Green REV Institute wraz z organizacjami społecznymi przedstawił Komisji Europejskiej stanowisko w ramach konsultacji dotyczących prognozy strategicznej na 2026 rok. Organizacja przekonuje, że zrównoważony system żywnościowy powinien stać się strategicznym narzędziem geopolitycznym UE i fundamentem jej bezpieczeństwa. Stanowisko poparło 105 organizacji z całej Polski.
W dokumencie przesłanym do Komisji Europejskiej Green REV Institute wskazuje na dwa kluczowe obszary, w których polityka żywnościowa może wzmocnić pozycję Unii w świecie. Pierwszym jest uznanie żywności za strategiczny obszar wpływu UE, który może zwiększyć niezależność Wspólnoty i budować jej suwerenność. Drugim jest uznanie zdrowia publicznego jako wspólnego mianownika bezpieczeństwa, zwłaszcza w kontekście rosnącej epidemii chorób związanych z niewłaściwym odżywianiem.
Bezpieczna żywność to bezpieczna Europa
Stanowisko przypomina, że Unia importuje obecnie około 20 procent swojej żywności, a w przypadku niektórych produktów zależność jest znacznie większa. Europa sprowadza ponad 70 procent białka roślinnego na paszę dla zwierząt, głównie soję z Ameryki Południowej. Ta zależność czyni europejski system żywnościowy wrażliwym na zakłócenia w łańcuchach dostaw, wahania cen oraz napięcia geopolityczne. Pandemia COVID-19 i wojna w Ukrainie pokazały, jak szybko stabilność żywnościowa może zostać zakwestionowana.
Żywność jako broń dyplomatyczna
Green REV Institute przekonuje, że Europa od dziesięcioleci buduje swoją globalną pozycję poprzez eksport norm i standardów. W dziedzinie żywności mechanizm ten jest szczególnie widoczny. Europejskie regulacje dotyczące bezpieczeństwa żywności, oznaczeń geograficznych czy dopuszczalnych poziomów pestycydów de facto stają się standardami globalnymi. Strategia Od pola do stołu, zakładająca między innymi redukcję zużycia pestycydów o 50 procent do 2030 roku, mogłaby stać się punktem odniesienia dla polityk żywnościowych na innych kontynentach. REV wskazuje jednak, że od 2022 roku obserwujemy odchodzenie od tych ambicji na rzecz wzmacniania dużych przedsiębiorstw rolnych i korporacji działających w sektorze żywności.
Zamówienia publiczne mogą i muszą kształtować nawyki żywieniowe
Sektor publiczny w UE przeznacza miliardy euro na żywność w szkołach, szpitalach, urzędach czy więzieniach. Ta ogromna siła nabywcza pozostaje w dużej mierze niewykorzystana jako narzędzie transformacji systemowej. Gdyby europejskie instytucje publiczne świadomie kierowały swoje zamówienia w stronę żywności ekologicznej, lokalnej i opartej na roślinach, skutki byłyby wielopoziomowe. Stworzyłoby to stabilny popyt na produkty zrównoważone, zachęcając rolników i rolniczki do zmiany systemu produkcji. Roślinne menu w instytucjach publicznych miałoby też znaczenie symboliczne i edukacyjne, normalizując diety bogatsze w produkty roślinne i wpływając na nawyki żywieniowe milionów ludzi, zwłaszcza dzieci i młodzieży.
Epidemia chorób związanych z dietą
Jak wskazuje Morgan Janowicz, Green REV Institute: "Choroby cywilizacyjne związane z niewłaściwym odżywianiem to już nie tylko problem zdrowotny, ale kwestia bezpieczeństwa na wielu poziomach, w tym na poziomie strategicznym. UE wydaje dziesiątki miliardów euro rocznie na leczenie chorób, którym można było zapobiec poprzez lepszą politykę żywnościową. Jeśli UE chce budować swoją odporność i globalną pozycję, musi zacząć od głębokiej zmiany systemu żywnościowego."
REV zwraca uwagę, że w krajach UE ponad połowa dorosłej populacji ma nadwagę lub otyłość, a wskaźniki te rosną szczególnie szybko wśród dzieci i młodzieży. Co trzecie dziecko w wieku szkolnym w Polsce ma nadwagę lub otyłość. Cukrzyca typu 2, choroba jeszcze pół wieku temu stosunkowo rzadka, dziś dotyka miliony osób w Europie i coraz częściej diagnozowana jest u młodych ludzi. Choroby sercowo-naczyniowe, w dużym stopniu wynikające z wysokiego spożycia tłuszczów nasyconych i przetworzonego mięsa, wciąż stanowią główną przyczynę zgonów w UE.
Osoby młode mają prawo do wiedzy i informacji
Green REV Institute powołuje się na badania przeprowadzone w 2024 roku przez More in Common w grupie młodych Polek i Polaków w wieku 15-18 lat. Badanie “Klimat na talerzu” pokazało, że wiedza o odżywianiu wśród młodzieży jest zróżnicowana, choć dominuje podejście przypisujące małą wagę tym zagadnieniom. Minimalne zaangażowanie szkoły w edukację żywieniową sprawia, że na sposób odżywiania młodych ludzi największy wpływ ma dom rodzinny. Prowadzi to do utrwalania nierówności wynikających z różnic w kapitale i zasobach materialnych. Drugim czynnikiem kształtującym wzorce jest oferta gotowych produktów w kanale sprzedaży detalicznej.
Organizacja podkreśla także, że Komisja Europejska prowadzi niezrównoważoną politykę w ramach Programu dla Szkół, który kwalifikuje do dystrybucji jedynie mleko zwierzęce. To naruszenie prawa do zdrowia i dyskryminacja zarówno dzieci, jak również producentów roślinnych zamienników mleka. Stanowisko podkreśla, że UE powinna być liderką budowania sprawiedliwości dla młodych Europejczyków, Europejek i odpowiedzialnych postaw konsumenckich.
Kompleksowa reforma systemu żywnościowego
W stanowisku Green REV Institute przedstawia szereg rekomendacji, które powinny być uwzględnione w polityce strategicznej UE. Obejmują one reformę Wspólnej Polityki Rolnej w kierunku wspierania produkcji zdrowej żywności, ambitne standardy dla wyżywienia zbiorowego z priorytetem dla dań roślinnych, regulację marketingu żywności niezdrowej kierowanej do dzieci oraz kluczowe inwestycje w edukację żywieniową. Organizacja postuluje też wsparcie dla inwestycji w żywność roślinną, włączenie roślinnych zamienników mięsa i nabiału do interwencji Wspólnej Polityki Rolnej oraz opracowanie Planu Wsparcia dla Żywności Roślinnej.
Konsultacje publiczne dotyczące sprawozdania z prognozy strategicznej na 2026 rok trwają do 22 stycznia 2026 roku. Komisja Europejska planuje przyjęcie dokumentu w trzecim kwartale 2026 roku.
Źródło: Green REV Institute
