Koła gospodyń wiejskich. Co znajdziesz w nowelizacji nowiutkiej ustawy
Na jesieni 2018 roku dostaliśmy nową regulację prawną – ustawę o kołach gospodyń wiejskich. Minął kwartał od wejścia w życie przepisów, a już mamy ustawę o zmianie ustawy o kołach.
pixabay.com, CC0 Public Domain
Ustawa o kołach to poprawka na poprawce
Niekonsultowana i przyjęta w szybkim tempie ustawa już na etapie prac parlamentarnych była poważnie niedoskonała (do aktu, który miał 37 artykułów Senat proponował 37 poprawek). Po wejściu w życie również budziła kontrowersje.
w 2018 r. pisaliśmy o ustawie: Koła gospodyń wiejskich mają swoją ustawę i 90 mln zł na gwiazdkę
6 marca 2019 r. pojawił się w Sejmie poselski projekt ustawy o zmianie ustawy o kołach gospodyń wiejskich. Posłom wystarczyło jedno posiedzenie na przeprowadzenie trzech czytań - 15 marca przyjęli ustawę. Teraz (na posiedzeniu 20-22 marca 2019 r.) pracują nad nią senatorowie.
Zmiana zbyt ograniczających przepisów
Dzięki ustawie z 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich koła zyskały osobowość prawną. Ustawa zaoferowała im też wsparcie finansowe.
Warto zauważyć, że pierwsza transza udzielonej pomocy spowodowała istotną aktywizację środowisk wiejskich w rozwoju przedsiębiorczości na terenach wiejskich, czego dowodem jest, że aż 59% wszystkich zarejestrowanych kół w 2018 r. w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich stanowią koła nowopowstałe lub reaktywowane, czyli takie które już nie prowadziły działalności.
(fragment uzasadnienia do poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o kołach gospodyń wiejskich)
Obiecanie w listopadowej ustawie środków na koła mogło stać się pośrednią przyczyną, dla której teraz trzeba było zmienić przepisy. Ustawa z jednej strony ułatwiała kołom powstawanie, z drugiej stawiała ograniczenia (prawdopodobnie po to, żeby łatwiej było ogarnąć strumień środków, kierowanych do kół). Główne ograniczenie zawierało się w zasadzie: jedna wieś – jedno koło. Inne nie pozwalało na działanie kół na terenach miast. Jeszcze inne na członkostwo tej samej osoby w różnych kołach. Wszystko to uderzało przede wszystkim w koła już istniejące (działające przed wejściem w życie ustawy), które przez lata nie miały takich ograniczeń.
Nowelizacja próbuje rozluźnić gorset nałożony na koła. Projektodawcy tłumaczą to tak: „po kilku miesiącach funkcjonowania ww. ustawy, odpowiadając na postulaty zgłaszane przede wszystkim przez same koła gospodyń wiejskich i środowiska z nimi związane, celowe jest doprecyzowanie zakresu regulacji przedmiotowej ustawy. Jest to ważne w szczególności po to, żeby umożliwić faktyczną i efektywną partycypację w kołach gospodyń wiejskich wszystkim osobom, które działały w kołach funkcjonujących na podstawie przepisów ustawy o społeczno-zawodowych organizacjach rolników, niezależnie od obecnego statusu administracyjnego obszaru działalności koła, a także wszystkim osobom chcącym działać w danym kole, niezależnie od ich miejsca stałego zamieszkania”.
Koła w miastach
„Doprecyzowanie zakresu regulacji przedmiotowej ustawy" to przede wszystkim umożliwienie tworzenia kół nie tylko na wsiach. Będzie na to pozwalał nowy ustęp w artykule 4.
Artykuł 4 ustęp 1a (projekt)
1a. Koła gospodyń wiejskich mogą mieć siedzibę i działać także na terenach:
1) sołectw położonych w granicach administracyjnych miast;
2) miast do 5 000 mieszkańców.
Zmiana w ustępie 3 w tym samym artykule daje z kolei możliwość członkostwa w kole osobie, która nie zamieszkuje na wsi, będącej terenem działalności danego koła.
ustęp 3 w pierwotnym kształcie
Członkiem koła gospodyń wiejskich może być każda osoba, która ukończyła lat 18 i której miejscem zamieszkania jest wieś będąca terenem działalności koła.
ustęp 3 w kształcie proponowanym przez nowelizację
Członkiem koła gospodyń wiejskich może być każda osoba, która ukończyła lat 18.
Ustawa nadal będzie zawierać niekonstytucyjne przepisy?
Nowelizacja nie podejmuje jednak tematu członkostwa w wielu kołach i wielu kół w jednej wsi. Te dwa ograniczenia zapisane w ustawie z 9 listopada stoją w sprzeczności z konstytucyjną zasadą wolności zrzeszania się. Zwracał na to uwagę Rzecznik Praw Obywatelskich, Adam Bodnar.
Art. 12 Konstytucji stanowi, że Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania związków zawodowych, organizacji społeczno-zawodowych rolników, stowarzyszeń, ruchów obywatelskich, innych dobrowolnych zrzeszeń oraz fundacji. Zgodnie z art. 58 ust. 1 Konstytucji każdemu zapewnia się wolność zrzeszania się. Szczególną formę realizacji tej wolności przewiduje art. 59 ust. 1 Konstytucji, który zapewnia wolność zrzeszania się w związkach zawodowych, organizacjach społeczno-zawodowych rolników oraz w organizacjach pracodawców.
Tymczasem ustawa o KGW stanowi, że w jednej wsi może zostać utworzone jedno koło gospodyń wiejskich, a terenem działalności koła może być jedna bądź więcej wsi. W ocenie Rzecznika w istotny sposób ogranicza to możliwość skorzystania z nowej formy organizacyjnej. Nie wszystkie zainteresowane podmioty, spełniające ustawowe kryteria, mogą więc założyć bądź zostać członkami KGW. Ograniczenie może mieć szczególnie istotne znaczenie w przypadku miejscowości o dużej liczbie mieszkańców. (…)
Podobne wątpliwości Rzecznika dotyczą artykułu ustawy, zgodnie z którym jednocześnie można być członkiem tylko jednego koła.
Inne zmiany w ustawie
Nowelizacja proponuje ponadto znaczne rozbudowanie i doprecyzowanie artykułu 27. Artykuł ten opisuje procedurę likwidacji koła. W ustawie pojawią się artykuły 27a, b, c i d, w których opisane są m.in. obowiązki likwidatora.
Ustawa o zmianie ustawy ustala też limit wydatków na koła w 2019 r. Wydatki zapisane w ustawie w listopadzie (na rok 2018) szacowano na 90 mln zł. Limit na 2019 r. to 40 mln.
Tekst ustawy i przebieg procesu legislacyjnego
Senat bez poprawek [aktualizacja 25 marca 2019 r.]
21 marca 2019 r. Senat przyjął ustawę bez poprawek.
Dodaj informację do portalu ngo.pl!
Czekamy na Twój artykuł, komentarz, wywiad czy relację. Dotrzyj ze swoją informacją do tysięcy osób, które czytają ngo.pl.
-
●Dorota Setniewska, ngo.pl
-
●Anna Mucha, Stowarzyszenie MOST
-
●Anna Mucha, Stowarzyszenie MOST
-
●Iwona Danilewicz