Publicystyka - ngo.pl

Wolontariat w Polsce ma ogromny potencjał, który w dużej mierze pozostaje niewykorzystany. Choć w momentach kryzysowych Polki i Polacy potrafią się masowo mobilizować, na co dzień wielu z nas nie angażuje się w działania społeczne. Międzynarodowy Rok Wolontariatu ma to zmienić – nie poprzez jednorazowe akcje, lecz dzięki długofalowym rozwiązaniom, które uczynią wolontariat bardziej dostępnym i powszechnym.

Motto IVY 2026 brzmi „Każdy gest się liczy!” – w obchody Międzynarodowego Roku Wolontariatu może zaangażować się każdy z nas, co szeroko opisuje oficjalny przewodnik (znajdziesz go tutaj).

W państwach uczestniczących w IVY 2026 powoływane są Komitety Organizacyjne Obchodów Międzynarodowego Roku Wolontariatu. W Polsce aż 50 osób z różnych branż ma spotykać się co dwa miesiące, aby analizować kierunki rozwoju wolontariatu i planować działania wspierające jego rozwój. Marta Dermańska podkreśla, że to, co wydarzy się w ramach IVY 2026, zależy więc od działań wielu osób:

– W Komitecie zgromadziliśmy przedstawicieli różnych środowisk: od administracji rządowej i samorządowej, przez organizacje pozarządowe, po biznes i naukę. Widać tu wyraźny przekrój dziedzin oraz sektorów – publicznego, prywatnego, naukowego i społecznego. Każdy ma tu swoją rolę do odegrania. Dostrzegamy ogromny potencjał samorządów do wzmacniania wolontariatu w swoich społecznościach. W sektorze prywatnym istotne jest zarówno rozwijanie wolontariatu pracowniczego, jak i współpraca z lokalnymi organizacjami. W środowisku akademickim liczymy na obecność tematu wolontariatu w badaniach i analizach, które pomogą lepiej go zrozumieć. Kluczowe jest oczywiście zaangażowanie organizacji pozarządowych, które mogą wzmacniać przekaz IVY 2026 oraz tworzyć inicjatywy promujące i doceniające wolontariat. Podmioty zainteresowane tego typu działaniem zachęcamy do ubiegania się o patronat Międzynarodowego Roku Wolontariatu, co umożliwia dodanie inicjatywy do oficjalnego kalendarza wydarzeń związanych z IVY 2026 w Polsce (szczegóły znajdziesz tutaj).

Nie tylko Polki i Polacy będą w tym roku wzmacniać swój wolontariat. W ramach światowych obchodów zaplanowano już pierwsze wydarzenia globalne – m.in. światowy szczyt wolontariatu w Paryżu oraz konferencję w Rijadzie. Niebawem NIW uruchomi nabór w programie PROO 5, który umożliwia organizacjom dofinansowanie udziału w wydarzeniach międzynarodowych tego typu (więcej na ten temat przeczytasz tutaj).

– Zależy nam na obecności tematu wolontariatu w Brukseli w kontekście prac nad przyszłym budżetem UE, co ma kluczowe znaczenie dla programów takich jak Erasmus+ czy Europejski Korpus Solidarności – tłumaczy Michał Braun. – To nie tylko kwestia symboliczna, ale przede wszystkim praktyczna – od tych decyzji zależy przyszłość finansowania wolontariatu na kolejne siedem lat. Dlatego NIW od zeszłego roku jest częścią Europejskiego Centrum Wolontariatu. Chcemy pokazywać, że dobrze być aktywnym na europejskich i globalnych forach oraz dawać ku temu możliwości, np. poprzez program PROO 5.

Dlaczego warto? O zaletach płynących z europejskiego zaangażowania pisaliśmy w artykule z cyklu „Polski głos w Brukseli”. Jednym z najczęściej powtarzanych przez koordynatorów argumentów jest możliwość wymiany wiedzy i doświadczeń między krajami, na co zwraca uwagę także dyrektor NIW:

– Jesteśmy w stałym kontakcie z partnerami z innych państw i analizujemy ich strategie czy polityki rozwoju wolontariatu. To dla nas okazja do uczenia się i poznawania dobrych praktyk, a jednocześnie do oceny, które rozwiązania można wdrożyć w Polsce, a które – ze względów kulturowych, politycznych czy finansowych – nie będą możliwe do przeniesienia. Niezwykle ważna jest praca grupy roboczej ds. aktywizmu i wolontariatu.

– Dobrym przykładem jest Irlandia – uzupełnia Marta Dermańska. – Współpracujemy z organizacją Volunteer Ireland, która wspiera centra wolontariatu i prowadzi działania systemowe. Irlandia ma własną, krajową strategię rozwoju wolontariatu i jest obecnie na etapie jej aktualizacji, co pozwala ocenić skuteczność dotychczasowych rozwiązań. To dla nas cenna okazja, by inspirować się ich doświadczeniami.

Jak zmieniło się postrzeganie wolontariatu w ostatnich latach? Gdybyśmy mieli opisać stan wolontariatu w Polsce dziś – czy jesteśmy w fazie rozwoju, czy raczej stagnacji? Co w obecnym modelu wolontariatu wymaga poważnego przemyślenia lub zmiany?

NIW zapowiada publikację obszernego raportu o stanie wolontariatu w Polsce, autorstwa prof. Anny Domaradzkiej i jej zespołu, w ramach współpracy z Instytutem Spraw Społecznych Uniwersytetu Warszawskiego. Jaka jest jedna z najważniejszych rekomendacji, która z niego płynie? Według Michała Brauna potrzebujemy „odheroizowania wolontariatu”:

Badania pokazują również, że choć o wolontariacie sporo wiemy, wiele kwestii wciąż pozostaje niezbadanych. Dlatego jednym z kluczowych celów jest lepsze zrozumienie postaw Polek i Polaków – zwłaszcza tych, którzy się nie angażują. Trzeba poznać ich motywacje i bariery oraz dowiedzieć się, co mogłoby ich skłonić do działania. W trakcie Międzynarodowego Roku Wolontariatu planujemy dotrzeć właśnie do takich osób – tych, które dziś nie widzą dla siebie miejsca w wolontariacie.

To istotne, bo większość społeczeństwa wciąż pozostaje poza wolontariatem. Nawet w momentach dużej mobilizacji – jak po wybuchu wojny w Ukrainie – znaczna część osób nie podejmowała aktywności. Pokazuje to skalę niewykorzystanego potencjału. Dlatego kluczowe jest tworzenie działań i przekazów, które realnie dotrą do osób dziś niezaangażowanych.

By móc rozwijać potencjał wolontariatu, kluczowe jest sprawienie, by jego oferta była bardziej dostępna. Dlatego NIW kieruje działania nie tylko do osób już aktywnych, ale także do podmiotów, które mogą tworzyć nowe możliwości – zwłaszcza tam, gdzie brakuje wiedzy lub doświadczenia w pracy z wolontariuszami. Dużą rolę odgrywają tu wspomniane samorządy oraz instytucje publiczne, takie jak biblioteki czy domy kultury, które mogą skutecznie rozwijać lokalne inicjatywy. Istnieją już dobre praktyki pokazujące, jak to robić – NIW chce, by takie działania stały się powszechne. Szeroka oferta codziennego wolontariatu może realnie zwiększyć zaangażowanie społeczne.

– Obecny etap to dopiero początek – wyjaśnia Marta Dermańska. – Wiele działań jest w przygotowaniu i będzie stopniowo uruchamianych, w tym szeroka kampania społeczna planowana na jesień. Kalendarz wydarzeń będzie się rozwijał, dlatego warto śledzić stronę i social media NIW na bieżąco.

Michał Braun wyraźnie zaznacza, że NIW nie jest głównym organizatorem działań, lecz jedynie ich koordynatorem – wspiera i łączy inicjatywy, ale to organizacje i instytucje w całej Polsce są rzeczywistymi gospodarzami obchodów IVY 2026:

Marta Dermańska – ekspertka w zakresie rozwoju aktywności społecznej, społeczeństwa obywatelskiego, wolontariatu, partycypacji i komunikacji społecznej. Współpracuje z organizacjami i instytucjami na szczeblu lokalnym, krajowym i międzynarodowym. Przez kilkanaście lat związana z warszawskim samorządem. W Centrum Komunikacji Społecznej Urzędu m.st. Warszawy odpowiedzialna za rozwój wolontariatu, wsparcie współpracy i aktywności społecznej oraz wzmacnianie wspólnot lokalnych. Współautorka i wieloletnia kierowniczka projektu rozwoju wolontariatu w Warszawie „Ochotnicy warszawscy”. Zaangażowana w tworzenie i wdrażanie wielu innowacyjnych działań społecznych stolicy, także tych z zakresu zarządzania kryzysowego i organizacji działań społecznych z nim związanych. Koordynatorka wolontariatu podczas wielu wydarzeń w tym UEFA EURO 2012™, międzynarodowe konferencje, wydarzenia sportowe czy kulturalne oraz wielu projektów i kampanii społecznych.

Michał Braun – dyrektor Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Ekspert i praktyk w dziedzinie partycypacji publicznej i III sektora z piętnastoletnim doświadczeniem pracy w organizacjach pozarządowych.

Portal ngo.pl wspiera promocyjnie działania NIW – CRSO, związane z obchodami Międzynarodowego Roku Wolontariatu IVY 2026.