W zakładach karnych odbywa karę prawie 100 tysięcy osób, dziesiątki tysięcy czeka na "bilet", setki tysięcy opuściło już więzienne mury. Do tego dochodzą ich rodziny. I potężne poczucie oszukania przez wymiar sprawiedliwości. Dlaczego? Bo izolacja penitencjarna w Polsce, w praktyce, nie kieruje się żadnymi zasadami, bo system nie sprzyja naprawie i prawidłowemu powrotowi do społeczeństwa. Mowa o instytucji warunkowego przedterminowego zwolnienia.
Ministerstwo Sprawiedliwości odpowiada na postulaty Pro Civium dotyczące zmian w systemie warunkowego przedterminowego zwolnienia.
Stowarzyszenie Inicjatywa Obywatelska Pro Civium otrzymało oficjalną odpowiedź Ministerstwa Sprawiedliwości na wniosek z dnia 24 stycznia 2026 r. dotyczący propozycji zmian w funkcjonowaniu instytucji warunkowego przedterminowego zwolnienia (WPZ).
Odpowiedź została udzielona przez Departament Wykonania Orzeczeń i Probacji Ministerstwa Sprawiedliwości, a pismo podpisał Dyrektor Departamentu – Piotr Raczkowski (sygn. DWOiP-I.40.2.2026, Warszawa, 3 marca 2026 r.).
W piśmie resort sprawiedliwości odniósł się szczegółowo do przedstawionych przez Pro Civium postulatów, wskazując, że zgłaszane problemy są dostrzegane także przez administrację państwową.
Jak podkreślono w odpowiedzi Ministerstwa:
„Departament dostrzega podniesione w powyższym wniosku problemy nadmiernej uznaniowości oraz rozbieżności w praktyce orzeczniczej sądów penitencjarnych w sprawach warunkowego przedterminowego zwolnienia, które (…) prowadzą do istotnych różnic w rozstrzyganiu spraw o zbliżonym stanie faktycznym i prawnym.”
Resort zwrócił również uwagę, że takie rozbieżności mogą wpływać na społeczne postrzeganie sprawiedliwości i funkcjonowanie systemu penitencjarnego.
„Zjawiska te skutkują osłabieniem funkcji motywacyjnej instytucji warunkowego przedterminowego zwolnienia oraz poczuciem nierówności wobec prawa.”
Jednocześnie Ministerstwo zaznaczyło, że propozycja przedstawiona przez Pro Civium – zakładająca zwiększenie przewidywalności systemu poprzez określenie jasnych warunków uzyskania zwolnienia – może być przedmiotem dalszych analiz legislacyjnych.
„Propozycja Stowarzyszenia Inicjatywa Obywatelska Pro Civium zasługuje de lege ferenda na rozważenie jako kierunek zmierzający do zwiększenia przejrzystości i motywacyjnego charakteru systemu.”
W końcowej części pisma Ministerstwo poinformowało również, że wniosek Pro Civium zostanie przekazany do dalszej analizy w strukturach resortu jako materiał do dyskusji nad możliwymi kierunkami zmian w prawie karnym wykonawczym.
Pro Civium rozpoczyna prace nad propozycją zmian legislacyjnych
W odpowiedzi na stanowisko Ministerstwa Sprawiedliwości Stowarzyszenie Inicjatywa Obywatelska Pro Civium zapowiada rozpoczęcie prac nad kompleksową propozycją zmian legislacyjnych w przepisach dotyczących warunkowego przedterminowego zwolnienia.
Do współpracy przy opracowaniu projektu zmian zaproszone zostaną katedry prawa uniwersytetów współpracujących wcześniej ze Stowarzyszeniem, a także organizacje pozarządowe działające w obszarze praw człowieka, pomocy postpenitencjarnej oraz wsparcia rodzin osób pozbawionych wolności.
Zdaniem Pro Civium odpowiedź Ministerstwa jest ważnym sygnałem dla środowisk zajmujących się problematyką wykonywania kar.
Dla wielu osób pozbawionych wolności oraz ich rodzin może to być pierwszy realny sygnał możliwości zmian w funkcjonowaniu systemu penitencjarnego, który w ostatnich latach budził liczne kontrowersje i wątpliwości interpretacyjne.
Stowarzyszenie podkreśla jednocześnie, że będzie konsekwentnie dążyć do wypracowania rozwiązań systemowych zwiększających przejrzystość i przewidywalność decyzji dotyczących warunkowego zwolnienia.
Głos Zarządu Pro Civium
Prezes Zarządu Stowarzyszenia Izabela Jarczewska zapowiedziała powołanie specjalnego zespołu eksperckiego.
„Odpowiedź Ministerstwa Sprawiedliwości pokazuje, że zgłaszane przez nas problemy są realne i dostrzegane na poziomie państwowym. Dlatego podejmujemy kolejny krok – powołamy zespół ds. przygotowania propozycji zmian legislacyjnych w przepisach dotyczących warunkowego przedterminowego zwolnienia. Do współpracy zaprosimy środowiska akademickie oraz organizacje społeczne, które od lat zajmują się problematyką penitencjarną. Chcemy przygotować rozwiązania, które będą służyć zarówno bezpieczeństwu publicznemu, jak i skutecznej resocjalizacji.”
Wsparcie rodzin osób pozbawionych wolności
Znaczenie tej inicjatywy podkreśla również Wiktoria Buczek, Zastępca Dyrektora Centrum Poradnictwa Pro Civium – I Pionu Wsparcia Rodzin Osób Pozbawionych Wolności i Osadzonych.
„Dla rodzin osób odbywających karę pozbawienia wolności ogromnym problemem jest dziś brak przewidywalności decyzji dotyczących warunkowego zwolnienia. Odpowiedź Ministerstwa to ważny sygnał, że dostrzegany jest problem rozbieżności w praktyce sądów penitencjarnych. Mamy nadzieję, że będzie to początek procesu, który doprowadzi do większego uporządkowania i normowania orzecznictwa penitencjarnego.
Warto podkreślić, że kwestia warunkowego zwolnienia jest istotna nie tylko dla samych osadzonych i ich rodzin, ale również dla Państwa. Racjonalne i przewidywalne stosowanie tej instytucji może przynosić wymierne oszczędności budżetowe, które mogłyby zostać przeznaczone na skuteczniejsze programy resocjalizacyjne, wsparcie readaptacji społecznej czy działania zapobiegające powrotowi do przestępstwa.”
Determinacja do zmian
Pro Civium zapowiada, że prace nad propozycją zmian legislacyjnych będą prowadzone w dialogu ze środowiskiem naukowym, praktykami prawa oraz organizacjami społecznymi.
Celem inicjatywy jest wypracowanie rozwiązań, które zwiększają transparentność systemu, motywacyjny charakter odbywania kary oraz poczucie równości wobec prawa.
Stowarzyszenie podkreśla, że jest zdeterminowane, aby doprowadzić do realnych zmian, które będą służyć zarówno osobom pozbawionym wolności, jak i ich rodzinom oraz całemu systemowi wymiaru sprawiedliwości w Polsce.
Źródło: Inicjatywa Obywatelska "Pro Civium"
