Publicystyka - ngo.pl

W naszym Domu dla Młodzieży w Warszawie jest czternaście łóżek — czternaście miejsc dla młodych ludzi w wieku 18–25 lat, którzy doświadczyli bezdomności. Brzmi jak niewiele? Patrząc na skalę problemu — co roku zgłasza się do nas nawet trzysta osób — to rzeczywiście kropla w morzu. Ale każde z tych czternastu miejsc to szansa na realne wyjście z kryzysu.

Dom to nie noclegownia. To nie miejsce, gdzie dajemy klucz i mówimy „radź sobie”. To przestrzeń, w której przez całą dobę ktoś jest z młodymi ludźmi — obserwuje, wspiera, reaguje. Całodobowa obecność opiekuna to fundament wszystkiego, co robimy.

Przez czternaście lat pracy nauczyliśmy się jednej rzeczy: bezdomność młodych ludzi to złożony problem, którego nie da się rozwiązać tylko zapewnieniem dachu nad głową.

80–90 procent naszych podopiecznych ma diagnozy psychiatryczne — zaburzenia osobowości, depresję, schizofrenię, zaburzenia lękowe. Połowa z nich mierzy się z uzależnieniem lub jest na jego granicy. Większość nie potrafi załatwić sprawy w urzędzie, umówić się do lekarza, ugotować obiadu czy zapłacić rachunku. Nie dlatego, że są leniwi czy nieodpowiedzialni — po prostu nikt ich tego nie nauczył. Dorastali w rodzinach zastępczych, domach dziecka lub rodzinach biologicznych, które nie były bezpieczne. Teraz muszą odbyć kurs przygotowania do dorosłości — i to szybko, bo mają osiemnaście, dziewiętnaście lat, a system mówi im: „jesteś dorosły, więc sobie radź”.

Bartek, który mieszkał u nas najdłużej — trzy lata — choruje na schizofrenię. To właśnie u nas został zdiagnozowany. Uczył się choroby i tego, jak o siebie dbać. Potrzebował trzech lat codziennego wsparcia, by móc przejść do kolejnego etapu życia — w bezpiecznym, chronionym miejscu.

Jest trzecia w nocy. Marta, która trzy dni temu wprowadziła się do Domu, ma atak paniki. Serce wali, brakuje tchu, strach paraliżuje. Opiekun siedzi z nią, rozmawia, przypomina techniki oddechowe z terapii. Po dwóch godzinach Marta zasypia.

O szóstej rano Bartek wychodzi do pracy. Opiekun upewnia się, czy zjadł śniadanie i wziął leki — to kluczowe, bo ich pominięcie może po kilku dniach pogorszyć jego stan psychiczny.

Około południa wraca Ania ze szkoły. Jest podekscytowana — dostała czwórkę z testu, do którego długo się przygotowywała. Razem z opiekunem gotuje obiad. Jeszcze niedawno potrafiła zrobić tylko herbatę, dziś wspólnie przygotowują makaron z sosem. Dla niej to wielkie zwycięstwo.

Wieczorem Kuba zamyka się w pokoju. Nie przychodzi na kolację, nie odzywa się. Opiekun zauważa to, puka, pyta, co się dzieje. Kuba twierdzi, że wszystko w porządku, ale opiekun wie, że nie. Po dłuższej rozmowie okazuje się, że Kuba dostał SMS od matki, która napisała mu, że nie chce z nim  rozmawiać. To boli. Opiekun nie ma prostej odpowiedzi, ale jest. Słucha. Czasem to wystarczy.

To tylko jeden dzień z życia opiekuna w Domu dla Młodzieży. Bez spektakularnych interwencji, bez dramatycznych akcji. Zwykła codzienność — bycie obok młodych ludzi w ich trudzie, małych zwycięstwach, a czasem porażkach.

Kiedy ktoś trafia do naszego Punktu Pomocowego, opowiada swoją historię. Często brzmi ona dobrze — bez uzależnienia, bez problemów. Dopiero całodobowa obserwacja w Domu pokazuje prawdę: kto rzeczywiście bierze narkotyki, kto nie radzi sobie z lękiem, kto zmaga się z agresją, kto nie potrafi wstać rano do pracy.

Dzięki tej obserwacji możemy w krótkim czasie — czasem kilku tygodni — określić, czego naprawdę potrzebuje dana osoba. Dopiero wtedy tworzymy indywidualny plan wsparcia: terapię uzależnień, regularną pracę z psychiatrą, pomoc psychologiczną, prawną i zawodową.

Ale fundamentem tego wszystkiego jest opiekun. Bo nawet najlepsza terapia nie zadziała, jeśli młody człowiek nie weźmie leków, nie pójdzie na spotkanie, nie wstanie rano.

Od kilku lat Fundacja Drzewo i Jutro współfinansuje wynagrodzenia opiekunów w naszym Domu dla Młodzieży. Brzmi technicznie, prawda? Ale w praktyce oznacza to, że możemy zatrudniać doświadczonych, wykwalifikowanych ludzi, którzy potrafią pracować z młodzieżą obciążoną traumą, zaburzeniami psychicznymi i uzależnieniami.

To trudna praca. Wymaga ogromnego zaangażowania, empatii i cierpliwości, ale też profesjonalizmu i umiejętności interwencji kryzysowej. Trzeba rozpoznawać objawy pogorszenia stanu psychicznego, rozmawiać o uzależnieniach, motywować, czasem konfrontować. Trzeba też umieć zadbać o siebie, bo wypalenie zawodowe w tej pracy przychodzi szybko.

Fundacja Drzewo i Jutro, założona przez Agnieszkę i Jamesa Van Bergh — rodziców czwórki dzieci — od 2016 roku wspiera organizacje działające na rzecz dzieci i młodzieży w Polsce. Rozumieją, jak kluczowa jest obecność dorosłego, dlatego wiedzą, że finansowanie pracy opiekunów to coś więcej niż „płacenie za etaty”. To inwestycja w obecność. W to, że ktoś będzie przy Marcie o trzeciej w nocy, przy Bartku o szóstej rano i przy Kubie, gdy świat się zawali.

Dom dla Młodzieży to pierwszy etap. Kiedy młody człowiek stabilizuje swój stan zdrowia, pracuje nad sobą, podejmuje zatrudnienie — może przejść do mieszkania. Tam nie ma już całodobowej opieki, ale nadal można korzystać ze wsparcia specjalistów.

Mamy piętnaście miejsc w mieszkaniach treningowych. Wraz z czternastoma w Domu to niecałe trzydzieści miejsc na trzystu potrzebujących rocznie. Rotacja jest więc duża. Nie każdy zostaje — niektórzy wybierają nałóg, inni wracają po czasie, bogatsi o doświadczenie. I wtedy widać, że ta obecność, te rozmowy, ta troska — miały sens.

Młodzież boi się momentu wyprowadzki. My staramy się pomóc im przygotować się na ten dzień. Nie zrywamy kontaktu — wielu wraca na rozmowę, po poradę, na święta, czasem po prostu na herbatę. Z czasem coraz rzadziej. I to dobry znak — oznacza, że znaleźli swoje miejsce w świecie.

Często słyszę pytanie: skąd bierzesz siłę? To trudna praca, pełna porażek i ciężkich historii.

Odpowiedź jest prosta: bo to działa. Widzę Bartka, który po trzech latach wychodzi z Domu z umiejętnościami pozwalającymi mu żyć bezpiecznie z chorobą. Widzę Anię, która kończy szkołę i dostaje mieszkanie socjalne. Dostaję wiadomość od kogoś, kto był z nami pięć lat temu: „Dziś kupiłam mieszkanie. Sama. Dzięki za wszystko”.

A przede wszystkim — mam poczucie odpowiedzialności. Wsiadłam do tego pociągu czternaście lat temu i jadę dalej. Nie da się z niego wysiąść.

Dlatego współpraca z Fundacją Drzewo i Jutro jest dla nas tak ważna. Dzięki ich wsparciu możemy być z młodymi ludźmi wtedy, gdy najbardziej tego potrzebują — o trzeciej w nocy, o szóstej rano, w środku kryzysu, ale też w chwili sukcesu.

Bo czasem talerz zupy zjedzony w ciepłym miejscu, w towarzystwie kogoś, kto naprawdę słucha, może być początkiem bardzo ważnej drogi.

Fundacja po DRUGIE od 2011 roku kompleksowo rozwiązuje problem bezdomności młodzieży w wieku 18–25 lat. Prowadzi Dom dla Młodzieży (14 miejsc), mieszkania treningowe (16 miejsc) oraz Punkt Pomocowy w Warszawie. Fundacja Drzewo i Jutro współfinansuje wynagrodzenia opiekunów w Domu dla Młodzieży, umożliwiając całodobowe wsparcie dla młodych ludzi w kryzysie.