Publicystyka - ngo.pl

Związek Stowarzyszeń Wolny Jazdów otrzymał Warszawską Nagrodę Edukacji Kulturalnej za Społeczne Archiwum Osiedla Jazdów. Projekt pokazuje, że poznawanie historii miejsca nie kończy się na dokumentach i fotografiach. Równie ważne są wspomnienia dawnych mieszkanek i mieszkańców, codzienne praktyki oraz drzewa i rośliny, które od dziesięcioleci współtworzą lokalny krajobraz. W tym roku organizacja szczególnie uważnie przyglądała się właśnie zieleni Jazdowa, odkrywając w niej ślady powojennej odbudowy Warszawy i historii sąsiedzkiej wspólnoty.

Nagrodę odebrał zespół autorski projektu: Gabriela Stępniak, Dominika Dzieniszewska i Andrzej Górz – członkinie i członkowie organizacji.

Społeczne Archiwum Osiedla Jazdów przypomina, że historia miejsca nie składa się wyłącznie z dat, planów architektonicznych i oficjalnych dokumentów. Tworzą ją także osobiste wspomnienia, relacje między ludźmi, codzienna troska o otoczenie i przyroda, która przez lata towarzyszy kolejnym pokoleniom. Docenienie projektu Warszawską Nagrodą Edukacji Kulturalnej podkreśla znaczenie takiego podejścia do edukacji, kultury i budowania więzi z miejscem.

Historia Jazdowa jest częścią historii powojennej Warszawy. Po 1945 roku odbudowa stolicy oznaczała nie tylko wznoszenie budynków i porządkowanie ulic. Konieczne było również przywracanie życia miejskiej przyrodzie, regeneracja gleby i odbudowa ekosystemu zniszczonego przez bombardowania, pożary i zalegający gruz.

W pierwszych latach po wojnie mieszkańcy mierzyli się z codziennością wśród ruin. Ziemia, na której miały rosnąć rośliny, często była wymieszana z gruzem, cegłami i odpadkami. Przywracanie jej żyzności wymagało pracy, pomysłowości i zaangażowania. Z perspektywy dzisiejszych badań nad historią miasta coraz wyraźniej widać, że proces odbudowy nie był wyłącznie realizacją odgórnych planów. Współtworzyły go również codzienne działania mieszkanek i mieszkańców.

Na Jazdowie te działania pozostawiły szczególnie widoczny ślad. Drzewa i krzewy sadzono nie tylko z myślą o estetyce. Dawały cień, osłaniały przed słońcem, zapraszały ptaki i dostarczały owoców. Pomagały oswajać przestrzeń, budować poczucie domu i tworzyć warunki do sąsiedzkich spotkań. Były wyrazem troski o miejsce, które miało służyć nie tylko pojedynczym osobom, lecz całej wspólnocie.

Jak wynika ze wspomnień zbieranych przez osoby zaangażowane w Społeczne Archiwum Osiedla Jazdów, roślinność i ziemia regularnie powracają w opowieściach dawnych mieszkanek i mieszkańców. Ziemię przywożono z różnych miejsc Warszawy i z innych części Polski, a rośliny pojawiały się w otoczeniu domów w odpowiedzi na konkretne potrzeby. Wiele nasadzeń powstawało spontanicznie, bez formalnych procedur i konsultacji. Były efektem indywidualnych decyzji, ale także poczucia odpowiedzialności za wspólne dobro.

W tym roku Związek Stowarzyszeń Wolny Jazdów skierował szczególną uwagę na drzewa i rośliny rosnące na osiedlu. Stały się one nie tylko przedmiotem obserwacji, lecz także punktem wyjścia do rozmów o powojennej odbudowie, pamięci i relacjach międzypokoleniowych.

Jedną z bohaterek tegorocznych działań jest brzoza posadzona przez Marylę Kędzierską, dawną mieszkankę Jazdowa. Pani Maryla zamieszkała tu wraz z rodzicami w sierpniu 1945 roku, mając zaledwie trzy miesiące. Była związana z osiedlem od samego początku jego istnienia. Drzewo, które posadziła, pozwala spojrzeć na historię nie tylko przez pryzmat wielkich wydarzeń, ale też przez osobiste doświadczenie i konkretne gesty troski.

Brzoza staje się w ten sposób czymś więcej niż elementem krajobrazu. Łączy biografię konkretnej osoby z historią miejsca i przemianami miasta. Pokazuje, że pamięć może być zakorzeniona w przestrzeni, a opowieści o przeszłości można odczytywać także z tego, co rośnie wokół nas.

Nie każde drzewo zachowało się w niezmienionej postaci, a sam wiek rośliny nie wystarczy, by odtworzyć jej historię. Potrzebne są rozmowy, fotografie, wspomnienia i wspólne badania. Dopiero zestawienie tych źródeł pozwala odkrywać, kto sadził drzewa, dlaczego wybierał konkretne gatunki, skąd pochodziły rośliny i jak zmieniało się ich znaczenie dla kolejnych pokoleń.

Tak rozumiane archiwum wykracza poza tradycyjne gromadzenie materiałów. Staje się procesem wspólnego odkrywania historii, w którym wiedza dawnych mieszkanek i mieszkańców spotyka się z doświadczeniem osób współtworzących Jazdów dzisiaj.

Społeczne Archiwum Osiedla Jazdów było współfinansowane przez m. st. Warszawy.