Publicystyka - ngo.pl

Najbardziej krytyczna część uchwały dotyczy sposobu prowadzenia konsultacji.

KRK wskazuje, że w sprawach bezpośrednio wpływających na możliwość prowadzenia niezależnego życia przez osoby z niepełnosprawnościami dialog nie powinien ograniczać się do przekazywania informacji dopiero po podjęciu zasadniczych decyzji albo po opublikowaniu gotowych programów i konkursów.

Zdaniem Rady konsultacje powinny być prowadzone na takim etapie, aby można było jeszcze realnie wpłynąć m.in. na wysokość budżetu, zasady realizacji programu, jego harmonogram oraz przyszłość kolejnych edycji.

„Samo przekazywanie informacji o decyzjach już podjętych nie może być uznane za wystarczający standard dialogu” – wskazuje KRK w uchwale.

Rada oczekuje dlatego stworzenia jasnego i stałego mechanizmu konsultowania programów finansowanych z Funduszu Solidarnościowego. Informacje o kolejnych edycjach powinny być przedstawiane z odpowiednim wyprzedzeniem, podobnie jak planowane budżety i uzasadnienia zmian w ich wysokości. KRK postuluje także przedstawienie wieloletniej perspektywy funkcjonowania programów asystencji osobistej i opieki wytchnieniowej.

KRK odnotowuje ogłoszenie konkursu w ramach programu „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” dla Organizacji Pozarządowych – edycja 2027.

Rada podkreśla, że zachowanie ścieżki realizacji usług przez NGO jest ważne. Jednocześnie zaznacza, że samo ogłoszenie konkursu nie jest odpowiedzią na problemy związane z dostępnością asystencji, stabilnością jej finansowania i dialogiem ze środowiskiem osób z niepełnosprawnościami.

Budżet programu dla organizacji pozarządowych na 2027 r. został ustalony na poziomie 320 mln zł – tyle samo nominalnie, ile wyniósł ostateczny budżet programu w 2026 r.

Według KRK, przy rosnących kosztach świadczenia usług i utrzymującym się dużym zapotrzebowaniu na asystencję, zamrożenie wysokości finansowania może oznaczać ograniczenie liczby możliwych do sfinansowania godzin albo liczby osób, które otrzymają wsparcie.

Rada zwraca uwagę, że organizacje pozarządowe odgrywają szczególnie ważną rolę tam, gdzie samorządy w ogóle nie prowadzą usług asystencji osobistej, ale także w dużych i średnich miastach, w których zapotrzebowanie przekracza możliwości wynikające z limitów finansowania ścieżki samorządowej.

Zdaniem KRK finansowanie programu dla organizacji pozarządowych powinno więc odpowiadać rzeczywistemu zapotrzebowaniu i uwzględniać wzrost kosztów świadczenia usług.

Osobnym problemem wskazanym w uchwale jest przyszłość programu „Opieka wytchnieniowa” dla organizacji pozarządowych.

KRK wskazuje, że nadal nie została rozstrzygnięta kwestia realizacji tej ścieżki programu w 2027 r. Rada przypomina jednocześnie, że opieka wytchnieniowa – podobnie jak asystencja osobista – jest ważnym elementem systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami, ich rodzin i opiekunów.

W uchwale przywołano informacje przedstawione podczas posiedzenia sejmowej Komisji Polityki Senioralnej 16 września 2026 r. Zgodnie z nimi budżet programu opieki wytchnieniowej w 2027 r. ma wynosić 74 mln zł, czyli o ponad 200 mln zł mniej niż rok wcześniej.

KRK domaga się pilnego przedstawienia informacji o planach dotyczących edycji programu dla organizacji pozarządowych, terminu ogłoszenia konkursu oraz uzasadnienia zmniejszenia budżetu. Rada przypomina przy tym, że wcześniej wnioskowała o zwiększenie finansowania programu.

Brak odpowiednio wczesnych decyzji oznacza – zdaniem Rady – niepewność zarówno dla osób korzystających ze wsparcia, jak i organizacji, które muszą zaplanować ciągłość usług.

W uchwale Rada zwraca się do Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej oraz Pełnomocniczki Rządu do Spraw Osób Niepełnosprawnych o przedstawienie założeń finansowania asystencji osobistej dla NGO w kolejnych latach i odniesienie dostępnych środków do rzeczywistych potrzeb oraz kosztów świadczenia usług.

KRK oczekuje również, aby przy planowaniu kolejnych edycji programów uwzględniano wzrost kosztów oraz konieczność zwiększania dostępności wsparcia.

W przypadku opieki wytchnieniowej Rada domaga się pilnego przedstawienia harmonogramu edycji 2027 i ogłoszenia konkursu z takim wyprzedzeniem, które umożliwi organizacjom zachowanie ciągłości usług.

Jednym z kluczowych postulatów jest także wypracowanie wspólnie z KRK stałego mechanizmu dialogu dotyczącego programów finansowanych z Funduszu Solidarnościowego.

Konsultacje – podkreśla Rada – powinny odbywać się przed podjęciem najważniejszych decyzji dotyczących budżetów, zasad i przyszłości programów, a nie dopiero po ich ogłoszeniu.

Przesłanie uchwały wykracza więc poza kwestię jednej edycji programu asystencji osobistej.

KRK podkreśla, że ogłaszanie kolejnych konkursów jest konieczne dla zachowania ciągłości usług, ale nie może zastępować długofalowej polityki, odpowiedniego finansowania oraz rzeczywistego dialogu społecznego.

Rada oczekuje, że decyzje dotyczące asystencji osobistej, opieki wytchnieniowej i innych usług ważnych dla niezależnego życia osób z niepełnosprawnościami będą podejmowane w sposób transparentny, przewidywalny i z rzeczywistym udziałem osób, których dotyczą.

Opracował: Paweł Bilski, Przewodniczący Krajowej Rady Konsultacyjnej Osób z Niepełnosprawnością IX Kadencji, Członek Rady Działalności Pożytku Publicznego