Publicystyka - ngo.pl

24 września 2026 roku Krajowa Rada Konsultacyjna do Spraw Osób Niepełnosprawnych przyjęła stanowisko dotyczące finansowania systemu wsparcia osób z niepełnosprawnościami w 2027 roku. Dokument ma zostać przekazany Ministrowi Finansów oraz Ministrowi Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Stanowisko jest związane z trwającymi pracami nad projektem ustawy budżetowej na 2027 rok. Rada wskazuje, że dla utrzymania stabilności systemu konieczne jest uwzględnienie zarówno sytuacji Funduszu Solidarnościowego i finansowanych z niego programów, jak i kondycji Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Pełna treść uchwały została dołączona do niniejszej informacji.

Jednym z głównych problemów wskazanych przez KRK jest rosnące obciążenie Funduszu Solidarnościowego wydatkami obligatoryjnymi, m.in. na rentę socjalną, zasiłek pogrzebowy i dodatek dopełniający.

Jednocześnie – jak wynika ze stanowiska – limit wydatków Funduszu Solidarnościowego w 2027 roku ma pozostać na poziomie nie wyższym niż w 2026 roku, czyli 17,344 mld zł. Zdaniem Rady oznacza to, że wraz ze wzrostem wydatków obowiązkowych pozostanie mniej pieniędzy na programy wspierające niezależne życie osób z niepełnosprawnościami i ich rodziny.

Szczególną uwagę KRK zwraca na program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” realizowany przez jednostki samorządu terytorialnego. Na jego edycję w 2027 roku przewidziano 880 mln zł. W ocenie Rady kwota ta nie odpowiada skali potrzeb.

Według przedstawionych w dokumencie szacunków przy obecnie planowanym budżecie z asystencji osobistej może przestać korzystać co najmniej 8 tys. osób z niepełnosprawnościami, a liczba ta może wynieść nawet 10–14 tys. osób.

KRK wskazuje również na problem z finansowaniem programu „Opieka wytchnieniowa” dla samorządów.

Według Rady środki pozostające w Funduszu Solidarnościowym po uwzględnieniu finansowania asystencji osobistej oraz programu „Centra opiekuńczo-mieszkalne” nie pozwalają na uruchomienie opieki wytchnieniowej w skali odpowiadającej potrzebom.

KRK szacuje, że ograniczenie budżetu może oznaczać brak możliwości korzystania z tej formy pomocy dla około 18–20 tys. dotychczasowych użytkowników.

Skala programów systematycznie rośnie. Jak podaje Rada, w 2025 roku z pięciu programów – asystencji osobistej dla samorządów i NGO, opieki wytchnieniowej dla samorządów i NGO oraz centrów opiekuńczo-mieszkalnych – skorzystało łącznie około 114 tys. osób. W 2026 roku, według przytoczonych szacunków, liczba ta ma wzrosnąć do około 135 tys.

Z perspektywy organizacji społecznych szczególnie istotna jest część stanowiska dotycząca podziału pieniędzy pomiędzy samorządy i organizacje pozarządowe.

KRK jednoznacznie wskazuje, że zwiększenie finansowania programów realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego nie powinno prowadzić do ograniczenia środków na analogiczne usługi prowadzone przez NGO.

Rada przypomina, że organizacje przez kolejne edycje programów budowały zespoły asystenckie i koordynacyjne, rekrutowały i przygotowywały kadrę, organizowały zastępstwa oraz tworzyły relacje z osobami korzystającymi ze wsparcia.

Przerwy lub istotne ograniczenia finansowania mogą – zdaniem KRK – powodować odpływ doświadczonych pracowników i utratę potencjału organizacyjnego, którego odbudowanie będzie wymagało czasu i dodatkowych pieniędzy.

Rada przedstawia również modelowe wyliczenie dotyczące asystencji osobistej. Ubytek finansowania na poziomie 213,9 mln zł, przy maksymalnym koszcie godziny pracy asystenta wynoszącym 55 zł brutto wraz z kosztami zatrudniającego, odpowiadałby około 3,89 mln godzin usług. KRK zaznacza, że jest to wyliczenie modelowe, mające pokazać skalę możliwych konsekwencji.

Rada postuluje zwiększenie limitu wydatków Funduszu Solidarnościowego na 2027 rok łącznie o 538,125 mln zł.

Z tej kwoty:

• 328 mln zł miałoby zostać przeznaczone na program „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością” dla JST – 320 mln zł na sam program i 8 mln zł na koszty obsługi;
• 210,125 mln zł miałoby trafić na „Opiekę wytchnieniową” dla JST – 205 mln zł na realizację programu i 5,125 mln zł na koszty obsługi.

Rada ponownie podkreśla, że powinny być to środki dodatkowe, a nie pieniądze przesunięte z programów realizowanych przez organizacje pozarządowe.

Drugim dużym obszarem opisanym w stanowisku jest sytuacja Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.

Według projektu planu finansowego przychody PFRON w 2027 roku mają wynieść około 9,135 mld zł, a koszty około 10,287 mld zł.

Szczególną uwagę KRK zwraca na dotację celową z budżetu państwa na realizację ustawowych zadań Funduszu. W projekcie przewidziano na ten cel 128 mln zł, podczas gdy w materiale dotyczącym planu finansowego PFRON potrzeby oszacowano na około 1,124 mld zł. Według stanowiska oznacza to zabezpieczenie około 10,2 proc. wskazanych potrzeb.

Zdaniem Rady konsekwencje mogą być odczuwalne także przez samorządy i sektor społeczny. Chodzi między innymi o środki przekazywane samorządom według algorytmu, finansowanie rehabilitacji społecznej i zawodowej, warsztatów terapii zajęciowej, zakładów aktywności zawodowej oraz zadań zlecanych organizacjom pozarządowym.

KRK apeluje więc o ponowną analizę dotacji budżetowej dla PFRON i jej zwiększenie do poziomu pozwalającego na stabilną realizację ustawowych zadań Funduszu.

W podsumowaniu stanowiska KRK przedstawia sześć głównych postulatów. Chce zwiększenia limitu wydatków Funduszu Solidarnościowego o 538,125 mln zł, zagwarantowania, że większe finansowanie programów samorządowych nie odbędzie się kosztem NGO, zapewnienia ciągłości finansowania asystencji osobistej i opieki wytchnieniowej oraz ponownej analizy wysokości dotacji budżetowej dla PFRON.

Rada zwraca też uwagę na konieczność zabezpieczenia finansowania rehabilitacji społecznej i zawodowej oraz poszukiwania nowych źródeł przychodów Funduszu Solidarnościowego. Wśród rozwiązań wymienia m.in. uszczelnienie poboru daniny solidarnościowej, ograniczanie możliwości optymalizacji podatkowej oraz ewentualne zmiany dotyczące progu dochodowego lub wysokości daniny.

Najważniejszym przesłaniem stanowiska jest jednak postulat, aby niedobór pieniędzy w jednym elemencie systemu nie był kompensowany ograniczeniem finansowania w innym – w szczególności poprzez przesuwanie środków pomiędzy samorządami a organizacjami pozarządowymi.

Jak podkreśla KRK, priorytetem powinno być zachowanie ciągłości, stabilności i dostępności wsparcia odpowiadającego rzeczywistym potrzebom osób z niepełnosprawnościami i ich rodzin.

Opracował: Paweł Bilski, Przewodniczący Krajowej Rady Konsultacyjnej IX Kadencji