Publicystyka - ngo.pl

Zespół Proste prawo dla NGO, działający przy Ogólnopolskiej Federacji Organizacji Pozarządowych, zakończył analizę uwag z konsultacji przygotowanego przez przedstawicieli organizacji i samorządów projektu nowelizacji ustawy o samorządzie gminnym. W odpowiedzi na głosy samorządowców, organizacji pozarządowych i obywateli opublikowaliśmy szczegółowy raport z konsultacji, nanieśliśmy poprawki w treści ustawy oraz rozbudowaliśmy uzasadnienie.

Głównym celem projektowanej ustawy jest rozdzielenie pobudzania aktywności obywatelskiej od zlecania zadań publicznych i umieszczenie konkretnych instrumentów, które mają ten cel realizować, bezpośrednio w ustawie o samorządzie gminnym. Nowelizacja wprowadza fakultatywny Fundusz Aktywności Obywatelskiej, pozwalający na elastyczne wspieranie organizacji społecznych i niezrzeszonych grup nieformalnych. Ponadto upraszcza i przenosi inicjatywę lokalną do regulacji samorządowej.

Po zakończeniu etapu konsultacji środowiskowych samych założeń do ustawy (Kliknij) reforma wspierania aktywności obywatelskiej weszła w fazę konsultowania konkretnych zapisów legislacyjnych. Od 3 do 31 sierpnia 2026 roku przeprowadziliśmy konsultacje społeczne projektu ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz innych ustaw.

Informacje o możliwości włączenia się w proces legislacyjny dystrybuowaliśmy m.in. za pośrednictwem portalu ngo.pl, wysyłając zaproszenia mailowe do 2329 urzędów miast i gmin oraz 204 pełnomocników jednostek samorządu terytorialnego do spraw współpracy z organizacjami pozarządowymi. W wyznaczonym terminie swoje stanowiska nadesłało 16 podmiotów i osób indywidualnych.

Zgłoszone w toku konsultacji uwagi skoncentrowały się wokół kwestii formalno-prawnych, elastyczności zapisów, reżimu finansów publicznych oraz relacji między nowym Funduszem Aktywności Obywatelskiej a inicjatywą lokalną. W odpowiedzi na zgłoszone opinie nanieśliśmy na projekt konkretne poprawki oraz rozwinęliśmy uzasadnienie w miejscach budzących wątpliwości.

Część samorządów zgłaszała obawy przed tworzeniem rozbudowanej procedury i paraliżem w mniejszych gminach. Fundusz Aktywności Obywatelskiej ma mieć charakter w pełni fakultatywny – decyzja o jego utworzeniu należy do rady gminy. Aby jednak ułatwić samorządom jego wdrożenie, do projektu ustawy dodaliśmy wzorcową uchwałę rady gminy.

Po otrzymaniu uwag dotyczących braku osobowości prawnej niezrzeszonych grup mieszkańców doprecyzowaliśmy zapisy w projekcie tak, żeby możliwe było ubieganie się o dotację bezpośrednio przez grupę mieszkańców lub za pośrednictwem organizacji pozarządowej. W pierwszym przypadku umowę zawierają osoby fizyczne tworzące grupę, które ponoszą solidarną odpowiedzialność za wykonanie i rozliczenie dotacji.

Uwzględniliśmy uwagi w zakresie prawa finansów publicznych, dodając m.in. przepisy wprowadzające wyjątek od zakazu wiązania dochodów z wydatkami w odniesieniu do darowizn i spadków przekazywanych na Fundusz Aktywności Obywatelskiej oraz możliwość ujmowania niewykorzystanych środków FAO w wykazie wydatków niewygasających.

Zespół OFOP Proste prawo dla NGO składa podziękowania wszystkim osobom, organizacjom i instytucjom, które zaangażowały się w proces konsultacji projektu. Różnorodne opinie, część niezwykle szczegółowych i wnikliwych, przyczyniły się do ponownej analizy naszego projektu, a także były dla nas wyrazem gotowości do prowadzenia dialogu na temat współpracy jednostek samorządu z organizacjami społecznymi. Naszym celem jest taki projekt, który w sposób realny posłuży rozwojowi społeczeństwa
obywatelskiego, wzmocni potencjał lokalnych organizacji pozarządowych i przyniesie wymierne korzyści wspólnotom samorządowym w całej Polsce.

Inicjatywa jest realizowana w partnerstwie przez Ogólnopolską Federację Organizacji Pozarządowych, Polską Fundację im. Roberta Schumana oraz Fundację trzeci.org w ramach Zespołu Proste prawo dla NGO i jest finansowana przez program CIVITATES – The European Democracy Fund.