Publicystyka - ngo.pl

25 czerwca 2026 r., w przeddzień 100. rocznicy urodzin Mariana Turskiego, w Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN odbyła się wyjątkowa gala poświęcona pamięci człowieka, którego przesłanie "Nie bądź obojętny” stało się jednym z najważniejszych współczesnych drogowskazów odpowiedzialności obywatelskiej. Podczas uroczystości wręczono pierwsze Nagrody Funduszu Nieobojętnych im. Mariana Turskiego oraz specjalne Nagrody Historyczne tygodnika „Polityka”. Organizatorami wydarzenia były Stowarzyszenie Żydowski Instytut Historyczny w Polsce, tygodnik „Polityka” oraz Muzeum POLIN.

Kapituła konkursu jednogłośnie zdecydowała o przyznaniu ex aequo Grand Prix pierwszej edycji Fundacji Strefa Dorastania oraz Stowarzyszeniu Inicjatywa Obywatelska Pro Civium za projekt „Nie Wykluczam. Szanuję i Wspieram”.

– Dla naszego Stowarzyszenia jest to wyróżnienie szczególne. Nie tylko dlatego, że wiąże się z możliwością realizacji kolejnego programu społecznego, ale przede wszystkim dlatego, że zostało przyznane w roku setnej rocznicy urodzin Mariana Turskiego - człowieka, który przez całe życie przypominał, że największym zagrożeniem dla społeczeństwa nie jest wyłącznie nienawiść, lecz także obojętność wobec niej - mówi obecna na Gali Izabela Jarczewska, Prezes Zarządu Stowarzyszenia.

To właśnie jego słynne "XI Przykazanie - Nie bądź obojętny” stało się fundamentem działalności Funduszu Nieobojętnych. Misją Funduszu jest wspieranie inicjatyw przeciwdziałających dyskryminacji, uprzedzeniom i wykluczeniu oraz budowanie społeczeństwa opartego na wzajemnym szacunku i odpowiedzialności obywatelskiej.

Uroczystość zgromadziła rodzinę Mariana Turskiego, przedstawicieli instytucji kultury, świata nauki, organizacji społecznych oraz mediów. Wśród gości znaleźli się między innymi były Prezydent RP Aleksander Kwaśniewski, reporterka i pisarka Hanna Krall, córka Mariana Turskiego Joanna Turska, redaktor naczelny tygodnika „Polityka” Jerzy Baczyński, a także przedstawiciele Muzeum POLIN, Stowarzyszenia Żydowski Instytut Historyczny, posłowie, członkowie Rządu oraz środowisk akademickich.

– W czasie gali podkreślano, że dziedzictwo Mariana Turskiego nie powinno ograniczać się do pamięci historycznej. Powinno być inspiracją do codziennych działań na rzecz ludzi narażonych na wykluczenie, stygmatyzację i przemoc. To właśnie ta myśl przewijała się zarówno w wystąpieniach organizatorów, jak i laureatów - dodaje Katarzyna Matusiak, Dyrektor Centrum Realizacji Zadań Publicznych i Programów Społecznych Pro Civium, komórki organizacyjnej odpowiedzialnej za realizację zadania, a jednocześnie, Sekretarz Biura Społecznej Rady Zapobiegania Wykluczeniu i Mowie Nienawiści.

Projekt "Nie Wykluczam. Szanuję i Wspieram” nie koncentruje się na jednej grupie społecznej.

Jego założeniem jest stworzenie modelu reagowania na stygmatyzację i mowę nienawiści wobec wszystkich osób zagrożonych wykluczeniem - bez względu na przyczynę tego wykluczenia.

Program obejmie działania edukacyjne skierowane przede wszystkim do młodych dorosłych, rozwój materiałów szkoleniowych, kampanię społeczną, publikacje eksperckie, webinary, podcasty, poradniki oraz działania prowadzone wspólnie z instytucjami publicznymi, organizacjami społecznymi i środowiskami akademickimi.

Istotnym elementem będzie również rozwój praktycznych narzędzi pomagających rozpoznawać zjawiska stygmatyzacji oraz właściwie reagować na mowę nienawiści, przemoc symboliczną i społeczne wykluczenie.

Projekt zakłada, że przeciwdziałanie dyskryminacji nie może ograniczać się do reagowania po wystąpieniu problemu. Kluczowe jest budowanie kompetencji społecznych, uczenie odpowiedzialności świadków oraz tworzenie lokalnych środowisk gotowych do reagowania zanim wykluczenie stanie się trwałym doświadczeniem konkretnego człowieka.

Kapituła konkursu doceniła nie tylko sam pomysł projektu, ale również doświadczenie organizacji.

Od wielu lat Stowarzyszenie Inicjatywa Obywatelska Pro Civium prowadzi działania na styku edukacji obywatelskiej, pomocy psychologicznej, poradnictwa prawnego, wsparcia osób zagrożonych wykluczeniem oraz rozwoju wolontariatu.

W ramach realizowanych programów organizacja współpracuje z jednostkami samorządu terytorialnego, uczelniami, instytucjami pomocy społecznej, środowiskiem akademickim oraz setkami wolontariuszy i specjalistów z całej Polski. Zdobyte doświadczenie pozwala przenosić dobre praktyki pomiędzy różnymi obszarami życia społecznego i tworzyć rozwiązania, które mogą być wykorzystywane również przez inne organizacje pozarządowe.

Zdaniem Kapituły Funduszu, co było na Gali podkreślane wielokrotnie "Pro Civium" gwarantuje trwałość idei, jej realizację po zakończeniu finansowania".

– To prawa. Stowarzyszenie zna problem stygmatyzacji, wykluczenia i hejtu - tłumaczy Prezes Zarządu Stowarzyszenia Inicjatywa Obywatelska Pro Civium. - Sami zostaliśmy dotknięci tym zjawiskiem kilka lat temu. Bez powodu, w zasadzie, dlatego, że nie zgadzaliśmy się z pomysłami ówczesnego Ministra Sprawiedliwości. Zatem przeciwdziałanie stygmatyzacji, wykluczeniu, mowie nienawiści jest wpisane w nasze DNA. I nic tego nie zmieni, za to my wiele zmienimy, to mogę zagwarantować wszystkim hejterom, tzw. mediom i podmiotom, które dopuszczają się takich działań względem człowieka.

Nagroda Funduszu Nieobojętnych nie jest zwieńczeniem naszych działań, lecz początkiem nowego etapu.

Już w najbliższych miesiącach rozpoczniemy realizację programu, którego efektem będą między innymi materiały edukacyjne, działania skierowane do młodzieży i młodych dorosłych, współpraca z ekspertami, kampanie społeczne oraz inicjatywy budujące kulturę reagowania na dyskryminację.

Równolegle przygotowywane będą publikacje, poradniki, webinary, podcasty, działania informacyjne oraz wydarzenia otwarte, których wspólnym celem będzie praktyczne wdrażanie idei Mariana Turskiego w codziennym życiu społecznym.

Szczególnym sygnałem dla całego sektora obywatelskiego jest zapowiedź wspierania i promowania idei Funduszu oraz nagrodzonych inicjatyw przez tygodnik "Polityka”, współtwórcę Funduszu Nieobojętnych, a także deklaracje zainteresowania tematyką ze strony "Gazety Wyborczej”. To pokazuje, że działania przeciwko dyskryminacji przestają być wyłącznie domeną organizacji społecznych, a stają się przedmiotem szerokiej debaty publicznej. Informacje o gali i laureatach zostały już opublikowane przez organizatorów oraz media relacjonujące wydarzenie.

Marian Turski wielokrotnie powtarzał, że zło rodzi się wtedy, gdy ludzie przestają reagować.

Projekt "Nie Wykluczam. Szanuję i Wspieram” jest próbą przełożenia tego przesłania na konkretne działania edukacyjne i społeczne. Nie chodzi wyłącznie o walkę z mową nienawiści. Chodzi o budowanie wspólnoty, w której człowiek pozostawiony sam ze swoim wykluczeniem nie będzie musiał pytać, czy ktoś zareaguje.

Bo właśnie od tej reakcji - od zwykłej ludzkiej nieobojętności - zaczyna się każda realna zmiana.

Artykuł przygotowała redakcja magazynu "Lokalni Niezwyciężeni - Forum Środowiska Wolontariackiego", Wydawnictwo Pro Civium: www.lokalniniezwyciezeni.pl

Już 1 sierpnia 2026 roku na jednej ze stron internetowych Stowarzyszenia Inicjatywa Obywatelska Pro Civium dostępna będzie zakładka: NIE WYKLUCZAM! - Punkt Reagowania.

Wejdź na https://stopstygmatyzacji.pl

i wdróż/dołącz do

• Ogólnopolskiej Sieci Przeciwdziałania Wykluczeniu i Mowie Nienawiści “Nie jestem obojętny”
• Minimalny Standard Reagowania na Stygmatyzację, Wykluczenie i Mowę Nienawiści
• Społecznej Rady Zapobiegania Wykluczeniu i Mowie Nienawiści