Co zostaje po kawie: jak NGO i kawiarnie szukają sposobów na wykorzystanie fusów kawowych
Klient odbiera cappuccino, a za barem pozostaje porcja wilgotnych fusów kawowych. Dla baristy to zwyczajny element dnia pracy. Dla Fundacji „Nierusz Natura” – okazja do połączenia małego biznesu i mieszkańców wokół konkretnego wyzwania ekologicznego. W ramach projektu „Kawa w obiegu” warszawskie kawiarnie próbują znaleźć nowe zastosowania dla pozostałości po kawie i sprawić, by ich selektywna zbiórka stała się wygodną, codzienną praktyką.
Inicjatywę realizuje Fundacja „Nierusz Natura” przy wsparciu finansowym Fundacji Veolia Polska w ramach programu „Wspólnie dla Regionu 2026”. W projekcie uczestniczą również warszawskie kawiarnie. Wspólnie szukają odpowiedzi na pytanie dobrze znane wielu organizacjom zajmującym się ochroną środowiska: jak przełożyć zainteresowanie zrównoważonym rozwojem na konkretne działania, na które znajdzie się miejsce w codziennym rytmie zamówień, dostaw, sprzątania i zmian pracowników.
Dlaczego fusy kawowe?
Fusy kawowe powstają regularnie i można je oddzielić od pozostałych odpadów bezpośrednio przy ekspresie do kawy. Jednocześnie przygotowanie napoju nie wyczerpuje wszystkich możliwości wykorzystania tego surowca. Fusy mogą stać się składnikiem kompostu lub surowcem do specjalistycznego przetwarzania.
„Dla nas fusy kawowe są bardzo obrazowym przykładem tego, jak zasady gospodarki o obiegu zamkniętym mogą funkcjonować w codziennym życiu” – wyjaśnia Uładzimir Zujeu, prezes Fundacji „Nierusz Natura”.
Dla projektu ważne jest również samo otoczenie. W kawiarni spotykają się właściciele firm, pracownicy, stali goście i mieszkańcy okolicy. To miejsce, w którym można pokazać, co dzieje się z pozostałościami po popularnym napoju, zaproponować klientom udział w inicjatywie i znaleźć osoby zainteresowane wykorzystaniem tego materiału. Jednak między ustawieniem osobnego pojemnika a ponownym wykorzystaniem fusów jest kilka niezbędnych etapów. Trzeba zadbać o to, by fusy nie były zanieczyszczone innymi odpadami, określić warunki ich przechowywania, znaleźć odbiorcę i uzgodnić sposób przekazywania. Jeśli zabraknie choćby jednego z tych elementów, zebrane fusy mogą ostatecznie i tak trafić do śmieci.
Warszawskie kawiarnie, różne warunki
Aby zaproponować rozwiązania możliwe do wdrożenia, najpierw trzeba było poznać specyfikę działania poszczególnych lokali. Ekspertka projektu, Hanna Skryhan, przeprowadziła audyt ekologiczny: przeanalizowała sposób gospodarowania odpadami, dostępną przestrzeń oraz gotowość pracowników do wprowadzenia zmian. Materiały z letniego audytu pokazały trzy różne sytuacje.
W jednej z partnerskich kawiarni fusy były już zbierane oddzielnie, podsuszane i wykorzystywane eksperymentalnie do pielęgnacji trawnika oraz roślin doniczkowych. Jako kolejny krok ekspertka zaproponowała kompostowanie, ponieważ lokal dysponuje przestrzenią na zewnątrz, gdzie można ustawić kompostownik.
Druga kawiarnia ma niewielki ogródek ze stolikami. Również tutaj rozważano ustawienie kompostownika, a następnie wykorzystanie gotowego kompostu do pielęgnacji własnych roślin. Ponadto znajomi pracowników od czasu do czasu zabierali niewielkie ilości fusów do przygotowywania domowych kosmetyków. Takie pojedyncze przypadki przekazywania fusów zdarzały się jeszcze przed wprowadzeniem regularnego systemu zbiórki.
W trzeciej kawiarni przestrzeń jest ograniczona, dlatego uzgodniono udział w najprostszej formule: selektywną zbiórkę fusów pod warunkiem zapewnienia odpowiedniego pojemnika i regularnego odbioru.
Różnice te pozwalają lepiej zrozumieć potrzeby innych małych lokali. Kawiarnia bez ogródka potrzebuje innego rozwiązania niż lokal posiadający własne rabaty kwiatowe. Z kolei gotowość do oddzielania fusów od pozostałych odpadów nie oznacza jeszcze, że pracownicy mogą samodzielnie zajmować się ich transportem czy przetwarzaniem.
„Dla małych warszawskich kawiarni najbardziej realistyczne są te sposoby wykorzystania fusów kawowych, które nie wymagają drogiego sprzętu, dużych nakładów czasu pracy ani skomplikowanego przetwarzania bezpośrednio w lokalu” – podkreśla Uładzimir Zujeu. Dlatego proponuje również proste rozwiązanie: klienci mogą bezpłatnie zabierać fusy na własny użytek – do ogrodu, na działkę lub do przygotowania domowego peelingu kosmetycznego.
Jaką rolę odgrywa NGO?
W tego rodzaju współpracy organizacja pozarządowa pomaga połączyć możliwości kawiarni z potrzebami potencjalnych odbiorców. Dla przedsiębiorców oznacza to wsparcie w doborze wyposażenia, organizacji zbiórki oraz poszukiwaniu dalszych sposobów wykorzystania fusów.
Jak wyjaśnia Uładzimir Zujeu, w kawiarniach uczestniczących w projekcie – a jest ich już 11! – personel oddziela fusy od pozostałych odpadów i umieszcza je w specjalnych pojemnikach. Dla klientów przygotowano tabliczki informacyjne oraz materiały przedstawiające możliwe sposoby wykorzystania fusów. Takie podejście pozwala wprowadzać zmiany stopniowo. Jeden lokal może zacząć od przekazywania niewielkich porcji zainteresowanym klientom, drugi – rozważyć kompostowanie, a trzeci – przystąpić do regularnej zbiórki, gdy znajdzie się stały odbiorca.
W ramach projektu zorganizowano również dwa warsztaty dla mieszkańców Warszawy i młodzieży szkolnej, poświęcone wykorzystaniu fusów kawowych w kosmetyce. Pomagają one powiązać zmiany zachodzące za barem z działaniami zrozumiałymi dla klientów: pokazują, jak ograniczać ilość odpadów i jakie sposoby wykorzystania fusów sprawdzają się przy niewielkich ilościach. Trzecie warsztaty miały charakter ekspercki. Zaproszono na nie przedstawicieli partnerskich kawiarni, przedsiębiorstw, ogrodów społecznościowych oraz podmiotów, które mogą wykorzystywać fusy kawowe.
Każdy sposób zagospodarowania fusów wiąże się z określonymi warunkami. W przypadku kompostowania fusy należy mieszać z innymi odpowiednimi materiałami – same w sobie nie stanowią gotowego, uniwersalnego nawozu. Uprawa grzybów wymaga kontroli warunków sanitarnych i wilgotności. Produkcja nowych materiałów zakłada natomiast udział wyspecjalizowanych przedsiębiorstw. Dlatego zadaniem edukacyjnym organizacji społecznych jest pomaganie ludziom w wyborze odpowiedniego rozwiązania i zrozumieniu jego ograniczeń.
Korzyści trzeba zweryfikować
Ilość zebranych fusów jest wygodnym wskaźnikiem, ale nie wystarcza do oceny rezultatów projektu. Ważne jest ustalenie, jaka część zebranego materiału rzeczywiście została ponownie wykorzystana i co zmieniło się w porównaniu z wcześniejszym sposobem postępowania z odpadami w danej kawiarni. Uładzimir Zujeu zwraca uwagę, że jeśli fusy już wcześniej trafiały do strumienia bioodpadów, nowy system powinien wykazać, jaką dodatkową korzyść przynosi. Należy także uwzględniać transport, zużycie energii oraz rzeczywiste zapotrzebowanie na otrzymany produkt.
Dla małych lokali szczególnie istotną kwestią jest logistyka. Samodzielne przewożenie kilku kilogramów fusów może być niewygodne i kosztowne. Jednym z rozwiązań proponowanych przez fundację jest łączenie sąsiadujących ze sobą kawiarni i organizowanie odbioru fusów w ramach wspólnej trasy.
Również oczekiwania finansowe wymagają konkretnych kalkulacji. Selektywna zbiórka nie gwarantuje automatycznego obniżenia opłat za odbiór odpadów. Dlatego przyjęty model powinien być możliwy do utrzymania przez przedsiębiorców także tam, gdzie bezpośrednie oszczędności nie zostały jeszcze potwierdzone.
Doświadczenie, z którego będą mogli skorzystać inni
Projekt został pomyślany jako pilotaż: na przykładzie kilku lokali zespół testuje rozwiązania, które w przyszłości będą mogły wdrażać również inne kawiarnie.
Jeden z rezultatów jest już dostępny. Fundacja opublikowała praktyczny poradnik „GOZ w kawiarni – praktyczny poradnik”. Na 24 stronach zebrano zalecenia dotyczące selektywnej zbiórki i wykorzystania fusów kawowych, ograniczania marnowania żywności i opakowań jednorazowych oraz oszczędzania wody i energii. W publikacji omówiono możliwości wykorzystania fusów do kompostowania, uprawy grzybów, produkcji kosmetyków i biomateriałów. Przedstawiono również przykłady dobrych praktyk z Polski i innych krajów, a także 30-dniowy plan wdrażania zmian oraz listę kontrolną dla kawiarni. Materiały te pomogą właścicielom i pracownikom wybrać pierwsze działania i krok po kroku sprawdzić, które rozwiązania najlepiej odpowiadają potrzebom ich lokalu.
Publikacja jest skierowana także do małych przedsiębiorstw gastronomicznych, organizacji ekologicznych, ogrodów społecznościowych i edukatorów. Poradnik można pobrać bezpłatnie. Osoby zainteresowane otrzymaniem egzemplarza drukowanego mogą skontaktować się z Fundacją „Nierusz Natura”.
Najważniejszym sprawdzianem będzie kontynuowanie zbiórki po zakończeniu finansowania projektu. Czy za pół roku lub rok nadal będzie ona częścią codziennej pracy kawiarni? Czy utrzymają się porozumienia z odbiorcami? Czy nowi pracownicy będą mogli szybko zapoznać się z obowiązującą procedurą?
Projekt „Kawa w obiegu” jest otwarty na współpracę z kolejnymi warszawskimi kawiarniami. Właściciele i pracownicy zainteresowani zagospodarowaniem fusów kawowych mogą zwrócić się do Fundacji „Nierusz Natura”, aby omówić możliwe rozwiązania i warunki współpracy.
Źródło: Fundacja "Nierusz Natura"
Dodaj informację do portalu ngo.pl!
Czekamy na Twój artykuł, komentarz, wywiad czy relację. Dotrzyj ze swoją informacją do tysięcy osób, które czytają ngo.pl.
-
Anna Twardowska, Centrum PISOP
-
Anna Twardowska, Centrum PISOP