Publicystyka - ngo.pl

Rok 2022 był jednym z najtrudniejszych dla sektora społecznego. Wyczerpani po dwóch latach pandemii i zmian w formule działania , musieliśmy sprawdzić się w pomaganiu naszym braciom z Ukrainy, których dotknęła wojna. Zdaliśmy ten egzamin jako organizacje i obywatele wzorowo, chociaż lekcja cały czas trwa, tak jak dwunasty miesiąc agresji rosyjskiej w Ukrainie.

Pokazały naszą szczególną rolę, jaką odgrywamy, będąc jednym z głównych realizatorów usług społecznych w nurcie deinstytucjonalizacji (DI), świadcząc je nie tylko interwencyjnie, ale także w domach osób potrzebujących wsparcia, w ośrodkach wsparcia dziennego (świetlicach, klubach, dziennych domach pobytu), w mieszkaniach wspomaganych dla różnego rodzaju grup.

Trzeba wiedzieć, że 77% sektora realizuje usługi społeczne i prowadzi blisko 1/5 placówek i miejsc wsparcia w usługach społecznych. Ponadto w blisko 50 utworzonych Centrach Usług Społecznych CUS większość usług społecznych jest realizowanych przez sektor organizacji obywatelskich, a przedstawiciele samorządów otwarcie mówią, że nie wyobrażają sobie bez sektora, pełnienia swojej funkcji zarządzania usługami.

Równolegle bardzo intensywnie trwały prace w programowaniu nowej perspektywy finansowej na lata 2021-2027 oraz specjalnego funduszu, jakim jest Krajowy Plan Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO). Włączyliśmy się bardzo aktywnie w konsultowanie dokumentów, od Umowy Partnerstwa, poprzez Fundusze Europejskie dla Rozwoju Społecznego (FERS), aż po Fundusze Europejskie dla szesnastu Regionów. Cały czas toczy się walka o miejsca w Komitetach Monitorujących naszych reprezentantów oraz konsultowanie warunków, na jakich przyjdzie nam w nowej perspektywie pracować.

Komisja Europejska postawiła także przed nową perspektywą finansowania warunek wypracowania Strategii Rozwoju Usług Społecznych, która została przyjęta przez rząd w czerwcu 2022. Dwa lata wcześniej, w styczniu 2020 roku, weszła w życie Ustawa o realizacji usług społecznych przez centra usług społecznych, która nie tylko zdefiniowała prawnie usługi społeczne, ale dała impuls do ich rozwoju. W nowym okresie programowania przewidziano szczególne miejsce dla usług społecznym w nurcie deinstytucjonalizacji. Przeznaczono na ten cel ok. 2 mld euro, a kluczowymi beneficjentami projektów będzie właśnie sektor społeczny.

To wszystko oznacza, że projektowanie, rozwijanie i realizowanie usług społecznych oraz przejście z opieki instytucjonalnej do środowiskowej będzie udziałem wszystkich wspólnot lokalnych w najbliższych latach.

Należy także zwrócić uwagę, że proces rozwoju usług społecznych w nurcie DI skierowany jest przede wszystkim do osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu (m. in. osoby starsze, osoby z niepełnosprawnościami), żyjących w społecznościach lokalnych, w rodzinach, które potrzebują alternatyw dla instytucji opieki całodobowej, w tym alternatyw oferowanych przez sektor społeczny.

Musimy wiedzieć, że skala zapotrzebowania na usługi społeczne dla tej grupy będzie gwałtownie rosła. Wsparcia potrzebują przede wszystkim rodziny i opiekunowie osób starszych, długotrwale chorych, z niepełnosprawnościami. Szacuje się, że w rodzinach przebywa obecnie ok. 2,5 – 3 mln osób wymagających wsparcia w codziennym funkcjonowaniu z powodu podeszłego wieku, długotrwałej choroby lub niepełnosprawności, a system ochrony zdrowia i pomocy społecznej zapewnia wsparcie środowiskowe i instytucjonalne dla zaledwie 400 tys. osób. Do 2030 r. liczba osób w wieku 75+ wzrośnie o 1,4 mln, a w ciągu najbliższych 15 lat ulegnie prawie podwojeniu.

Pozostaje zadać pytanie, kto i jak zapewni wsparcie tym osobom?

Jako sektor powinniśmy być także włączeni w system tworzenia lokalnych polityk w obszarze usług społecznych i ich realizacji oraz pilnować wydatkowania unijnych funduszy, poprzez pracę w Komitetach Monitorujących. 

Musimy także wzmacniać się instytucjonalne i być gotowi, aby narastającą skalę usług społecznych dźwignąć i stać się dojrzałym partnerem dla samorządu i jednocześnie być oparciem dla odbiorców usług.

Nie możemy czekać, musimy już to robić z początkiem 2023 roku!

Karolina Cyran Juraszek – związana z sektorem organizacji pozarządowych od ponad 20 lat, działa w zespole Fundacji Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego  i w  Ogólnopolskim Związku Rewizyjnym Spółdzielni Socjalnych. Jest członkiem Komitetu Monitorującego KPO.