery pola (Four Fields of Conversation), które pokazują, jak nasza uważność może się manifestować w przestrzeni wspólnej rozmowy:

· Pole 1: Uprzejmej rozmowy (Talking nice) – powierzchowna wymiana zdań, mówienie tego, co inni chcą usłyszeć.

· Pole 2: Twardej debaty (Talking Tough) – bronienie swoich racji; faza konfrontacji i ścierania się argumentów.

· Pole 3: Wspólnej rozmowy (Talking Together) – system zaczyna widzieć siebie jako całość; różnice stają się wspólnym zasobem.

· Pole 4: Dialogu generatywnego (Talking Beyond) – grupa staje się „obecnością umożliwiającą” pojawienie się zmiany (enabling presence); rozwiązania rodzą się ze wspólnego skupienia na wyłaniającej się przyszłości.

Praktycy tego podejścia do zmiany dzielą się swoim doświadczeniem i konkretnymi metodami pracy, które podlegają ciągłej ewolucji. Wśród nich odnaleźć można:

· wyprawy badawcze (Sensing Journeys): wychodzenie poza oswojoną przestrzeń swojej „bańki”, by zobaczyć system oczami innych, np. osób wykluczonych czy decydentów;

· dziennik refleksji (Guided Journaling): praktyki uważności i ciszy, które pozwalają połączyć się ze źródłem naszej wewnętrznej skuteczności;

· prototypowania (2D, 3Dmodelling, 4D system mapping): budowania małych modeli, aby uczyć się poprzez działanie i pozwalać przyszłości „wyłaniać się” w procesie uczenia.

Scharmer podkreśla, że prawdziwa zmiana potrzebuje integracji potencjału intelektualnego, emocjonalnego oraz inteligencji – otwartego umysłu (ciekawości), otwartego serca (współczucia) oraz otwartej woli (odwagi do puszczenia starego). Dopiero połączenie tych trzech inteligencji otwiera pole dla efektywnego prototypowania przyszłości, w którym „mądrość ręki” może wyprzedzić to, co potrafi sformułować głowa.

Transformacja nie wydarza się w izolacji. Karmi się różnorodnością podejść, inteligencji, doświadczeń. Dobrze jest mieć wsparcie społeczności, której ujawniony potencjał zasili grunt pod kiełkującą zmianę.Takie społeczności współtworzymy w miejscach, w których żyjemy. Takie społeczności znaleźć można też w świecie wirtualnym.

Teoria U rozwija się od ponad dwudziestu lat, co roku poszerzając grono praktyków i badaczy, którzy dzielą się swoim doświadczeniem. Zainteresowanym polecam:

· darmowy kurs u.lab 1x –flagowy program MITx pt. „Leading From the Emerging Future”, którego kolejna edycja startuje już we wrześniu br.;

· zasoby platformy presencing.org – z bogatą biblioteką narzędzi i studium przypadków dostępnych na licencji Creative Commons.

Społeczność EPALE

· Zachęcam również do dołączenia do społeczności edukatorów osób dorosłych skupionej wokół platformy EPALE (https://epale.ec.europa.eu/pl)), **gdzie można odnaleźć artykuły ekspercie, zaproszenia na wydarzenia, praktyczne narzędzia, aktualne raporty czy też partnerów do projektów. Na EPALE przybliżałam między innymi Teorię U w serii artykułów – o poziomach słuchania (https://tiny.pl/y773zm4kt), o 4 polach rozmowy (https://tiny.pl/5k30t0wch) oraz o polach społecznych (https://tiny.pl/n243qzdkk).

· Zapraszam na Seminarium EPALE: „Edukator(ka) w dialogu”, które odbędzie się już 30 września, w Gdańsku.

W ramach seminarium stworzymy wspólną przestrzeń rozmowy i mikro eksperymentów z metodami oraz technikami wspierającymi efektywną współpracę na rzecz zmiany. W programie m.in.:

· dr hab. Joanna Mytnik, prof. PG (liderka Centrum Nowoczesnej Edukacji) opowie o neurobiologii uwagi, dialogu, partnerstwie i uczeniu się od siebie,

· ja wprowadzę w świat teorii U, pokazując jej praktyczną stronę,

· dr Monika Popow, z Katedry Studiów Edukacyjnych Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni podpowie jak w dialogu z technologią można uczyć się i edukować,

· warsztaty, w trakcie których będzie można poeksperymentować z metodą Active Reviewing (dr Agnieszka Leśny) oraz technikami energizerów (Jędrzej Szynkowski).

Zapraszam serdecznie do dialogu i wspólnego eksperymentowania.

Seminarium jest adresowane do osób, które pracują z dorosłymi w obszarze edukacji. To propozycja dla edukatorów dorosłych, trenerów, przedstawicieli instytucji kultury, organizacji pozarządowych oraz wszystkich, którzy chcą lepiej rozumieć dorosłych uczestników procesów rozwojowych. Udział w wydarzeniu jest bezpłatny — wystarczy posiadać konto na platformie EPALE. Szczegółowy program oraz link do rejestracji znajduje się na EPALE: https://epale.ec.europa.eu/pl/blog/seminarium-epale-edukatorka-w-dialogu

EPALE – Elektroniczna platforma na rzecz uczenia się dorosłych w Europie jest inicjatywą Komisji Europejskiej. To międzynarodowa, wielojęzyczna społeczność edukatorów osób dorosłych. Tworzą ją praktycy, którzy chcą rozwijać własne kompetencje zawodowe, prowadzić dyskusje, dzielić się doświadczeniem, rozmawiać na temat warsztatu swojej pracy https://epale.ec.europa.eu/pl.

O autorce: Ewa Duda-Maciejewska – socjolożka i badaczka, trenerka i wykładowczyni akademicka, ambasadorka EPALE. Pasjonuje się współtworzeniem holistycznych doświadczeń edukacyjnych. Jest członkinią Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego, International Sociological Assosciation, Stowarzyszenia Trenerskiego Organizacji Pozarządowych oraz międzynarodowych społeczności The Creative Revolution, University Coalition for Students Inner Development oraz REGEN|ED. Wspiera zespoły w procesach strategicznych i innowacyjnych. Niezmiennie uczy się z ciekawością.